Zianon Paźniak - Polski Serwis Naukowy

Zianon Stanisławawicz Pazniak (biał. Зянон Станіслававіч Пазняк, ros. Зенон Станиславович Позняк, Zienon Stanisławowicz Pozniak; ur. 24 kwietnia 1944 Sobotnikach) – białoruski archeolog, polityk i działacz społeczny, jeden z liderów białoruskiego ruchu narodowowyzwoleńczego od początku procesów demokratycznych na Białorusi w 1988 roku; założyciel antykomunistycznej i niepodległościowej partii Białoruski Front Ludowy (BFL, lub Biełaruski Narodny Front, BNF); odkrywca masowych grobów ofiar NKWD w Kuropatach; w latach 1990–1995 deputowany do Rady Najwyższej Białoruskiej SRR/Rady Najwyższej Republiki Białorusi XII kadencji; przewodniczący Opozycji BNF – frakcji parlamentarnej BFL; autor wielu książek i artykułów o tematyce historycznej i politycznej, a także wierszy; kandydat wiedzy o sztuce; od 1996 roku na emigracji.

Siarhiej Piatrowicz Papkou (biał. Сяргей Пятровіч Папкоў, ros. Сергей Петрович Попков, Siergiej Pietrowicz Popkow; ur. 13 lutego 1940) – białoruski polityk, w latach 1990–1995 deputowany do Rady Najwyższej Białoruskiej SRR/Rady Najwyższej Republiki Białorusi XII kadencji; członek Opozycji BNF – frakcji parlamentarnej partii Białoruski Front Ludowy (Biełaruski Narodny Front) – o charakterze antykomunistycznym i niepodległościowym; w latach 1995–1999 wiceprzewodniczący BFL; od 1999 roku polityk Konserwatywno-Chrześcijańskiej Partii – BNF.
Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.

Młodość

Zianon Pazniak (wnuk Janki Pazniaka) urodził się 24 kwietnia 1944 roku w miasteczku Sobotniki, na terytorium okupowanym przez III Rzeszę, w ówczesnym okręgu wileńskim, w Komisariacie Generalnym Litwa, w Komisariacie Rzeszy Wschód. Jego ojciec zginął na froncie w grudniu tego samego roku. Do szkoły średniej uczęszczał w rodzimej miejscowości.

Komunizm (. Komunizm oparty był na idei walki klas, mającej doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwości społecznej poprzez stworzenie społeczeństwa pozbawionego wewnętrznych podziałów ekonomicznych (bezklasowego) i etnicznych (bezpaństwowego), w którym wszystkie środki produkcji znajdą się w posiadaniu wspólnot. Ważnymi elementami ideologii komunizmu było promowanie internacjonalizmu i ateizmu, ponieważ komuniści uważali, że wszyscy ludzie są równi bez względu na narodowość, rasę czy religię, a podziały te uważają za szkodliwe i prowadzące do konfliktów.
Alaksiej Janukiewicz (biał. Аляксей Янукевіч; ur. 30 czerwca 1976 w dzielnicy Czyżówka w Mińsku) – białoruski działacz polityczny, od września 2009 przewodniczący Białoruskiego Frontu Ludowego.

W wieku 18 lat wyjechał do Moskwy, aby podjąć studia astronomiczne. Po kilku tygodniach powrócił jednak na Białoruś (tłumaczył to nostalgią) i zaczął naukę na kierunku aktorskim. Na drugim roku został skreślony z listy studentów za poglądy polityczne, niezgodne z panującą wówczas ideologią. Dzięki protekcji Maksima Tanka został przyjęty na fakultet kulturoznawstwa Białoruskiego Państwowego Instytutu Teatralno-Artystycznego (współcześnie Białoruska Akademia Sztuki), który ukończył w 1967 roku. Przed obroną dysertacji i końcowymi egzaminami państwowymi Pazniak na rozkaz KGB po raz drugi został skreślony z listy studentów. Jako przyczynę podano zerwanie przez niego gazetki naściennej, napisanej w języku rosyjskim. W 1968 roku władze uczelni udzieliły zgodę na zdanie egzaminów, które umożliwiały uzyskanie dyplomu.

