Zhou Enlai - Polski Serwis Naukowy

To jest biografia osoby noszącej chińskie nazwisko Zhou.

Zhou Enlai (ur. 5 marca 1898, Huai'an w prowincji Jiangsu, zm. 8 stycznia 1976 w Pekinie) – chiński polityk i wojskowy, pierwszy premier ChRL od momentu jej powstania w 1949 roku aż do śmierci.

Pochodził z zamożnej rodziny mandaryńskiej. Ukończył Uniwersytet Nankai w Tianjinie. W 1919 roku więziony za udział w Ruchu 4 Maja. W latach 1920-1924 studiował we Francji (1920-1922) i Niemczech (1923-1924). Podczas pobytu za granicą w 1922 roku wstąpił do Komunistycznej Partii Chin. W tym samym roku założył we Francji europejską sekcję tej partii.

Komunistyczna Partia Chin (chin. upr. 中国共产党, chin. trad. 中國共産黨, pinyin: Zhōngguó Gòngchǎndǎng) – rządząca partia narodowa w Chińskiej Republice Ludowej, założona w roku 1921. Do 1927 współpracowała z Kuomintangiem, następnie toczyła z nim wojnę domową do 1949 z przerwą w latach 1937-1945, kiedy to obie partie zawarły taktyczny sojusz przeciwko japońskim najeźdźcom.

Wielka proletariacka rewolucja kulturalna (chin. upr. 无产阶级文化大革命, chin. trad. 無產階級文化大革命, pinyin wúchǎn jiējí wénhuà dà gémìng; często skracane do 文化大革命 (wénhuà dà gémìng, wielka rewolucja kulturalna) lub po prostu 文革 (wéngé, kulturalna rewolucja)) – wielki ruch społeczno-polityczny w Chinach zainicjowany w 1966 roku przez Mao Zedonga, jako próba wyeliminowania jego politycznych rywali i wprowadzenia w życie własnych koncepcji ideologicznych (maoizmu). Chociaż oficjalnie została zakończona przez Mao w 1969 roku, faktycznie trwała do chwili aresztowania tzw. bandy czworga w 1976 roku.

Po powrocie do Chin był w latach 1924-1926 szefem wydziału politycznego akademii wojskowej w Huangpu. Został usunięty z tego stanowiska przez Czang Kaj-szeka. Objął następnie funkcję szefa wydziału wojskowego Komunistycznej Partii Chin. W 1936 roku z ramienia KPCh prowadził w Xi'anie negocjacje z Kuomintangiem w sprawie utworzenia wspólnego frontu antyjapońskiego. Po zakończeniu wojny w latach 1945-1946 ponownie przewodniczył delegacjom KPCh podczas rozmów pokojowych z Kuomintangiem.

Hunwejbini albo Czerwona Gwardia — komunistyczna organizacja młodzieżowa działająca w Chinach podczas rewolucji kulturalnej, w latach 1966-1968. Podobnych organizacji powstawało wówczas wiele, ale Czerwona Gwardia była najbardziej wpływowa. Dziś określenie hunwejbin jest używane na określenie członków wszystkich z nich.

Czang Kaj-szek (ur. 31 października 1887, zm. 5 kwietnia 1975) – chiński polityk i wojskowy, przewodniczący Guomindangu po śmierci Sun Yat-sena od 1925, prezydent Republiki Chińskiej na Tajwanie od 1949.

Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 roku objął funkcję premiera, którą do 1958 sprawował równolegle z funkcją ministra spraw zagranicznych. Jako minister spraw zagranicznych m.in. podpisał układ o przyjaźni i współpracy z ZSRR w 1950 roku i w porozumieniu z Jawaharlalem Nehru sformułował pięć zasad pokojowego współistnienia podczas wizyty w Indiach w 1954 roku. Od 1956 był członkiem Stałego Komitetu Biura Politycznego KPCh i zastępcą przewodniczącego KC KPCh.

Mandaryn – urzędnik biurokracji w cesarskich Chinach. Istniało wiele rang mandarynów, od szczebla lokalnego, przez prowincję, aż po urzędników władz centralnych pracujących bezpośrednio przy cesarskim dworze. Przez 1300 lat, od 605 do 1905 roku mandaryni uzyskiwali swoje stanowisko na drodze surowych egzaminów urzędniczych. Chiny byłym pierwszym na świecie krajem, który wprowadził takie egzaminy, dlatego ustrój Cesarstwa Chińskiego określa się czasem jako feudalizm biurokratyczny.

Guomindang (GMD) lub Kuomintang (KMT) – po polsku: Partia Narodowa, partia utworzona w Chinach w 1912 przez Song Jiaorena. Wygrała wybory do parlamentu w lutym 1913. W październiku prezydent Chin Yuan Shikai nakazał rozwiązanie Guomindangu i usunięcie jego członków z parlamentu. (zobacz Historia Chin)

Podczas rewolucji kulturalnej (1966-1976) Zhou zdystansował się od partyjnych ekstremistów, udało mu się jednak zachować zajmowane do tej pory stanowiska. Podczas 10 lat rewolucji kulturalnej starał się ratować chińską gospodarkę i chronić zabytki kultury przed zniszczeniem ze strony hunwejbinów (m.in. wprowadzając wojsko do Zakazanego Miasta). Starał się także chronić Deng Xiaopinga i doprowadził do przywrócenia mu stanowiska wicepremiera w 1973 roku.

Zhou zmarł 8 stycznia 1976 roku. Wiec na cześć zmarłego premiera zorganizowany przez studentów w przededniu chińskiego Święta Zmarłych 4 kwietnia na placu Niebiańskiego Spokoju przerodził się w wielką demonstrację przeciwko bandzie czworga.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Zhou Enlai

Bibliografia

Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005. ISBN 83-05-13407-5.

Słownik najnowszej historii świata 1900-2007 – tom 6, Wydawnictwo Prószyński i S-ka Warszawa 2008; redaktor naukowy P.M. Majewski