Zjednoczone Prowincje Rio de La Plata

Zjednoczone Prowincje La Platy (hiszp.: Provincias Unidas de Roi de la Plata), nazywane także Zjednoczonymi Prowincjami Ameryki Południowej (hiszp.:Provincias Unidas de Sud América) - krótko istniejące państwo ze stolicą w Buenos Aires , z którego następnie wykształciły się Argentyna i Urugwaj. Utworzone zostało ono w 1810 z południowych prowincji byłego hiszpańskiego Wicekrólestwa la Plata.

Chile (Republika Chile – República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago de Chile. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys.): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos.

Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska – República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa pochodzi od łacińskiego argentum (srebro), którym Indianie obdarowali hiszpańskich rozbitków Juana Díaza de Solís. Pod względem wielkości Argentyna jest ósmym krajem na świecie i drugim w Ameryce Południowej (biorąc pod uwagę liczbę ludności i powierzchnię). Argentyna jest członkiem organizacji gospodarczej Mercosur.

Granice

Zjednoczone Prowincje Ameryki Południowej były położone w sąsiedztwie południowych, słabo zaludnionych, zamieszkanych przez Indian (m.in. Mapuche , Ranquel i Puelche) terytoriów Pampy i Patagonii. Na północy kraj graniczył z terytorium Gran Chaco i Paragwajem, zamieszkanym przez metysów i Indian Guarani oraz z należącą dp Portugalii Brazylią, zaś na zachodzie - z Chile.

Pojęcie Autonomia pochodzi od (staro)greckiego αυτονομία, (αὐτονομία) autonomía = możliwość stanowienia norm samemu sobie, samodzielność prawna. Dziś używa się go w zależności od dyscypliny (gospodarka, prawo, polityka) lub kontekstu w znaczeniu niezawisłość, niezależność, samorządność (całkowita lub częściowa).

Urugwaj (Uruguay, Wschodnia Republika Urugwaju – República Oriental del Uruguay) – państwo w Ameryce Południowej, nad Atlantykiem, graniczące z Argentyną od zachodu i Brazylią od północy. Stolicą państwa jest Montevideo, port atlantycki u ujścia La Platy. Po drugiej stronie tego estuarium leży stolica Argentyny – Buenos Aires. Dawniej Urugwaj stanowił część Wicekrólestwa La Platy i nosił nazwę Banda Oriental (Brzeg Wschodni).

Historia

Począwszy od powstania Zjednoczonych Prowincji pojawiły się dwię przeciwstawne koncepcje rozwoju państwa. Porteños chcieli zbudować jednolite centralistyczne państwo; ta koncepcja popularna była zwłaszcza wśród ludności zamieszkującej Buenos Aires i okolice. Ich opozycję stanowili Federales, którzy opowiadali się za tym, by państwo stanowiło federację, z zaś jej poszczególne człony miały szeroką autonomię.

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Gran Chaco (keczua chaku = "kraina łowów") - kraina geograficzna w Ameryce Południowej, na pograniczu Boliwii, Paragwaju i Argentyny. Jest to rozległa równina rozciągająca się między rzeką Paragwaj a łańcuchem Andów. Jej powierzchnia wynosi około 650 tys. km² (inne źródła podają 800 tys. km²). Jej współrzędne geograficzne zawierają się mniej więcej między 17° a 33° szerokości geograficznej południowej oraz między 60° a 65° długości geograficznej zachodniej.

Liga Federalna

Liga Federalna (1815-1820) lub Liga Pueblos de los Libres była wewnętrznym i nieuznawanym na arenie międzynarodowej państwem w obrębie Zjednoczonych Prowincji, składającym się przede wszystkim z ziem Urugwaju (zwanego wówczas Banda Oriental), zamieszkiwanych niegdyś przez Indian Charrua. Pomysł utworzenia federalistycznego kraju wywodził się od jej lidera, José Gervasio Artigasa, byłego oficera armii hiszpańskiej. Jego celem było opanowanie wszystkich Zjednoczonych Prowincji i powołanie do istnienia zdecentralizowanej Federacji La Platy.

Urugwaj (Uruguay, Wschodnia Republika Urugwaju – República Oriental del Uruguay) – państwo w Ameryce Południowej, nad Atlantykiem, graniczące z Argentyną od zachodu i Brazylią od północy. Stolicą państwa jest Montevideo, port atlantycki u ujścia La Platy. Po drugiej stronie tego estuarium leży stolica Argentyny – Buenos Aires. Dawniej Urugwaj stanowił część Wicekrólestwa La Platy i nosił nazwę Banda Oriental (Brzeg Wschodni).

