Zgrupowanie Radosław - Polski Serwis Naukowy

Przy ul. Okopowej i Mireckiego

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Zgrupowanie Radosław

Zgrupowanie Radosław – kryptonim zgrupowania oddziałów Kedywu, które zostało utworzone przed wybuchem powstania warszawskiego.

Organizacja

Zgrupowanie "Radosław" przyjęło nazwę od pseudonimu jego dowódcy ppłk. Jana Mazurkiewicza – szefa konspiracyjnych oddziałów dywersyjnych Komendy Głównej Armii Krajowej Kedywu.

Warszawa Gdańska – jeden z dworców kolejowych w Warszawie. Obiekt znajduje się przy ul. Słomińskiego. dojazd zapewniają liczne linie autobusowe i tramwajowe, a także metro (stacja Dworzec Gdański). Na stacji zatrzymują się pociągi:

Gęsiówka – przed II wojną światową więzienie wojskowe przy ulicy Gęsiej 24 (róg ul. Lubeckiego) w Warszawie (na terenie dzisiejszego osiedla Muranów).

Dowództwo

komendant – ppłk Jan Mazurkiewicz "Radosław";

szef sztabu – mjr Wacław Janaszek "Bolek";

Skład zgrupowania

Brygada Dywersyjna Broda 53 – dowódca kpt. J. K. Andrzejewski, następnie por. R. Białous

Batalion Zośka – dowódca por./kpt. Ryszard Białous "Jerzy";

Kompania "Dysk" – dowódca – Wanda Gertz von Schliess "Lena";

Kompania "Topolnicki" – dowódca – por. Jan Misiurewicz "Topolnicki";

Kompania motorowa "Żuk" – dowódca ppor. Stanisław Mazierski "Żuk";

Pluton wywiadowczy "Wolski" – dowódca pchor. Jerzy Zyms "Wolski";

Zespół sanitarny "Rola" – dowódca dr Cyprian Sadowski "Skiba";

Batalion Czata 49 – dowódca mjr Tadeusz Runge ps. "Witold"

Batalion Miotła – dowódca kpt. Franciszek Mazurkiewicz ps. "Niebora" (po 11 sierpnia wszedł jako kompania do batalionu "Czata 49");

Batalion "Parasol" – dowódca kpt. Adam Borys "Pług";

Batalion Pięść – dowódca mjr Alfons Kotowski ps. "Okoń"

Batalion Zapasowy Igor – dowódca mjr Tadeusz Grzmielewski ps. "Igor".

Okres walk powstańczych

Przed godziną "W" zgrupowanie zostało rozlokowane na terenie Woli w rejonie cmentarzy, ulic: Okopowej, Młynarskiej i Kercelaka z zadaniem zajęcia Woli i ochrony Komendy Głównej, która stacjonowała na ul. Dzikiej.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

Major – stopień oficerski używany w armiach wielu krajów. W wojsku polskim jest to stopień niższy od podpułkownika, wyższy od kapitana. Major wchodzi w skład korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – w skład korpusu oficerów sztabowych. Odpowiednikiem majora w marynarce wojennej jest komandor podporucznik a w policji podinspektor Policji.

Podczas walk zdobyto obóz "Gęsiówka", uwalniając ok. 350 więzionych tam Żydów, uzyskano połączenie ze Starym Miastem, opanowano ul. Okopową, zdobyto magazyny wojskowe. Zgrupowanie toczyło ciężkie walki w rejonie cmentarzy oraz ulic: Młynarskiej, Wolskiej, Żytniej i Karolkowej.

Batalion "Parasol" – harcerski batalion Armii Krajowej biorący udział w powstaniu warszawskim, składający się przede wszystkim z członków Szarych Szeregów.

Stanisław Komornicki, ps. Nałęcz (ur. 26 lipca 1924 w Warszawie, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – polski wojskowy, żołnierz Armii Krajowej, generał brygady w stanie spoczynku Wojska Polskiego, autor pamiętników o tematyce wojennej.

Podczas ciężkich walk do 9 sierpnia utrzymano stanowiska w szkołach przy ul. Okopowej i Spokojnej. Postęp wojsk niemieckich zmusił oddziały zgrupowania do wycofania się w rejon ulic Stawki, Spokojnej i Muranowskiej. 10 sierpnia zajęto pozycje obronne wzdłuż ulic Muranowskiej i Konwiktorskiej.

Krystyna Bełżyńska (ur. 1 września 1916, zm. 20 września 1944) - uczestniczka walki o niepodległość Polski. W powstaniu warszawskim, pełniąc funkcje łączniczki, przeszła szlak bojowy zgrupowania "Radosław". Zginęła przy forsowaniu Wisły prawdopodobnie 20 września 1944.

Stare Miasto w Warszawie – najstarsze osiedle miejskie Warszawy będące zwartym zespołem architektury zabytkowej, przeważnie z XVII i XVIII wieku o średniowiecznym układzie zabudowy, otoczone pierścieniem murów obronnych z XIV–XVI wieku.

