Zgnilizny drewna - Polski Serwis Naukowy

Zgnilizna drewna, mursz - jedna z najpoważniejszych wad drewna. Jest to chemiczny rozkład ścian komórkowych drewna objawiający się postępującym rozpadem, zmianą barwy, zmianą właściwości drewna, pod wpływem działania niektórych gatunków grzybów.

Grzyby rozkładające drewno wytwarzają enzymy: lignazy i karbohydrazy, które mają zdolność depolimeryzacji lub rozszczepienia ligniny, celulozy i hemicelulozy w jednostki mniejsze, o łatwiej przyswajalnym węglu. Zakażeniu grzybowemu ulega drewno drzew na pniu, drewno składowane po ścięciu i wyróbce jak również drewno użytkowane. Chociaż grzyby są niezbędne do utrzymania przemiany węgla w przyrodzie, powodują znaczne straty ekonomiczne, deprecjonując drewno na każdym etapie jego użytkowania.

Obieg węgla w przyrodzie - biologiczne, chemiczne i fizyczne procesy zachodzące na Ziemi, w wyniku których następuje ciągły cykl wymiany węgla znajdującego się w atmosferze, w wodzie, organizmach żywych ich szczątkach oraz w skorupie ziemskiej.

Korona drzewa - cechą charakterystyczną każdej rośliny drzewiastej jest to, że na pewnej wysokości nad ziemią pień przekształca się w zespół konarów, gałęzi, pędów i liści, który nazywamy koroną.

Podział zgnilizn drewna

W zależności od miejsca występowania na pniu stojącego drzewa zgnilizny dzielą się na:

zgniliznę odziomkową -korzeniową, ciągnącą się od porażonych korzeni, lub porażonego odziomka,

zgniliznę strzały, ciągnącą się od sęków i zranień na pniu,
Mniej istotne z gospodarczego punktu widzenia są:

zgniliznę korzeni, występującą w strefie korzeni,

zgniliznę korony -gałęzi, występującą w strefie korony, na pniu lub na gałęziach.

Ze względu na stan drewna zgniliznę dzieli się na:

zgniliznę twardą,

zgniliznę miękką,

Ze względu na umiejscowienie na przekroju pnia:

zgniliznę zewnętrzną, obejmującą strefę najmłodszych słoi rocznych -tuż pod korą,

zgniliznę wewnętrzną, obejmującą strefę przyrdzeniową,

zgniliznę rozrzuconą -rozproszoną -gdzie efekt działania grzyba nie skupia się w jednym obszarze.

Inny podział wyróżnia zgniliznę:

leśną,

składową,

domową.

Czynnikami ekologicznymi wyodrębniającymi te trzy grupy zgnilizn są przede wszystkim wilgotność i temperatura. Drewno drzew żywych pozostających na pniu wykazuje znacznie większy stopień wilgotności niż drewno na składnicach, Jeszcze mniejszą wilgotność ma drewno w konstrukcjach budowlanych. Zróżnicowanie środowisk pod względem wilgotności i temperatury powoduje, że inne gatunki grzybów wywołują zgniliznę leśną, inne składową, a jeszcze inne domową. Na ogół grzyby atakujące drewno na składnicach lub w domach wywołują mniej charakterystyczne formy zgnilizny niż te, które atakują drzewa w lesie.

Polimery (gr. polymeres - wieloczęściowy, zbudowany z wielu części) – substancje chemiczne o bardzo dużej masie cząsteczkowej, które składają się z wielokrotnie powtórzonych jednostek zwanych merami.

Korzeń (łac. radix) – część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i substancje odżywcze (sole mineralne), utrzymuje rośliny na podłożu i służy do gromadzenia substancji zapasowych. Występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u pływaczy i wolffii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.

Przyjmując za kryteria podziału zmiany w składzie chemicznym i w obrazie makroskopowym drewna, wyróżnia się trzy zasadnicze typy zgnilizn:

zgniliznę brunatną, zwaną także: destrukcyjną, błonnikową i czerwoną, - gdy rozkładowi ulegała celuloza i pentozany,

zgniliznę białą, zwaną także: jednolitą, - gdy najpierw rozkładowi ulegała lignina.

zgniliznę pstrą, zwaną także: korozyjną, białą jamkowarą, kieszonkową,gdy rozkładowi ulegały (w mniejszym lub większym stopniu) równocześnie wszystkie składniki drewna,

Podział zgnilizn drewna według obowiązującej normy

Praktyczny podział zgnilizn drewna okrągłego przedstawia obowiązująca norma PN-79/D-01011.

Enzymy – wielkocząsteczkowe, w większości białkowe [uwaga 1] katalizatory przyspieszające specyficzne reakcje chemiczne poprzez obniżenie ich energii aktywacji [1].

Zgnilizna rozrzucona, zgnilizna rozproszona - wada drewna, forma wystepowania zgnilizn na przekroju poprzecznym pnia drzew. Występuje w postaci rozrzuconych plam, widocznych zarówno w wewnętrznych jak i zewnętrznych wartstwach drewna.

W zależności od stopnia rozkładu, wyróżnia się:

zgniliznę twardą,

zgniliznę miękką.
Obie grupy dzieli się jeszcze na:

zewnętrzną,

wewnętrzną,

rozproszoną,
Zgniliznę miękką dzieli się dodatkowo na:

zgniliznę korozyjną,

zgniliznę destrukcyjną,

zgniliznę korozyjno-destrukcyjną,
Zgniliznę twardą dzieli się dodatkowo na:

zgniliznę twardą jasną,

zgniliznę twardą ciemną,

zgniliznę twardą różnobarwną, zwaną także marmurkową,

zgniliznę twardą czerwoną, zwaną także czerwienią twardzieli.
Podobny podział w oparciu o stopień rozkładu drewna określa: zgniliznę wczesną i późną oraz szereg faz pośrednich.

Wymienione podziały i rodzaje zgnilizn posiadają specjalne znaczenie diagnostyczne i znajdują swój odpowiednik praktyczny. W zależności od potrzeby i zastosowania można mówić o różnych podziałach i różnych typach zgnilizn. W każdym jednak wypadku oznaczenie zgnilizny drewna jest trudne, bowiem obraz grzybowego rozkładu zależy nie tylko od gatunku grzyba i gatunku zaatakowanego drewna, ale także od czasu działania grzyba i stadium procesów rozkładowych.

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Temperatura – jedna z podstawowych ) w termodynamice, będąca miarą stopnia nagrzania ciał. Temperaturę można ściśle zdefiniować tylko dla stanów równowagi termodynamicznej, bowiem z termodynamicznego punktu widzenia jest ona wielkością reprezentującą wspólną własność dwóch układów pozostających w równowadze ze sobą. Temperatura jest związana ze średnią energią kinetyczną ruchu i drgań wszystkich cząsteczek tworzących dany układ i jest miarą tej energii.