Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych

Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych (ros. Объединённый институт ядерных исследований, ОИЯИ) – międzynarodowa organizacja naukowa zajmująca się badaniami z zakresu fizyki jądrowej, fizyki teoretycznej i matematycznej, wysokich energii, molekularnej, biofizyka i biologii molekularnej. Instytut umiejscowiony jest w Dubnej, 125 km od Moskwy.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Historia

Instytut powstał 26 marca 1956 roku z inicjatywy Związku Radzieckiego z połączenia dwóch instytutów badawczych Akademii Nauk ZSRR: Instytutu Problemów Jądrowych i Laboratorium Elektrofizycznego. Jego celem miało być skonstruowanie bomby mezonowej (co się nigdy nie udało).

UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization; Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.

Rutherford (Rf, łac. rutherfordium), wcześniej unnilquadium (Unq) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym, nie występujący naturalnie na Ziemi. Nazwa pochodzi od nazwiska fizyka Ernesta Rutherforda. Posiada on własności chemiczne podobne do hafnu.

Do momentu rozpadu Związku Radzieckiego ZIBJ był przede wszystkim wspólnym laboratorium dla państw bloku sowieckiego. Obecnie do ZIBJ należy ponad 1000 naukowców z 18 państw: Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Bułgarii, Kuby, Czech, Gruzji, Kazachstanu, Korei Północnej, Mołdawii, Mongolii, Polski, Rumunii, Rosji, Słowacji, Ukrainy, Uzbekistanu i Wietnamu. Okazjonalnie w badaniach prowadzonych przez ZIBJ biorą także naukowcy z UNESCO, CERN, CLAF, Francji, Niemiec, Włoch i USA.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Europejska Organizacja Badań Jądrowych CERN (fr. Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire) — ośrodek naukowo-badawczy położony na północno-zachodnich przedmieściach Genewy na granicy Szwajcarii i Francji, pomiędzy Jeziorem Genewskim a górskim pasmem Jury. Obecnie do organizacji należy dwadzieścia państw. CERN zatrudnia 2600 stałych pracowników oraz około 8000 naukowców i inżynierów reprezentujących ponad 500 instytucji naukowych z całego świata. Najważniejszym narzędziem ich pracy jest największy na świecie akcelerator cząstek – Wielki Zderzacz Hadronów.

Kierunki badań

Instytut dysponuje siedmioma laboratoriami poświęconym różnym dziedzinom: fizyce teoretycznej, fizyce wysokich energii, fizyce ciężkich jonów, fizyce fazy skondensowanej, reakcjom jądrowym, neutronom i technikom informatycznym. Istnieją również wydziały zajmujące się badaniami nad promieniowaniem i radiobiologią oraz zespoły badawcze poświęcone konkretnym eksperymentom.

Fizyka teoretyczna – sposób uprawiania fizyki polegający na matematycznym opisie praw przyrody, tworzeniu i rozwijaniu teorii, z których wnioski mogą być sprawdzone doświadczalnie. Przykładem jest fizyka matematyczna opisująca zjawiska i teorie fizyczne korzystając z rozwiniętej aksjomatyki matematycznej i obiektów zdefiniowanych w podobny sposób, jak np. rozmaitości.

Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.

Najważniejsze osiągnięcia

W Dubnej odkryto następujące pierwiastki: Rutherford (1964), Seaborg (1974), Bohr (1976), Ununquadium (1999), Ununhexium (2001), Ununtrium (2004), Ununpentium (2004), Ununoctium (2006). Odkryto tam również hiperon antysigma minus i sformułowano wiele hipotez fizycznych, np. o oscylacji neutrin czy kwarkowym modelu hadronów.

Ununquadium (Uuq) – pierwiastek chemiczny leżący w układzie okresowym w bloku p bezpośrednio pod ołowiem i z tego powodu nazywany także nieoficjalnie eka-ołowiem. Nazwa ununquadium pochodzi od liczby atomowej tego pierwiastka, zgodnie z systematyczną terminologią IUPAC dla transuranowców.

Hiperony (z gr. hyper "ponad") – grupa ciężkich cząstek (barionów), zawierających przynajmniej jeden kwark dziwny (s). Zaliczane są w związku z tym do cząstek dziwnych.

Najważniejsze urządzenia badawcze

Nadprzewodzący synchrotron (nuklotron), rozpędzający cząstki do energii 7 GeV

Trzy cyklotrony izosynchroniczne (120, 145, 650 MeV)

Fazotron (680 MeV)

Synchrofazotron (4 GeV)

Impulsowy reaktor na prędkie neutrony

Dyrektorzy

Dmitrij Błochincew (1956-1965)

Nikołaj Bogolubow (1966-1988)

Dezső Kiss (1989-1991)

Władimir Kadyszewski (1992-2005)

Aleksiej Sissakian (2005-2010)

Wiktor Matwiejew (2011-)

Polska składka

Koszty polskiego uczestnictwa w organizacji rosną corocznie. W 2010 r. składka wynosiła 12 mln zł. W 2011 r. ok. 14,8 mln zł (wzrost ponad 23 procent, przy inflacji za 2010 r. 2,6%).

Ununoctium, ununokt (Uuo, eka-radon) – pierwiastek chemiczny, prawdopodobnie z grupy gazów szlachetnych w układzie okresowym. Nazwa Ununoctium wywodzi się z liczby atomowej tego pierwiastka zgodnie z systematyczną terminologią IUPAC dla transuranowców.

Kwark – cząstka elementarna, fermion, posiadający ładunek koloru (czyli podlegający oddziaływaniom silnym). Według obecnej wiedzy cząstki elementarne będące składnikami materii można podzielić na dwie grupy. Pierwszą grupę stanowią kwarki, drugą grupą są leptony. Każda z tych grup zawiera po sześć cząstek oraz ich antycząstki. Istnieje więc sześć rodzajów kwarków oraz odpowiednio sześć rodzajów ich antycząstek – antykwarków.

Przypisy

Andrzej Kobos: Wspomnienie o Henryku Niewodniczańskim. [dostęp 2010-01-07].
Główny Urząd Statystyczny: Roczne mierniki gospodarcze (pol.). 04-2011.
http://finanse.wp.pl/gid,14097268,galeria.html?T[page]=6

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona Instytutu Badań Jądrowych