Ziemia Franciszka Józefa - Polski Serwis Naukowy

Mapa archipelagu

Położenie Ziemi Franciszka Józefa

Ziemia Franciszka Józefa (ros. Земля Франца-Иосифа, niem. Franz-Joseph-Land) – rosyjski arktyczny archipelag w północno-zachodniej części Morza Barentsa. Administracyjnie należy do obwodu archangielskiego.

Piotr Aleksiejewicz Kropotkin, ros. Пётр Алексеевич Кропоткин (ur. 9 grudnia 1842 w Moskwie, zm. 8 lutego 1921 roku w Dmitrowie) – rosyjski uczony i rewolucjonista, z racji arystokratycznego pochodzenia i znaczenia dla ruchu anarchistycznego przełomu wieków zwany anarchistycznym księciem.

Linia wiecznego śniegu, granica wiecznego śniegu, granica wieloletniego śniegu – wysokość, wyrażona w metrach n.p.m., powyżej której opad śniegu przewyższa jego topnienie w bilansie rocznym. W sprzyjających warunkach topograficznych powyżej tej granicy mogą powstawać pola firnowe lodowców (zobacz też: linia równowagi bilansowej), w tym wypadku stanowi ona dolną granicę pola firnowego. Położenie granicy wieloletniego śniegu zależy głównie od czynników:

Archipelag został odkryty 30 sierpnia 1873 roku przez austro-węgierską ekspedycję naukową Juliusa von Payera i Karla Weyprechta na statku "Admiral Tegetthoff". Ekspedycja ta była poprzedzona badaniami naukowymi Piotra Kropotkina, który w referacie z 1871 roku zawarł teoretyczne dowody na istnienie nieznanego archipelagu. Otrzymał on imię cesarza Austrii i króla Węgier Franciszka Józefa I.

Morze Barentsa (nor. Barentshavet), do 1853 Morze Murmańskie – marginalne morze w Oceanie Arktycznym, między Europą Północną, archipelagami Svalbard i Ziemią Franciszka Józefa oraz Wyspą Niedźwiedzią i Nową Ziemią. Na zachodzie łączy się z Morzem Norweskim. Powierzchnia morza 1424 tys. km², średnia głębokość 229 m, głębokość maksymalna 600 m. Objętość 316 tys. km³. Morze znajduje się na szelfie kontynentalnym. Południowo-zachodnia część morza nie zamarza w zimie ze względu na wpływ ciepłego prądu Północnoatlantyckiego. Południowo-wschodnia część morza znana jest jako Morze Peczorskie. Morze Barentsa ma duże znaczenie dla transportu i rybołówstwa – istnieją tutaj ważne porty – Murmańsk (Rosja) i Vardø (Norwegia). Przed II wojną światową, dostęp do Morza Barentsa miała również Finlandia: Petsamo było jedynym wolnym od lodu portem. Poważnym problemem jest radioaktywne zanieczyszczenie morza ze względu na działalność rosyjskiej floty jądrowej i norweskiego zakładu do przetwarzania odpadów radioaktywnych. Ostatnio część morskiego szelfu Morza Barentsa w kierunku Spitsbergenu stała się przedmiotem sporów terytorialnych Rosji i Norwegii (jak również innych państw), głównie z powodu występujących tu znacznych zasobów gazu ziemnego.

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

W skład archipelagu wchodzi 191 wysp, których łączna powierzchnia wynosi 16 134 km². Wśród nich sześć największych wysp to:

Ziemia Jerzego (ros. Земля Георга) - 2741 km²,

Ziemia Wilczka (ros. Земля Вильчека) - 2054 km²,

Wyspa Grahama Bella (ros. остров Греэм-Белл) - 1709 km²,

Ziemia Aleksandry (ros. Земля Александры) - 1051 km²,

Wyspa Halla (ros. остров Галля) - 1049 km²,

Wyspa Salisbury'ego (ros. остров Солсбери) - 960 km².

Ponadto archipelag zawiera 20 średnich wysp i 135 mniejszych, wśród nich Wyspę Wilczka (ros. Остров Вильчека, nie mylić z Ziemią Wilczka!), która była pierwszą z wysp archipelagu, na której postawili stopy uczestnicy odkrywczej ekspedycji austro-węgierskiej 1 listopada 1873 r.

Franciszek Józef I, niem. Franz Joseph I, węg. I. Ferenc József (ur. 18 sierpnia 1830 w pałacu Schönbrunn koło Wiednia, zm. 21 listopada 1916 tamże) – przedstawiciel domu habsbursko-lotaryńskiego, od 1848 cesarz Austrii i apostolski król Węgier (koronowany w 1867).

Na mapach: 80°35′N 60°30′E / 80.583, 60.5 Ziemia Wilczka (ros. Земля Вильчека) - rosyjska wyspa, położona w południowo-wschodniej części archipelagu Ziemia Franciszka Józefa. Jest drugą pod względem powierzchni wyspą tego archipelagu.

Wyspy archipelagu Ziemi Franciszka Józefa pokryte są niskimi pasmami górskimi zbudowanymi głównie ze skał bazaltowych. Większą część powierzchni wysp zajmują pokrywy lodowe. Granica wiecznego śniegu przebiega stosunkowo nisko, bo na wysokości 100-300 m n.p.m. Najwyższy punkt wysp sięga 620 m n.p.m. (na wyspie Wiener Neustadt (ros. остров Винер-Нëйштадт).

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Lis polarny, piesiec, piesak (Vulpes lagopus) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny psowatych, występujący na obszarach na północ od kręgu polarnego.

Klimat jest bardzo surowy. Średnie zimowe temperatury spadają poniżej -30 °C. Szatę roślinną na obszarach nie zajętych przez lodowce tworzy bardzo skąpa tundra. Faunę wysp stanowią niedźwiedzie polarne, lisy polarne, płetwonogie i ptaki morskie.

Według najszerzej przyjętej definicji granic Europy, Ziemia Franciszka Józefa jest jej częścią, a na Wyspie Rudolfa znajduje się najdalej na północ (81°54' N) wysunięty punkt Europy.

Płetwonogie (Pinnipedia) – grupa dużych, mięsożernych ssaków drapieżnych (Carnivora) o opływowym kształcie ciała i nogach przekształconych w płetwy. Są to w większości ssaki morskie szeroko rozprzestrzenione w przybrzeżnych wodach wszystkich oceanów, od okolic podbiegunowych po wody ciepłe. Nie ma ich jedynie w strefie ciepłych wód Oceanu Indyjskiego. Prowadzą wodno-lądowy tryb życia. Większość czasu spędzają w wodzie.

Maria Irena Mileska (nazwisko panieńskie Książek) pseudonim Jaga (ur. ? Kraków,zm. 19 września 1988, Warszawa) – porucznik AK, harcmistrzyni, doktor geografii, działaczka turystyczna.

Przypisy

Mileska Maria Irena: Odkrycie Ziemi Franciszka Józefa, w: "Poznaj Świat" R. XXI, nr 9 (250), wrzesień 1973, s. 32-36
Włodzimierz Rydzewski, "Kropotkin", Wydawnictwo "Wiedza Powszechna" Warszawa 1979, str. 36
Russian Arctic - Franz Josef Land