Ziemia Ognista - prowincja - Polski Serwis Naukowy

Cieśnina Magellana o wschodzie słońca

Ziemia Ognista, Antarktyda i Wyspy Południowego Atlantyku (hiszp.: Provincia de Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur) to jedna z prowincji Argentyny, oddzielona od kontynentalnej części kraju cieśniną Magellana, leżąca we wschodniej części wyspy Ziemia Ognista (dzielonej z Chile) i mniejszych wyspach. Argentyna zalicza do tej prowincji również część Antarktydy, oraz Falklandy (zwane po hiszpańsku Malvinas) i wyspy Georgia Południowa i Sandwich Południowy, znajdujące się pod administracją Wielkiej Brytanii. Nazwa prowincji jest zazwyczaj skracana do formy Ziemia Ognista (Tierra del Fuego).

Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) to góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6959 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).
Wiceadmirał Robert FitzRoy (ur. 5 lipca 1805 w Ampton Hall w Suffolk, zm. 30 kwietnia 1865 w Upper Norwood w Sussex), brytyjski żeglarz, kapitan HMS Beagle w czasie słynnej podróży Darwina, jeden z pionierów meteorologii, hydrograf, a także gubernator Nowej Zelandii.

Historia

Najmłodsza z argentyńskich prowincji była zasiedlona już 12 000 lat temu. W momencie przybycia pierwszych Europejczyków, zamieszkiwało ją około 10 000 ludzi, należących do czterech szczepów Yamana, Alakaluf, Selk'nam oraz Manek'enk (Haush). Po pięćdziesięciu latach od odkrycia przez Europejczyków, populacja tubylcza liczyła już tylko około 350 osób. Pozostali zmarli w wyniku epidemii oraz celowej eksterminacji.

Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkulach południowej oraz północnej i zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km². Od północy, przez Przesmyk Panamski, graniczy z Ameryką Północną. Oba te kontynenty nazywane są też przez Europejczyków Nowym Światem.
Towarzystwo Salezjańskie (Towarzystwo św. Franciszka Salezego) zostało założone w 1859 przez ks. Jana Bosko (1815-1888) w celu kontynuowania jego pracy z młodzieżą i dziećmi.

Stolicą prowincji jest miasto Ushuaia, nazwa pochodzi z lokalnego języka, w którym oznacza Zatoka u krańca.

Terytorium dla Europejczyków odkryła ekspedycja Ferdynanda Magellana. Gdy Magellan dobił do brzegu zobaczył ląd zasnuty dymem. Dym pochodził z ognisk, które palili Indianie aby się ogrzać. W pierwszej chwili odkrytą wyspę nazwał Ziemią Dymu. Nazwa ta nie zyskała uznania u króla Hiszpanii Karola V Habsburga, który zdecydował, że lepszą nazwą będzie Ziemia Ognia.

Fagnano (hiszp., Lago Fagnano, Lago Cami) – jezioro w Argentynie i Chile, na Ziemi Ognistej, na wysokości 91 m n.p.m. Jego powierzchnia wynosi 593 km². Jest to jezioro pochodzenia polodowcowego. Zachodnia część jeziora znajduje się w Parku Narodowym Tierra del Fuego.
Cieśnina Magellana (hiszp. Estrecho de Magallanes) – cieśnina pomiędzy kontynentem Ameryki Południowej, Wyspami Królowej Adelajdy, wyspą Riesco a wyspami Ziemi Ognistej, łącząca Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym.

Juan de Alderete w 1555 roku, a następnie Pedro Sarmiento de Gamboa próbowali założyć tu osady, jednak niesprzyjający klimat i ciągłe ataki brytyjskich piratów, u których Gamboa znalazł się w niewoli, pokrzyżowały te plany.

Ziemię Ognistą i okoliczne wysepki badali odkrywcy hiszpańscy, holenderscy, brytyjscy i francuscy. Gabriel de Castilla przeszedł całą wyspę przed odkryciem Antarktydy, podczas gdy FitzRoy i Charles Darwin badali te ziemie, oraz inne części Patagonii.

W roku 1820 Argentyna zbudowała kolonię karną Puerto Soledad na Falklandach, lecz inwazja brytyjska zmusiła gubernatora Luisa Verneta do opuszczenia Falklandów, wraz z mieszkańcami kolonii.

Chile (Republika Chile – República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago de Chile. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys.): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos.
Telewizor, odbiornik telewizyjny (skrót TV – ang. television) – urządzenie przeznaczone do zdalnego odbioru ruchomego obrazu. Ruchomy obraz nadawany przez telewizję składa się z wyświetlanych jeden po drugim nieruchomych obrazów, z częstotliwością 25 lub 30 obrazów na sekundę. Pojedynczy obraz (nazywany też "klatką") podzielony jest z kolei na kilkaset linii. Typowe wartości to 625 lub 525 linii.

Luis Piedrabuena ustanowił bazę San Juan de Salvamento na Wyspie Stanów (Isla de los Estados). Po uznaniu suwerenności Argentyny na tym obszarze, Thomas Bridges założył misję anglikańską w Ushuaia (w 1870), wkrótce potem misję w Río Grande założyli Salezjanie.

