Ziemia lęborsko-bytowska - Polski Serwis Naukowy

Ziemia lęborsko-bytowska – terytorium historyczne na Pomorzu, złożone z dwóch okręgów ze stolicami w Bytowie i Lęborku.

Obszarem do rzeki Łeby władała dynastia Gryfitów, jednak terytoriami miast Sławno i Słupsk rządziła ich boczna linia po Raciborze I. W 1227 r. po wymarciu bocznej linii, terytorium to nie powróciło do Gryfitów, lecz przeszło pod panowanie Sobiesławiców. Od końca 1294 r. pomiędzy Askańczykami margrabiami Brandenburgii a państwem polskim (na początku Przemysł II) trwał spór o spadek po Sobiesławicach, który zakończył się przejęciem całego Pomorza Gdańskiego przez Krzyżaków. Na przełomie 1309/1310 zakon zapłacił pokaźne sumy Askańczykom za odstąpienie spadku. W 1317 r. Krzyżacy przekazali terytoria Sławna i Słupska księciu Warcisławowi IV. Książę pomorski w 1321 r. podarował obszar Bytowa swojemu marszałkowi Henningowi Behr. Jego syn w 1329 r. sprzedał "territorium Butow, dominium et castrum" Zakonowi krzyżackiemu.

Bogusław XIV zwany Towarzyskim (ur. 31 marca 1580 w Barth, zm. 10 marca 1637 w Szczecinie) – książę na Darłowie w latach 1606-1621 (wraz z bratem Jerzym II do 1615) i od 1622, książę na Bukowie w latach 1617-1621 i od 1622, książę szczeciński od 28 listopada 1620, wreszcie od 1625 książę wołogoski i całego Pomorza Zachodniego. Od 1623 biskup kamieński, syn Bogusława XIII z rodu Gryfitów.

Sobiesławice - dynastia władająca w czasie rozbicia dzielnicowego Pomorzem Gdańskim, najpierw uznając zwierzchność księcia krakowskiego, od 1227 jako samodzielni książęta.

W latach 1455–1460 i od 1466 należała do książąt pomorskich, najpierw na warunkach ogólnikowo określonej zależności od Polski, a następnie, od 1526 jako lenno. Po bezpotomnej śmierci Bogusława XIV, ostatniego księcia zachodniopomorskiego, ziemia bytowsko-lęborska została włączona do Polski i weszła w skład województwa pomorskiego, ale z zachowaniem pewnej odrębności.

Gryfici – dynastia książąt pomorskich panująca na Pomorzu Zachodnim od XII do XVII wieku. Nazwa rodu ukształtowała się w XV wieku i została zaczerpnięta od Gryfa, którego członkowie rodziny używali jako swojego herbu od 1214 roku.

Województwo pomorskie (kasz. Pòmòrsczé wòjewództwò) – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw, położone w północnej Polsce. Stolicą województwa jest Gdańsk.

W latach 1637–1657 obszar ten był włączony do województwa pomorskiego.

W 1657 na mocy traktatów welawsko-bydgoskich została przekazana Brandenburgii (od 1701 Królestwo Prus), formalnie jako lenno Polski (do 1772), ale w rzeczywistości utracona. Następnie w pruskiej prowincji Pomorze. Pomimo germanizacji zachowała się na tych terenach ludność kaszubska (na początku XX wieku wynosiła ona około 50 tysięcy ludzi). W 1945 ziemia bytowsko-lęborska z powrotem znalazła się w granicach Polski.

Traktaty welawsko-bydgoskie – dwa traktaty z 1657 roku, których głównym postanowieniem było zerwanie zależności lennych pomiędzy Rzeczpospolitą, a Prusami Książęcymi i uzyskanie suwerenności dynastii Hohenzollernów na tym terytorium. Polska utraciła wpływ na politykę Prus i oddała im w lenno ziemię lęborsko-bytowską.

Powiat lęborski (kaszb. Lãbòrsczi kréz) – powiat w Polsce (województwo pomorskie), utworzony w 1999 w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Lębork.

Zobacz też

ziemia – jednostka administracyjna w dawnej Polsce

powiat lęborski

powiat bytowski

Przypisy

Roderich Schmidt: Die Lande Lauenburg und Bütow in ihrer wechselnden Zugehörigheit zum Deutschen Orden, zu Pommern und Polen und zu Brandenburg-Preußen. W: Reiche und Territorien in Ostmitteleuropa. München: Oldenbourg, 2006, s. 94. ISBN 3-486-57-839-1.
Lucjan Tatomir: Geografia ogólna i statystyka ziem dawnej Polski. Kraków: Drukarnia "Czasu" W. Kirchmayera, 1868, s. 154.