Zjazd elektorów w Rhense - Polski Serwis Naukowy

Zjazd elektorów w Rhense – zjazd elektorów w Rhens w 1338 r., na którym podjęto decyzję w sprawie ważności wyboru króla niemieckiego.

Zjazd w Rhense odbył się 16 lipca 1338 r. Uczestniczyli w nim przedstawiciele sześciu spośród siedmiu elektoratów: Baldwin Luksemburski z Trewiru, Henryk z Virneburga z Moguncji, Walram von Jülich z Kolonii, Rudolf II Ślepy i Ruprecht I z Palatynatu, Ludwik V Bawarski z Marchii Brandenburskiej i Rudolf I książę sasko-wittenberski. Nieobecny był król czeski Jan Luksemburski.

Ludwik IV Bawarski (Ludwik IV Wittelsbach) (ur. 1287 w Monachium, zm. 11 października 1347 w Puch k. Fürstenfeldbruck) - książę Bawarii od 1294, hrabia Palatynatu od 1329, król niemiecki od 1314, cesarz Świętego Cesarstwa Narodu Niemieckiego od 1328. Był pierwszym królem i cesarzem Niemiec z rodu Wittelsbachów.

Elekcja cesarska - proces wyboru króla Niemiec i jednocześnie cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. We wczesnym średniowieczu był dokonywany przez wiec plemion niemieckich, które wybierały najlepszego kandydata spośród członków panującej dynastii (wówczas saskich Ludolfingów). W praktyce wiec zatwierdzał decyzję elitarnego grona książąt plemiennych i dostojników dworskich, co z czasem doprowadziło do zastrzeżenia prawa udziału w wyborach tylko dla owych możnych, najpierw drogą precedensu, potem przez pisaną normę prawną. Od 1356 roku na mocy Złotej Bulli cesarza Karola IV Luksemburskiego prawo wyboru cesarza przysługiwało jedynie siedmiu elektorom, obdarzonym szczególnymi przywilejami, zrównującymi ich w godności z królami.

Tłem spotkania był konflikt pomiędzy cesarzem Ludwikiem Bawarskim a papieżem Benedyktem XII. Głowa Kościoła odmawiała uznania cesarza co spowodowało antypapieskie nastroje w Rzeszy i protest elektorów, którzy stali na stanowisku, że decyduje tylko wybór (większością głosów) i nie jest potrzebne papieskie zatwierdzenie. Elektorzy początkowo spotkali się w Oberlahnstein, ale naradę szybko przeniesiono do Rhens.

Baldwin Luksemburski (ur. ok. 1285 r., zm. 21 stycznia 1354 r. w Trewirze.) – arcybiskup Trewiru w latach von 1307-1354, administrator arcybiskupstwa mogunckiego w latach 1328-1336, administrator biskupstw wormackiego i Spiry w latach 1331-1337 (dwie ostatnie funkcje z przerwami).

Kolonia (niem. Köln posłuchaj ?/i do 1919 Cöln, łac. za Rzymian najpierw: oppidum ubiorum, potem CCAA, Colonia Claudia Ara Agrippinensium, w średniowieczu: Coellen, w dialekcie kolońskim Kölle) – czwarte co do wielkości miasto niemieckie i największe w Nadrenii Północnej-Westfalii, stolica Rejencji Kolonia. Jedno z najważniejszych historycznych ośrodków kultu religijnego w Europie. Leży na zachodzie Niemiec nad rzeką Ren. Wizytówką miasta i historyczną dominantą jest gotycka katedra (Kölner Dom), siedziba arcybiskupstwa kolońskiego. Uniwersytet w Kolonii (Universität zu Köln) jest jedną z najstarszych wszechnic w Niemczech, w którym kształci się ok. 44 tys. studentów. Kolonia jest najważniejszym gospodarczym, kulturalnym i historycznym miastem Nadrenii. Położona jest na wysokości od 38 do 118 m n.p.m.

Tam elektorzy zawarli 16 lipca 1338 r. bezterminowe przymierze, które wzmocniło ich pozycję. Ogłoszono, że tylko elektorzy wybierają króla niemieckiego i przyszłego cesarza. W ten sposób uczestnicy spotkania opowiedzieli się przeciw jakiejkolwiek papieskiej ingerencji w swoje uprawnienia i wezwali do obrony praw Rzeszy także w tych jej częściach, które przystąpią do tej deklaracji. Opisane postanowienia przygotowane przez Baldwina z Trewiru były natury ogólnej i nie wspominały o konflikcie cesarza z kurią rzymską. Nie powołano się w ogóle na osobę cesarza, który jednak niedługo później wykorzystał deklarację w mandacie Licet iuris.

Jan I Luksemburski, Jan Ślepy (czes. Jan Lucemburský, niem. Johann von Luxemburg) (ur. 10 sierpnia 1296, zm. 26 sierpnia 1346) – syn cesarza rzymsko-niemieckiego Henryka VII, od 1309 hrabia Luksemburga, od 1310 król Czech, w latach 1310-1335 tytularny król Polski.

Trewir (niem. Trier, fr. Trèves, łac. Augusta Treverorum) – miasto wydzielone (niem. Kreisfreie Stadt) w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, port nad Mozelą.

Postanowienia zjazdu w Rhens miały duże znaczenie dla organizacji Rzeszy. Wprowadzały one zasadę głosowania większością i powołały kolegium elektorów. Po raz pierwszy elektorzy zebrali się nie w celu wyboru króla, ale w celu omówienia problemów, które wynikły podczas panowania króla. Ponadto elektorzy domagali się, by oni, a nie tylko król reprezentowali interesy Rzeszy. W konflikcie z papieżem Ludwik słabo wykorzystał deklarację, gdyż była widoczna jego zależność od elektorów.

Benedykt XII, właściwie Jacques Fournier (ur. ok. 1280 w Saverdun, prowincji Tuluza, we Francji - 25 kwietnia 1342 w Awinionie) - Francuz, papież od 20 grudnia 1334. Drugi papież "niewoli awiniońskiej".

Marchia Brandenburska - marchia stworzona około 1157 roku przez Albrechta Niedźwiedzia na terenach podbitych Słowian połabskich w tym plemion Obodrzytów i Związku wieleckiego.

Literatura

Alois Schmid, Rhense, Kurverein von (1338). [w:] Lexikon des Mittelalters. Bd. 7, kolumna 785.

Edmund E. Stengel, Avignon und Rhens. Forschungen zur Geschichte des Kampfes um das Recht am Reich in der ersten Hälfte des 14. Jahrhunderts. Weimar 1930. (Klassische und materialreiche Studie.)

Heinz Thomas, Deutsche Geschichte des Spätmittelalters, Stuttgart u.a. 1983.

Tomasz Paluszyński, Historia Niemiec i państw niemieckich. Zarys dziejów politycznychPoznań 2006 ISBN 83-60241-00-7

Linki zewnętrzne

Fragment tekstu w przekładzie na język niemiecki