Uwiedzenie Sabinek – przykład gwałtu w czasie wojny

Tycjan, Sextus Tarquinius i Lukrecja

Zgwałcenie – zmuszenie drugiej osoby do obcowania płciowego, poddania się innej czynności seksualnej lub wykonania takiej czynności przez jedną lub wiele osób, posługujących się siłą fizyczną, przymusem, nadużyciem władzy, podstępem lub wykorzystujących niemożność wyrażenia świadomej zgody przez daną osobę. Sprawca zgwałcenia nazywany jest gwałcicielem.

Gwałt w polskim prawie karnym

Zgwałcenie jako przestępstwo

O przestępstwie zgwałcenia w znaczeniu ścisłym, jakie nadaje mu język prawniczy, mowa jest w art. 197 § 1 Kodeksu karnego, który określa zgwałcenie jako doprowadzenie przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem drugiej osoby do obcowania płciowego. Pozostałe przepisy penalizujące wykorzystywanie seksualne – art. 197 § 2–4, 198 i 199 K.k. określają bądź typ kwalifikowany przestępstwa zgwałcenia (art. 197 § 3 i 4), bądź tworzą odrębne typy przestępstw.

Zgwałcenie może nastąpić:

Pojęcie gwałtu zbiorowego

W czasie wojen lub konfliktów zbrojnych często dochodzi do gwałtów wojennych

Z gwałtem zbiorowym w rozumieniu 197 § 3 K.K. mamy do czynienia wtedy, kiedy sprawców jest co najmniej dwóch, przy czym wystarczy, że obcowania płciowego lub innej czynności seksualnej dopuszcza się tylko jeden z nich, czyli np. w sytuacji, gdy z czterech sprawców stosunek z ofiarą odbył jeden z nich, a pozostałych 3 ją tylko trzymało, za gwałt zbiorowy odpowiedzą wszyscy czterej.

Uwagi odnośnie do osób małoletnich

Przykład próby gwałtu na osobie małoletniej

W polskim Kodeksie karnym gwałt na osobie poniżej piętnastego roku życia zawsze wypełnia znamiona przestępstwa z art. 197 par. 4 K.k (typ kwalifikowany przez znamię szczególnego okrucieństwa). W niektórych systemach prawnych doprowadzenie osoby poniżej pewnej granicy wieku do obcowania płciowego, poddania się innej czynności seksualnej lub wykonania takiej czynności uznaje się za zgwałcenie bez względu na fakt, że czynność seksualna odbywa się za zgodą obydwu stron. W Kodeksie karnym z 1997 r. obcowanie z małoletnim poniżej 15 roku życia, nawet przy jego zgodzie, penalizuje art. 200. Typ ten błędnie nazywany jest w języku potocznym pedofilią.

Rodzaje zgwałceń

Gwałt można klasyfikować na różne sposoby: np. w odniesieniu do okoliczności, w jakich miał miejsce, w odniesieniu do tożsamości ofiary lub sprawcy. Można wyróżnić m.in. gwałt kazirodczy, gwałt na randce, gwałt małżeński, gwałt więzienny, gwałt wojenny, gwałt zbiorowy, wykorzystywanie seksualne dzieci.

Gwałt małżeński

Przestępstwo zgwałcenia może również popełnić jeden małżonek na szkodę drugiego. Żona nie musi utrzymywać kontaktów seksualnych z mężem i na odwrót. W polskim prawie obowiązek wspólnego pożycia małżonków określony w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w żadnym wypadku nie uprawnia małżonka do jego egzekwowania w jakikolwiek sposób. Niedochowywanie tego obowiązku przez jednego małżonka może jedynie uprawniać drugiego do żądania rozwiązania małżeństwa przez rozwód.

Gwałt na prostytutce

Prostytutki podlegają takiej samej ochronie prawnej jak inne osoby, czyli kontakt seksualny z taką osobą wbrew jej woli jest takim samym przestępstwem jak zgwałcenie osoby nie świadczącej usług seksualnych. Zgwałceniem natomiast nie jest sytuacja, jeśli do samego kontaktu dojdzie przy zgodzie prostytutki, a następnie klient nie zapłaci lub zapłaci mniej niż zadeklarował (lucrum cessans). W zależności od zamiaru sprawcy taką sytuacje można rozpatrywać w kategorii oszustwa (prawo karne) lub nie wywiązania się z umowy (prawo cywilne).

Gwałt na randce

Termin gwałt na randce (ang. date rape) opisuje wymuszony kontakt seksualny, do którego dochodzi pomiędzy osobami, które dobrze się znają, przyjaźnią się lub darzą się uczuciem. Dochodzi zwykle do niego podczas spotkań towarzyskich, niekiedy z użyciem substancji psychotropowych (takich jak np. substancje wchodzące w skład pigułki gwałtu) lub alkoholu. Wymuszenie kontaktu seksualnego może być planowane lub dochodzi do niego spontanicznie. Oskarżenia o gwałt na randce są często trudne do udowodnienia.

Jak uniknąć bycia ofiarą gwałciciela stosującego tabletkę gwałtu?

Gwałt oralny

Termin gwałt oralny opisuje przestępstwo zgwałcenia, w którym:

Gwałty oralne zwykle dotyczą gwałtów więziennych lub pedofilnych, ale bywa, że dorosłe kobiety są gwałcone oralnie.

Gwałt więzienny

Gwałty więzienne (tzw. „przecwelenie”), służą nie tylko zaspokojeniu potrzeby seksualnej, mają też charakter rytualny. Celem gwałtu więziennego może być chęć zdominowania współwięźnia, chęć zdegradowania go, ukarania (np. za donosicielstwo) lub chęć rozładowania agresji. Gwałty w więzieniu to przeważnie gwałty zbiorowe, często połączone z pobiciem. Polegają na zmuszeniu ofiary do odbycia stosunku analnego, często także oralnego. Na gwałty więzienne narażeni są głównie mężczyźni słabi fizycznie i psychicznie lub odsiadujący wyroki za określone przestępstwa (najczęściej przestępstwa seksualne wobec dzieci). Gwałt więzienny pozbawia mężczyznę poczucia męskiej tożsamości – otrzymuje on kobiece imię, przy pomocy którego zwracają się doń współwięźniowie. Więzień taki („cwel”) od tej pory jest zmuszany do świadczenia usług seksualnych współwięźniom oraz wykonywania różnych „brudnych” prac (np. mycia muszli klozetowych), ponadto współwięźniowie mogą się nad nim znęcać w inny sposób. Status „cwela” jest w zasadzie statusem dożywotnim i utrzymuje się on w sytuacji przeniesienia więźnia do innego więzienia lub rozpoczęcia po pobycie na wolności odbywania nowej kary (nawet po upływie lat) – współwięźniowie bowiem starają się „sprawdzić” więźnia przeniesionego lub ponownie skazanego i przesyłają grypsy do innych więzień z prośbą o informacje o statusie takiej osoby, a po ich otrzymaniu traktują go stosownie do ich treści. Zjawisko „przecwelenia” w zasadzie nie występuje w więzieniach kobiecych.