Zgrupowanie "Brześć" - Polski Serwis Naukowy

Zgrupowanie „Brześć” – improwizowane w toku kampanii wrześniowej 1939 zgrupowanie pododdziałów Wojska Polskiego stanowiące równowartość brygady piechoty.

10 września 1939 gen. bryg. Franciszek Kleeberg polecił komendantowi miasta Brześcia, ppłk art. Stanisławowi Giebułtowiczowi zorganizować załogę twierdzy brzeskiej. 11 września obowiązki dowódcy zgrupowania objął gen. bryg. w st. spocz. Konstanty Plisowski. Tego samego dnia z Brześcia do Włodzimierza wyjechało Naczelne Dowództwo.

XIX Niemiecki Korpus Armijny, niem. XIX. Armeekorps – jeden z niemieckich korpusów armijnych. Utworzony w lipcu 1939 roku w Wiedniu jako zmotoryzowane dowództwo dla 2. i 10. Dywizji Pancernej. W składzie 4 Armii bierze udział w kampanii wrześniowej, od grudnia 1939 roku na zachodzie. Od czerwca 1940 występuje też jako Grupa Guderian, walczy w górach Eifel i pod Dunkierką. W listopadzie 1940 roku przemieniona w 2 Grupę Pancerną.

Żółkiewka (do 30 grudnia 1999 Żółkiewka-Osada) – wieś (1702-1868 miasto) w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim, w gminie Żółkiewka nad rzeką Żółkiewką. Leży przy drodze nr 837.

Zadaniem zgrupowania, określonym w rozkazie operacyjnym gen. Kleeberga z 13 września, była obrona Brześcia oraz nawiązanie łączności z oddziałami generałów Przedrzymirskiego i Młota-Fijałkowskiego.

W dniach 14-16 września Zgrupowanie „Brześć” stoczyło walkę z XIX Korpusem Pancernym gen. por. Heinza Guderiana. "Słaba, pięciobatalionowa załoga ze skromną liczbą środków ogniowych, mając jedynie doraźnie zorganizowaną obronę cytadeli, broniła się tak mężnie, że nie mogły jej pokonać dwie niemieckie dywizje, atakujące po krótkim przygotowaniu natarcia (…) odparła siedem natarć piechoty niemieckiej z czołgami, wspieranych ogniem artylerii i uderzeniami bombowymi lotnictwa. W czasie tych walk pododdziały zgrupowania straciły około 40% ludzi (zabici i ranni)."

Obrona twierdzy brzeskiej - bitwa stoczona w czasie kampanii wrześniowej (14-17.IX) przez Zgrupowanie "Brześć" z niemieckim XIX Korpusem Pancernym, kontynuowana przez 9 dni na obszarze jednego z fortów przez Batalion Marszowy 82 Pułku Piechoty przeciwko początkowo oddziałom niemieckim, a potem - sowieckim.

Bychawa – miasto w woj. lubelskim, w powiecie lubelskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bychawa. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. lubelskiego.

W nocy z 16 na 17 września zgrupowanie wycofało się z twierdzy w rejon Kodnia. Tam gen. Plisowski przekazał dowództwo zgrupowania ppłk dypl. Alojzemu Horakowi, który podjął marsz w kierunku południowo-zachodnim na Janów Lubelski. 25 września grupa znalazła się w lasach na zachód od Krasnegostawu. Podpułkownik Horak podporządkował się płk Władysławowi Filipkowskiemu. 27 września zgrupowanie przesunęło się w rejon Bychawa-Żółkiewka. Tam weszło w skład Grupy płk dypl. Tadeusza Zieleniewskiego. 29 września w Janowie Lubelskim zgrupowanie stoczyło krwawe walki z pododdziałami niemieckiej 27 Dywizji Piechoty. 2 października w rejonie Domostawa-Momoty Górne Grupa płk dypl. Zieleniewskiego złożyła broń przed sowietami.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

27 Dywizja Piechoty, niem. 27. Infanterie-Division – jedna z niemieckich dywizji piechoty. Utworzona w październiku 1936 roku w Augsburgu, zmobilizowana w sierpniu 1939 roku. W kampanii wrześniowej w VII Korpusie Armijnym Grupy Armii Południe, następnie przerzucona na zachód. W kampanii francuskiej brała udział najpierw w składzie 12 Armii (w Luksemburgu), potem XXXVIII Korpusu Armijnego 4 Armii (Grupa Armii B) nad Sommą i Loarą. W listopadzie 1940 roku przekształcona w 17 Dywizję Pancerną.