W roku 1884 powstał Zarząd Ziemi Ognistej (Government of Tierra del Fuego), do której już wówczas zaliczono część Antarktydy oraz Falklandy, Georgię Południową i Sandwich Południowy. W tym samym czasie wyznaczono granicę z Chile, którą na Ziemi Ognistej stanowi południk 68 36'38 W.

Grupa Samsung (kor. Samseong – trzy gwiazdy) – jedna z największych południowokoreańskich grup biznesowych zrzeszających firmy produkcyjne i usługowe działające w wielu branżach, oraz instytucje finansowe. Założona w 1938 roku przez Lee Byung-Chula jako firma eksportowa, wkrótce rozszerzyła swą działalność także na inne dziedziny.
Park Narodowy Ziemi Ognistej (hiszp. Parque Nacional de Tierra del Fuego) - park narodowy w Argentynie. Został założony w 1960 r. na obszarze Ziemi Ognistej. Zajmuje powierzchnię 63 tysięcy hektarów i jest położony wzdłuż granicy z Chile.

Granica między Argentyną a Chile wzdłuż kanału Beagle była sporna przez wiele lat. Źródłem konfliktu stała się przynależność do jednego z państw wysp Picton, Lennox i Nueva oraz wód Kanału Beagle i związane z tym możliwości rybołówstwa, prawdopodobne złoża ropy naftowej oraz potencjalne prawa do Półwyspu Antarktycznego. Spór narastał i w latach osiemdziesiątych XX wieku doprowadził do konfliktu zbrojnego, który jednak nie był prowadzony na szeroką skalę. Zakończył się on przy udziale mediacji papieża Jana Pawła II. 23 stycznia 1984 r. podpisano a 2 maja 1985 r. ratyfikowano Traktat o Pokoju i Przyjaźni argentyńsko-chilijskiej (Tratado de Paz y Amistad Argentino–Chileno). W wyniku porozumienia Chile otrzymało wyspy a Argentyna większość praw morskich. Przy pomocy tego traktatu uregulowano także spory dotyczące przebiegu granicy przez Cieśninę Magellana.

Narciarstwo – jedna z dyscyplin sportowych polegająca na przemieszczaniu się lub wykonywaniu ewolucji przy pomocy sprzętu narciarskiego – nart, a także kijków. Narty mocowane są do butów narciarza za pomocą specjalnych wiązań.
Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Załogi statków opływających od południa Amerykę Południową przywoziły do Europy wieści o niegościnności Ziemi Ognistej, opisując ją jako nie nadającą się do zasiedlenia. W rzeczywistości jednak wcale nie jest to najrzadziej zaludniona prowincja Argentyny. Gęstość zaludnienia - 4,75 mieszkańca/km² - jest wyższa niż w pięciu prowincjach leżących na kontynencie. Jest to wynikiem kilku fal imigracji.

Traktat antarktyczny, znany także jako Pakt lub Układ antarktyczny (ang. Antarctic Treaty) – międzynarodowa umowa regulująca polityczno-prawny status Antarktydy, jedynego niezamieszkanego kontynentu. W porozumieniu tym Antarktyda zdefiniowana jest jako lądolód położony na południe od równoleżnika 60°S.
Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Gorączka złota na Ziemi Ognistej rozpoczęła się ok. 1883 roku. Wielu Chorwatów przybyło tu wówczas w poszukiwaniu złota. Ten "bieg po złoto" przyniósł efekt uboczny w postaci poprawy infrastruktury wyspy, na przykład założenia na niej telegrafu. Choć w 1910 złoża złota wyczerpały się, większość imigrantów zdecydowała się na pozostanie.

Pirat – osoba, która napada w celu rabunkowym używając statku lub łodzi. Piraci atakują zwykle inne statki, ale mogą również napadać cele nabrzeżne.
Step (z степ) – równina pozbawiona drzew, rzek i jezior. Step przypomina pod tym względem prerię, z tą różnicą, że preria jest z reguły zdominowana przez wysokie trawy, a step może być obszarem półpustynnym lub pokrytym trawą i krzewami (czasem w zależności od pór roku). Występuje w warunkach klimatu umiarkowanego z gorącym, suchym latem.

Po utworzeniu Gobernación Marítima de Tierra del Fuego w roku 1943, rozpoczęto budowę baz morskich w Ushuaia i Río Grande, a także lotniska. Kolejna poprawa infrastruktury zaowocowała następną falą imigracji, tak z Argentyny jak i innych krajów.

Dopiero w 1990 roku Ziemia Ognista uzyskała status prowincji, a pierwszego gubernatora wybrano w roku 1992.

Juliusz Gabriel Verne, Jules Gabriel Verne (ur. 8 lutego 1828 w Nantes, zm. 24 marca 1905 w Amiens) – francuski pisarz, jeden z pionierów gatunku science fiction, nazywany "dziadkiem science fiction".
Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)