Zjednoczona Partia Narodowo-Postępowa

Zjednoczona Partia Narodowo-Postępowa (bułg. Обединена народнопрогресивна партия, ZPNP) - bułgarska partia polityczna powstała 6 listopada 1920 przez połączenie Partii Narodowej z Partią Postępowo-Liberalną. W czerwcu 1922 ZPNP utworzyła wraz z Partią Demokratyczną i Partią Radykalno-Demokratyczną koalicję Blok Konstytucyjny, a w sierpniu 1923 została włączona w skład Porozumienia Demokratycznego, które istniało do 1934.

Aleksandyr Stoimenow Stambolijski (bułg. Александър Стоименов Стамболийски; ur. 13 marca 1879 we wsi Sławowica w Obwodzie Pazardżik, zm. 14 czerwca 1923 tamże) – bułgarski polityk, lider i ideolog Bułgarskiego Ludowego Związku Chłopskiego, deputowany do Zwyczajnego Zgromadzenia Narodowego 14. (1908–1911), 16. (1913), 17. (1914–1915), 18. (1919–1920), 19. (1920–1923) i 20. kadencji (1923) oraz 5. kadencji Wielkiego Zgromadzenia Narodowego (1911), minister budynków publicznych, dróg i zagospodarowania (1919), wojny (1919-1921) oraz spraw zagranicznych i wyznań wiary (1921-1923), premier Carstwa Bułgarii (1919-1923). Odsunięty od sprawowania władzy poprzez wojskowy zamach stanu 9 czerwca 1923, zaś pięć dni później brutalnie zamordowany przez bojowników WMRO.

Porozumienie Demokratyczne (bułg. Демократически сговор) - bułgarska partia polityczna istniejąca w latach 1923-1934, powstała przez połączenie Porozumienia Narodowego, Partii Demokratycznej, Zjednoczonej Partii Narodowo-Postępowej i Partii Radykalno-Demokratycznej. Między 1923 i 1931 Porozumienie Demokratyczne sprawowało rządy w Carstwie Bułgarii.

Historia Zjednoczonej Partii Narodowo-Postępowej

6 listopada 1920, podczas specjalnie zwołanego kongresu, delegaci Partii Narodowej i Partii Postępowo-Liberalnej zdecydowali o połączeniu obu formacji i utworzeniu Zjednoczonej Partii Narodowo-Postępowej. Zjednoczeniu ugrupowań sprzyjały fakty reprezentowania przez nie w przeszłości orientacji prorosyjskiej oraz współpracy w kilku rządach koalicyjnych (1911-1913, 1919-1920).

Partia Demokratyczna (bułg. Демократическа партия, PD) - bułgarska partia polityczna założona w połowie lat 80. XIX wieku. Współworzyła kilka rządów koalicyjnych (1901-1902, 1918-1919, 1931-1934, 1944, 1991-1992 i 1997-2001) oraz jeden gabinet samodzielny (1908-1911). Po przewrocie majowym w 1934 została zdelegalizowana przez rząd Georgijewa. W 1945 wznowiła działalność. Dwa lata później władze komunistyczne zlikwidowały wszystkie partie opozycyjne i PD przestała istnieć. W 1989, w okresie przemian ustrojowych w Bułgarii, organizacja została reaktywowana i przystąpiła do zjednoczonej koalicji antykomunistycznej nazywanej Związkiem Sił Demokratycznych. Od 1996 PD jest członkinią koalicji Zjednoczone Siły Demokratyczne.

Partia Narodowa (bułg. Народна партия) - bułgarska partia polityczna założona w 1894 przez byłych działaczy Partii Konserwatywnej i Partii Narodowej wywodzącej się z Rumelii Wschodniej. Organizacji powstała jako zaplecze polityczne rządu Konstantina Stoiłowa i reprezentowała głównie interesy bankowców, handlowców i przemysłowców. Współtworzyła kilka rządów koalicyjnych (1894, 1911-1913, 1918-1920) oraz sformowała jeden gabinet samodzielny (1894-1899). W 1920 połączyła się z Partią Postępowo-Liberalną tworząc Zjednoczoną Partię Narodowo-Postępową.

Na czele ZPNP stanęli byli premierzy Carstwa Bułgarii Stojan Danew i Teodor Teodorow, których niedługo potem zastąpił Atanas Burow. Z inicjatywy Burowa ZPNP nawiązała w 1921 współpracę z opozycyjnymi wobec rządu Stambolijskiego Partią Demokratyczną i Partią Radykalno-Demokratyczną.

