Ziemia wschowska - Polski Serwis Naukowy

Mapa Królestwa Polskiego z włączoną ziemią wschowską

Ziemia wschowska (łac. Terra Vschovensis) – polska jednostka terytorialna nad rzeką Baryczą, przy granicy Śląska, z miastem Wschowa. Zygmunt Gloger podawał, że ziemia obejmowała 9 mil kwadratowych. Włączona do województwa poznańskiego.

Sąd grodzki – sąd w dawnej Rzeczypospolitej. Wykształcił się z sądów małopolskich starostów grodowych na przełomie XIV i XV w. Sąd pod przewodnictwem starosty i sędziego grodzkiego sądził wszystkie sprawy, w których pozwanym był szlachcic nieosiadły (gołota) oraz tzw. sprawy gardłowe z czterech artykułów grodzkich. Podczas gdy w XVII wieku znaczenie sądów ziemskich malało, zwiększała się rola sądów grodzkich. Liczba ich funkcjonariuszy rosła. Rozszerzały się również ich kompetencje - obok spraw karnych zaczęto obejmować również cywilne. Sędzia grodzki, mianowany przez starostę, a tym samym powoływany niezależnie od sejmiku, nadal działał sprawnie.

Województwo poznańskie (Wielkopolska Zachodnia) wraz z województwem kaliskim (Wielkopolska Wschodnia) i Kujawami stanowiło pierwotną ziemię Polan. Ziemia poznańska miewała oddzielnych wojewodów za czasów Bolesława Chrobrego. Po założeniu biskupstwa poznańskiego, w 968 r., Poznań stał się siedzibą biskupów Polski.

Po śmierci Przemysła II po ugodzie 10 marca 1296 r. pod Krzywiniem ziemie na południe od rzeki Obry objął Henryk III głogowski. W 1343 r. Kazimierz III Wielki uderzył na Śląsk. Ziemia wschowska włączona do Królestwa Polskiego na mocy ugody z Henrykiem V Żelaznym.

Od książąt głogowskich ziemia wschowska otrzymała prawo bicia własnej drobnej monety. Królowie polscy prawo to łaskawie jej pozostawili. Władysław II Jagiełło potwierdzając je, zastrzegł aby moneta była bita pod znakiem królewskim tj. orłem, mającym obok siebie znak miejski, czyli herb miasta i ziemi, którym był krzyż podwójny.

Podsędek (łac. subiudex) – w dawnej Polsce początkowo był to urzędnik sądu dworskiego księcia, od XIV w. zastępca (ale nie podwładny) sędziego ziemskiego, wchodzący wraz z sędzią i pisarzem ziemskim w skład kompletu sądowego; w Wielkim Księstwie Litewskim urząd istniał w latach 1566–1764.

Henryk III głogowski, także Henryk III Głogowczyk (ur. 1251/1260, zm. 9 grudnia 1309) – książę głogowski (1273/1274-1309), książę wielkopolski (1306-1309).

W 1422 r. Władysław II Jagiełło nadał ziemi prawo polskie tj. przyrzekł ustanowić sędziów generalnych (tj. sędziego i podsędka).

Ziemia miała 1 sąd ziemski zasiadający we Wschowie, gdzie na roczkach byli sędzia, podsędek i burgrabia. Istniał sąd grodzki we Wschowie, na czele którego stał starosta wschowski. Zastępował go burgrabia. Obok niego siedział w sądzie sędzia grodzki, a nawet podsędek.

Ziemia wschowska została włączona województwa poznańskiego. Starostwo wschowskie przekazano staroście wielkopolskiemu. W XVI wieku zanikł sąd grodzki, jednak pozostali nadal odrębni sędziowie i podsędkowie wschowscy jako ślad dawnej samoistności ziemi.

Wschowa (niem. Fraustadt) - miasto w województwie lubuskim, w powiecie wschowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wschowa. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa leszczyńskiego. Według danych z 30 czerwca 2008 miasto liczyło 14 400 mieszkańców.

Kazimierz III Wielki[2] (ur. 30 kwietnia 1310 w Kowalu, zm. 5 listopada 1370 w Krakowie) – król Polski w latach 1333-1370, ostatni władca z dynastii Piastów na polskim tronie i ostatni przedstawiciel kujawskiej linii Piastów.

Przypisy

↑ Województwo Poznańskie z ziemią Wschowską. W: Zygmunt Gloger: Geografia historyczna ziem dawnej Polski. Kraków: 1903.
↑ XI. Ziemia wschowska. W: Stanisław Kutrzeba: Sądy ziemskie i grodzkie w wiekach średnich. Kraków: Akademia Umiejętności, 1902, s. 48-49.

Linki zewnętrzne

Michał Baliński, Tymoteusz Lipiński: Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym, i statystycznym opisana. Nakładem S. Orgelbranda, 1843 Warszawa