Zhili - Polski Serwis Naukowy

Zhili – historyczna prowincja w Chinach północnych, ustanowiona za czasów dynastii Ming, a zlikwidowana w 1928 przez rząd Republiki Chińskiej.

Zhili oznacza "[obszar] bezpośrednio rządzony"; mianem tym za wczesnej dynastii Ming określano dwa obszary, które ze względu na swoje znaczenie gospodarcze i obronne zarządzane były bezpośrednio przez dwór cesarski:

Nan Zhili (南直隶, południowe Zhili) wokół stolicy w Nankinie, złożone z fragmentów ziem dzisiejszych Jiangsu, Anhui i miasta Szanghaj

Bei Zhili (北直隶, północne Zhili, ust. 1403) wokół Pekinu; po przeniesieniu tam stolicy w przez cesarza Yongle (14210), często zwane po prostu "Zhili" lub "Zhishi", obejmujące fragmenty dzisiejszych prowincji Hebei, Henan, Shandong i miast wydzielonych Pekin i Tiencin.

Po podboju qingowskim w 1645 południowe Zhili przemianowano na Jiangnan (江南), a północne Zhili - na Zhili. W XVIII w. zmieniono granice, tak że Zhili obejmowało dzisiejsze Hebei, Liaoning oraz część Mongolii Wewnętrznej. W 1928 rząd republikański odłączył północne ziemie od prowincji, a południową część przemianował na Hebei.

Prowincja Henan – (chiń. upr: 河南; chiń. trad: 河南; Pinyin: Hénán, Wade-Giles: Ho-nan; Znaczenie nazwy: Na Południe od Rzeki) – prowincja ChRL w centrum kraju, na południe od Rzeki Żółtej.

Liaoning ?/i (chiń. upr.: 辽宁; chiń. trad: 遼寧; pinyin: Liáoníng; znaczenie nazwy: Spokój Liao) – północna prowincja ChRL w regionie Dongbei. Nazwa pochodzi od historycznego państwa Liao, które kiedyś znajdowało się na jej terenach.

Ze względu na to, że w prowincji znajdowała się stolica (Pekin), Zhili było obszarem strategicznym. W okresie qingowskim, stanowisko gubernatora generalnego prowincji było uznawane za najważniejsze i najbardziej prestiżowe; wśród sławnych gubernatorów znajdowali się m.in. Li Hongzhang, Zeng Guofan i Yuan Shikai.

Yongle, chiń. 永樂 , imię osobiste: Zhu Di, chiń. 朱棣, (ur. 2 maja 1360 r., zm. 12 sierpnia 1424 r.) - trzeci cesarz Chin z dynastii Ming, panujący od 17 lipca 1402 r. aż do śmierci.

Region Autonomiczny Mongolii Wewnętrznej (mong.: Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон; chiń.: 内蒙古自治区; pinyin: Nèi Měnggǔ Zìzhìqū) – region autonomiczny ChRL obejmujący południowe ziemie historycznej Mongolii.

W okresie rozbicia 1916-1928 prowincja dała nazwę koalicji północnych militarystów (warlord), tzw. klice Zhili.

Północne Zhili (Pe Tche Li) na francuskiej mapie z 1734

XIX-wieczna niemiecka mapa Zhili

Mapa Chin z 1820 z zaznaczoną prowincją Zhili

Przypisy

Frederick W. Mote, Denis Twitchett: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 2. 1998, s. 10. ISBN 978-0-521-24333-9.
Frederick W. Mote, Denis Twitchett: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 2. 1998, s. XXVI. ISBN 978-0-521-24333-9.
Frederick W. Mote, Denis Twitchett: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1. 1988, s. 661. ISBN 978-0-521-24332-2.