Partia Radykalno-Demokratyczna (bułg. Радикалдемократическа партия, PRD) - bułgarska liberalna partia polityczna założona w 1905 przez grupę działaczy wywodzących się z Partii Demokratycznej. Uczestniczyła w kilku rządach koalicyjnych (1918-1919, 1931-1934, 1991-1992). W latach 1922-1923 współtworzyła Blok Konstytucyjny, a w połowie 1923 zaangażowała się w budowę Porozumienia Demokratycznego. Po zamachu majowym w 1934 została zdelegalizowana przez rząd Georgijewa. W 1945 na krótko wznowiła legalną działalność, lecz dwa lata później władze komunistyczne ją zlikwidowały. Po 1989, w okresie transformacji ustrojowej w Bułgarii, działacze opozycji antykomunistycznej reaktywowali PRD i włączyli ją w struktury Związku Sił Demokratycznych.

Kimon Georgiew Stojanow (bułg. Кимон Георгиев Стоянов; ur. 11 sierpnia 1882 w Pazardżiku, zm. 28 września 1969 w Sofii) – bułgarski wojskowy i polityk, deputowany do Zwyczajnego Zgromadzenia Narodowego 21. (1923-1927), 22. (1927-1931) i 26. (1945-1946) kadencji, do Wielkiego Zgromadzenia Narodowego 6. kadencji (1946-1949) oraz do Zgromadzenia Narodowego 1. (1950-1953), 2. (1954-1957), 3. (1958-1961) i 4. kadencji (1962-1965). Premier Bułgarii w latach 1934-1935 oraz 1944-1946. Od 1946 do 1962 wicepremier i minister w kilku kolejnych rządach. Od 1962 do śmierci członek Prezydium Zgromadzenia Narodowego. Uczestnik trzech zamachów stanu.

Efektem zbliżenia tych trzech formacji było zawiązanie przez nie 6 czerwca 1922 koalicji o nazwie Blok Konstytucyjny. Działacze koalicji dążyli do umocnienia sił politycznych reprezentujących interesy burżuazji i odsunięcia Bułgarskiego Ludowego Związku Chłopskiego od sprawowania władzy. Po aresztowaniu liderów Bloku przez siły rządowe (17 września 1922 w Wielkim Tyrnowie), wielu z nich, w tym Burow, wyemigrowało.

Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo położone w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją i Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu i Rumunią od północy.

Przewrót 19 maja (bułg. Деветнадесетомайски преврат) - zamach stanu dokonany w Bułgarii w 1934 przez Koło Polityczne "Zweno" i Związek Wojskowy przy pomocy armii.

Wkrótce po zamachu stanu z 9 czerwca 1923, w wyniku którego upadł gabinet Stambolijskiego, premier Aleksandyr Cankow zaproponował działaczom Bloku budowę prorządowej koalicji. Oferta Cankowa została przyjęta. 19 czerwca Blok Konstytucyjny dokonał samorozwiązania, po czym tworzące go partie 10 sierpnia 1923 zjednoczyły się z Porozumieniem Narodowym tworząc Porozumienie Demokratyczne. To ostatnie ugrupowanie sprawowało rządy w kraju nieprzerwanie do 1931. Politycy wywodzący się z ZPNP odgrywali w nim znaczącą rolę, zajmując m.in. różne stanowiska ministerialne. W połowie 1934, po wojskowym zamachu stanu z 19 maja, rząd Georgijewa zdelegalizował wszystkie partie w Carstwie Bułgarii i Porozumienie Demokratyczne przestało istnieć.

Carstwo Bułgarii (błg. Царство България) to kolejna forma państwa bułgarskiego powstała w 1908 roku po proklamowaniu pełnej niepodległości przez Księstwo Bułgarii i formalnej aneksji Rumelii Wschodniej.

Aleksandyr Cołow Cankow (bułg. Александър Цолов Цанков; ur. 29 czerwca 1879 w Oriachowie, zm. 27 lipca 1959 w Buenos Aires) – bułgarski prof., ekonomista, polityk i publicysta, członek rzeczywisty Bułgarskiej Akademii Nauk. Lider Porozumienia Demokratycznego (1923-1926) oraz pronazistowskiego Narodowego Ruchu Socjalnego (1932-1934). Deputowany do Zwyczajnego Zgromadzenia Narodowego 21. (1923-1927), 22. (1927-1931), 23. (1931-1934), 24. (1938-1939) i 25. (1940-1944) kadencji, Przewodniczący Zgromadzenia Narodowego 21. i 22. kadencji. Po zamachu stanu 9 czerwca 1923 premier Carstwa Bułgarii (1923-1926).

Przypisy

Todor Petrow "Powojenne przegrupowanie partii w Bułgarii (bułg. Следвоенно прегрупиране на партиите в България) (artykuł w portalu Partii Radykalno-Demokratycznej) (bułg.)
Borisław Gyrdew. "Klasowy reżim" na drodze ku dyktaturze ("Съсловният режим" по пътя към диктатурата). „Czasopismo "Ние"”. Wrzesień 2002. 9. ISSN 1311-0446.

Zobacz też

Blok Konstytucyjny