La Plata (hiszp. Río de la Plata) - olbrzymie, największe na świecie estuarium powstałe z połączenia ujściowych odcinków rzek Parany i Urugwaj do Oceanu Atlantyckiego.

Niepodległość Argentyny i podział państwa

W 1816 oficjalne władze Zjednoczonych Prowincji, czując zagrożenie ze strony Ligi Federalnej, z pozostałej części terytorium państwa proklamowały niepodległą Argentynę i połączyły się z siłami portugalskimi, kierowanymi przez Carlosa Frederico Lecora. Dzięki ich liczbie i uzbrojeniu pokonały Artigasa i jego wojska. 20 stycznia 1817 zajęły Montevideo. Generał jednak przedłużył jeszcze walkę na terenach wiejskich o trzy lata. W 1820 r. Liga Federalna została rozwiązana, a jej obszar podzielono według biegu głównych rzek uchodzących do Rio de La Plata. Tereny leżące po stronie zachodniej weszły w skład Argentyny, natomiast tzw. Banda Oriental - "Brzeg Wschodni (La Platy)", tj. obecny obszar Urugwaju został włączony do Brazylii, wchodzącej wówczas w skład Imperium Portugalskiego, co zakończyło istnienie Zjednoczonych Prowincji La Platy.

Patagonia (dawna nazwa Patagonica) – kraina geograficzna w południowej części Ameryki Południowej, położona na terenie Argentyny i Chile. Znajduje się między Oceanami: Atlantyckim a Spokojnym, sięga na płn. po rzekę Rio Negro, obejmująca około 900.000 km², z czego 670.000 km² na wsch. należy do Argentyny a reszta na zach. do Chile.

Brazylia (pełna nazwa: Federacyjna Republika Brazylii; port. Brasil, República Federativa do Brasil) – największe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców państwo Ameryki Południowej oraz piąte pod względem wielkości państwo świata. Zajmuje ponad 47,5% powierzchni Ameryki Południowej.

Historia Urugwaju

Osobny artykuł: Historia Urugwaju.

Cisplatina

Kiedy w 1822 Brazylia uzyskała niepodległość, wprowadzono w niej nowy nowy podział administracyjny, w ramach którego jedyna część młodego państwa zamieszkiwana przez ludność hiszpańskojęzyczną - Urugwaj (wówczas: Banda Oriental) stał się częścią regionu Cisplatina. Jego stolicą było wówczas Rio Grande.

Portugalia, Republika Portugalska (port. República Portuguesa) – państwo europejskie położone w zachodniej części Europy Południowej na południowym zachodzie Półwyspu Iberyjskiego. Jest najdalej wysuniętym na zachód państwem Europy, od północy i wschodu graniczy z Hiszpanią a od zachodu i południa Portugalię oblewają wody Oceanu Atlantyckiego. Dodatkowo w skład Portugalii wchodzi szereg wysp położonych na Oceanie Atlantyckim, jak Archipelag Azorski (Açores) i Madera (Madeira). Jest członkiem Unii Europejskiej oraz NATO.

Guarani – Indianie Ameryki Południowej. Mówią językiem z rodziny guarani. Zajmują się myślistwem i rybołówstwem, żyją w rezerwatach w Brazylii w stanach Parana, São Paulo, Santa Catarina, na wschodzie Paragwaju oraz w argentyńskiej prowincji Misiones.

Wojna o niepodległość

25 sierpnia 1825 ludność prowincji wznieciła powstanie przeciw rządom brazylijskim; uzyskało ono polityczne i materialne poparcie Argentyny. Doprowadziło to wybuchu wojny brazylijsko-argentyńskiej. Konflikt ten trwał dokładnie trzy lata i trzy dni. 28 sierpnia 1828 podpisano Traktat w Montevideo, na mocy którego powołano do życia najmłodsze z powstałych w XIX wieku państw Ameryki Południowej. 1830 przyjęło ono oficjalną nazwę Wschodnia Republika Urugwaju. Pełna nazwa określa położenie geograficzne kraju - na wschód od rzeki Urugwaj.

Wicekrólestwo La Platy - kolonia hiszpańska, wydzielona w 1776 z Wicekrólestwa Peru, w celu obrony jego południowych prowincji przed wpływami brytyjskimi i portugalskimi. Obejmowała dzisiejsze Argentynę, Urugwaj, Paragwaj, i Boliwię.