W połowie sierpnia zgrupowanie brało udział w nieudanym natarciu na stanowiska niemieckie w rejonie Dworca Gdańskiego, które miało na celu połączenie sił z powstańcami z Żoliborza. Wobec wzrastającego nacisku wroga, oddziały wycofały się z Muranowa. W końcu sierpnia oddziały Czaty 49 i Brody 53 podjęły nocne natarcie w celu połączenia ze Śródmieściem. Wobec niepowodzenia ataku zarządzono ewakuację powstańców i władz cywilnych kanałami do Śródmieścia. Zasadnicze oddziały zgrupowania ewakuowały się nocą z 1 na 2 września. Zgrupowanie wyszło z kanałów na ul. Nowy Świat, przy rogu ul. Wareckiej.

Franciszek Władysław Mazurkiewicz ps. "Niebora", "Korday" (ur. 1 października 1901 w Złoczowie, poległ 11 sierpnia 1944 w Warszawie) – kapitan rezerwy piechoty Wojska Polskiego, brat płk Jana Mazurkiewicza, w powstaniu warszawskim dowódca batalionu Miotła.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

W nocy z 4 na 5 września obsadzono odcinek na Czerniakowie w rejonie ul. Książęcej i Ludnej, wzdłuż ul. Rozbrat oraz Wisły do ul. Łazienkowskiej. Żołnierze Radosława wzmocnili tym samym oddziały Zgrupowania Kryska, od początku powstania walczącego na Czerniakowie.

Zadaniem oddziałów zgrupowania było utrzymanie brzegu Wisły, gdyż spodziewano się pomocy ze strony Armii Czerwonej i LWP od strony Pragi.

Adam Borys ps. "Pług", "Adam Gałecki" (ur. 10 grudnia 1909 w Niechanowie, zm. 27 sierpnia 1986 w Witkowie) – podpułkownik, organizator i pierwszy dowódca batalionu Parasol, skoczek cichociemny, inżynier rolnik.

Alfons Kotowski ps. "Okoń" (ur. 14 sierpnia 1899, zm. 29 września 1944) – major, w powstaniu warszawskim dowódca batalionu "Pięść" i następnie Grupy Kampinos. Od 13 września 1944 dowódca 13 pułku piechoty Armii Krajowej.

6 września załamał się opór powstańców na Powiślu. Niemcy rozpoczęli zmasowany atak na Czerniaków. W toku walk zostało przerwane połączenie ulicą Książęcą z placem Trzech Krzyży. Jedyną drogą do Śródmieścia i Mokotowa pozostały kanały.

Wobec dużych strat w ludziach i braku amunicji ppłk. "Radosław" zdecydował o przejściu kanałami na Mokotów nocą z 19 na 20 września. Do 22 września broniły się resztki oddziałów z Czaty i Brody.

Józef Warszawski SJ (ur. 9 marca 1903 roku w Hamburgu, zm. 1 listopada 1997 roku w Warszawie) - ksiądz, filozof, kaznodzieja, działacz harcerski, profesor rzymskiego Gregorianum, jezuita, kapelan Zgrupowania "Radosław". Armii Krajowej, kierownik polskiej sekcji Radia Watykan.

BBC nadaje ostrzeżenie we wszystkich językach europejskich pod adresem hitlerowców i osób pracujących w aparacie III Rzeszy. Było powtarzane dnia następnego. Jego treść brzmiała następująco:

Na Mokotowie pozostałości zgrupowania wzięły udział w dalszej walce. Po zrezygnowaniu z planów przebicia się do lasów chojnowskich, nocą z 25 na 26 września, ok. 120 ludzi przeszło kanałami do Śródmieścia, gdzie zgromadziło się ok. 230 żołnierzy i oficerów. Tyle pozostało ze stanu wyjściowego zgrupowania, które 1 sierpnia liczyło ok. 2300 ludzi.

Tadeusz Komorowski, pseudonim Bór, Znicz, Lawina (ur. 1 czerwca 1895 w Chorobrowie, w pow. brzeżańskim, zm. 24 sierpnia 1966 w Buckley, w Anglii) – generał dywizji Wojska Polskiego, dowódca Armii Krajowej.

Ludowe Wojsko Polskie (LWP) – nieoficjalna nazwa używana dla określenia części Wojska Polskiego utworzonej podczas II wojny światowej w latach 1943–1944 na terytorium ZSRR, a następnie wywodzących się z niej sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 1944–1952 i Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1952–1989.

Do zgrupowania należeli m.in. Krystyna Bełżyńska i Józef Warszawski.

Bibliografia

Kirchmayer Jerzy: Powstanie Warszawskie, Warszawa 1984.

Komornicki Stanisław: Na Barykadach Warszawy, Warszawa 1981.

Komorowski Tadeusz: Armia Podziemna, Londyn 1951.

Oddziały powstania warszawskiego, red. Komornicki Stanisław, Warszawa 1988.

Polskie Siły Zbrojne w II wojnie światowej, Armia Krajowa, t. III, Londyn 1950-1960.