Wybory prezydenckie na Białorusi odbyły się 19 marca 2006 r. Wybory na stanowisko prezydenta Białorusi przeprowadzane są po raz trzeci od odzyskania przez ten kraj niepodległości. W poprzednich wyborach, przeprowadzonych w latach 1994 i 2001 dwukrotnie zwyciężał Alaksandr Łukaszenka.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

W latach 1969–1972 odbył studia aspiranckie w Instytucie Etnografii oraz Historii Sztuki i Folkloru Akademii Nauk BSRR. W 1981 roku uzyskał tytuł kandydata wiedzy o sztuce. Tytuł rozprawy brzmiał: Problem powstania i rozwoju białoruskiego teatru zawodowego początku XX wieku (1900–1917). Z powodu konfliktu z kierownictwem macierzystego instytutu bronił się w Leningradzie.

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.
III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Praca zawodowa

Po ukończeniu studiów Pazniak pracował jako kierownik Klubu Wiejskiego w Chilewiczach, pracownik sceniczny w Wielkim Państwowych Teatrze Opery i Baletu Białorusi, fotograf w Muzeum Państwowym Białoruskiej SRR, projektant w Mińskim Kombinacie Artystyczno-Produkcyjnym. Po okresie nauki na aspiranturze był fotografem w Muzeum Janki Kupały w Mińsku.

Białoruski Front Ludowy (biał. Беларускi Народны Фронт, БНФ) – opozycyjne ugrupowanie polityczne na Białorusi o programie konserwatywnym, niepodległościowym i antykomunistycznym założone w 1988.
Białoruska Republika Ludowa (biał. Беларуская Народная Рэспубліка, Biełaruskaja Narodnaja Respublika) – pierwsze w historii niepodległe państwo białoruskie proklamowane w 1918 roku.

W trakcie represji polityczno-administracyjnych w 1976 roku został zwolniony z Instytutu Historii Sztuki; zajął się badaniami archeologicznymi jako starszy pracownik naukowy w Oddziale Archeologii Instytutu Historii Akademii Nauk. Do zakresu jego zainteresowań należał okres późnego średniowiecza na Białorusi, a także wykopaliska archeologiczne w Mińsku, Łosku (pod Wołożynem) oraz innych miast i miasteczek białoruskich. W 1988 roku przeprowadził badania archeologiczne w leśnym uroczysku Kuropaty pod Mińskiem, które ujawniły miejsce spoczynku tysięcy ofiar terroru stalinowskiego z lat 1937–1941.

Wasil Bykau (biał. Васі́ль Уладзі́меравіч Бы́каў, czasem używana jest pisownia rosyjska Wasil Bykow, ur. 19 czerwca 1924, zm. 22 czerwca 2003) - pisarz białoruski, uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy współczesnej literatury białoruskiej, choć wiele jego utworów ukazywało się równolegle także w wersji rosyjskiej. Bykau był kandydatem do literackiej Nagrody Nobla. W 1996 roku został redaktorem naczelnym miesięcznika "Mastackaja Literatura". W latach 1990-1999 sprawował funkcję prezesa białoruskiego PEN Clubu. Przekładał na język białoruski twórczość m.in. Adama Mickiewicza oraz Karola Wojtyły.
Rada Najwyższa Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej – jednoizbowy parlament Białoruskiej SRR powołany do życia w 1938 na wzór Rady Najwyższej ZSRR oraz Rad Najwyższych innych 10 republik. Istniał do 1991, gdy przeksztacił się w Radę Najwyższą Republiki Białoruś (do 1996).

Działalność na rzecz ochrony białoruskiego dziedzictwa narodowego

Już w latach 60. Zianon Pazniak walczył o ochronę zabytków historycznej części Mińska, niszczonych przez władze sowieckie w czasie rozbudowy miasta (w miejsce zabytkowych wznoszono budowle w stylu socrealizmu). Założył samizdat i na zakupionej w komisie maszynce do pisania (dostępne w sklepach maszynki do pisania były rejestrowane w KGB) wydawał broszury o tematyce polityczno-kulturalnej. W 1969 roku opublikował w gazecie "Prawda" artykuł na ten temat, co przyczyniło się do ocalenia na pewien czas wielu cennych historycznie budynków i kwartałów miejskich w centrum białoruskiej stolicy (m.in. Wysoki Rynek, Rakowskie Przedmieście, Trojeckie Przedmieście).

Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.
Nacjonalizm (z łac. natio – naród) - postawa społeczno-polityczna uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze. Głosi solidarność wszystkich grup społecznych danego narodu.

Po odkryciach archeologicznych w Kuropatach Pazniak opublikował w gazecie "Litaratura i mastactwa" artykuł Kuropaty – droga śmierci poświęcony temu odkryciu. Artykuł wywołał szeroki oddźwięk w białoruskim społeczeństwie, przyczynił się do rozpowszechnienia wiedzy o stalinowskich zbrodniach, a w rezultacie do wzrostu nastrojów antysowieckich i niepodległościowych.

Komitet Bezpieczeństwa Państwowego Republiki Białoruś (biał. Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь, КДБ РБ, ros. Комитет государственной безопасности Республики Беларусь, КГБ РБ) – służba specjalna Republiki Białoruś, zajmująca się m. in. wywiadem, bezpieczeństwem wewnętrznym, ekonomicznym i osłoną kontrwywiadowczą państwa. Prowadzi także kontrwywiad wojskowy. Jako jedyna służba specjalna państw powstałych po rozpadzie ZSRR, zachował nazwę sowieckiej KGB. Na jego czele stoi generał Wadim Zajcew.
Alaksandr (Alaksandar[1]) Ryhorawicz Łukaszenka (biał. Алякса́ндр (Алякса́ндар[1]) Рыго́равіч Лукашэ́нка, Alaksandr (Alaksandar[1]) Ryhoravič Łukašenka[2], [alʲaˈksandr rɨˈɣoravʲɪtʃ ɫukaˈʂɛnka]; ros. Алекса́ндр Григо́рьевич Лукаше́нко, Aleksandr Grigorjewicz Łukaszenko, [alʲɪˈksandr ɡrʲiˈɡorjɪvʲɪtɕ ɫukaˈʂɛnkə]; ur. 30 sierpnia 1954 w Kopysiu) – białoruski polityk, prezydent Białorusi od 1994 roku[3]. Prezydent Białoruskiego Komitetu Olimpijskiego od 1997.

Dnia 19 października 1988 roku z inicjatywy Pazniaka obyło się zebranie w Czerwonym Kościele w Mińsku, na którym powołano społeczne historyczno-oświatowe towarzystwo Martyrologium Białorusi (Martyrałog Biełarusi), mające za zadanie gromadzenie dokumentacji na temat represji stalinowskich, oraz założono Komitet Organizacyjny Białoruskiego Frontu Ludowego "Odrodzenie". Dnia 30 października 1988 roku Zianon Pazniak był jednym z organizatorów masowej demonstracji ku czci ofiar stalinizmu – Dziadów'88. Jej uczestnicy mieli odbyć marsz na Kuropaty, zostali jednak brutalnie rozpędzeni przez milicję przy użyciu pałek i gazu łzawiącego. Był to pierwszy taki przypadek w Związku Radzieckim.

Socrealizm (realizm socjalistyczny) – kierunek w sztuce, określany jako metoda twórcza, istniejący od 1934 w sztuce radzieckiej, a następnie w pozostałych krajach socjalistycznych. Miał tam oficjalny status podstawowej i jedynej metody twórczości artystycznej i był ideowym oraz propagandowym narzędziem partii komunistycznych.
Białorusini (Беларусы) – naród zamieszkujący w Europie Środkowej i Wschodniej, głównie na terenach dzisiejszej Republiki Białorusi, a także sąsiednich państw: Polski, Litwy, Rosji i Ukrainy. Grupy emigrantów zamieszkują również w USA i Kanadzie.

Dnia 25 marca 1997 roku Pazniak za swoją działalność został odznaczony przez kulturalno-oświatowe stowarzyszenie "Spadczyna" orderem "Honar Ajczyny" ("Honor Ojczyzny"), a jego imię wpisano do księgi Rupliucy twaje, Biełaruś (Gorliwcy twoje, Białorusi). W 2009 roku Pazniak został laureatem nagrody imienia Franciszka Alechnowicza, wręczanej przez Białoruskie Społeczne Towarzystwo Ochrony Zabytków, za działalność na rzecz upamiętnienia ofiar stalinizmu.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.
Franciszak Alachnowicz, biał. Францішак Аляхновіч, ps. "Юры Монвід" (ur. 9 marca 1883 w Wilnie, zm. 3 marca 1944 w Wilnie) – białoruski publicysta, pisarz, reżyser teatralny oraz działacz kulturalny i narodowy

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)