Znak pieniężny - Polski Serwis Naukowy

Znak pieniężny – emitowany przez państwo materialny znak posiadania przez okaziciela określonej ilości pieniądza. Znaki pieniężne emitowane są w formie monet i banknotów. Gwarantem wartości znaku pieniężnego jest państwo.

Rozwój bankowości doprowadził do oddzielenia pojęcia pieniądza (jako abstrakcyjnego miernika zasobów kapitałowych) od pojęcia znaku pieniężnego, którego fizyczne posiadanie oznaczało posiadanie określonej ilości pieniędzy.

Współczesna doktryna mówi, że na pieniądz składają się trzy elementy:

Pieniądz – materialny lub niematerialny środek, który można wymienić na towar lub usługę. Prawnie określony środek płatniczy, który może wyrażać, przechowywać i przekazywać wartość ściśle związaną z realnym produktem społecznym.

Metale szlachetne - zwyczajowa nazwa metali odpornych chemicznie, do których zalicza się platynowce (ruten, rod, pallad, osm, iryd i platynę) oraz dwa metale z grupy miedziowców: srebro i złoto (miedź, ze względu na nieco wyższą reaktywność, zalicza się do metali półszlachetnych). Określa się je także jako metale, które w szeregu napięciowym przyjmują wartości dodatnie (mają dodatni potencjał standardowy). Metale szlachetne zaliczamy do metali nieżelaznych ciężkich (o ciężarze właściwym pow. 3,6).

jednostka pieniężna,

suma pieniężna,

znak pieniężny.

Ten ostatni jest materialnym nośnikiem jednostek pieniężnych.

Ze względu na zdolność płatniczą znaki pieniężne można podzielić na:

rzeczywiste

wycofane lub niewprowadzone

pozorne

Zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim art. 4. wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych Rzeczypospolitej Polskiej ma Narodowy Bank Polski. W myśl art. 31 ww. ustawy są to banknoty i monety opiewające na złote i grosze. Stanowią one zgodnie z art. 32 prawny środek płatniczy na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Prezes NBP określa w drodze zarządzenia wzory i wartość nominalną banknotów oraz wzory, wartość nominalną, stop, próbę i masę monet oraz wielkość emisji znaków pieniężnych, jak również terminy wprowadzenia ich do obiegu (art. 33).

Środek płatniczy jest umowną równowartością pewnej ilości pieniędzy, najczęściej posiadającą formę materialną znaku pieniężnego. Środkiem płatniczym może być zarówno złoto, moneta, banknot jak i czek czy przelew bankowy.

Rzeczpospolita Polska, w skrócie RP – oficjalna nazwa państwa polskiego od drugiej połowy XVII wieku do roku 1795, w latach 1918–1952 oraz od roku 1989.

Przestępstwem polegającym na podrabianiu lub przerabianiu znaków pieniężnych jest fałszowanie pieniędzy.

Historia

Złote monety Aureus – znaki pieniężne pieniądza kruszcowego

Pierwotnie wartość znaku pieniężnego była ściśle związana z wartością kruszcu z którego był wykonany (był to tzw. pieniądz kruszcowy). Funkcja gwarancyjna państwa sprowadzała się wtedy do gwarancji wagi monety. Z czasem jednak rozpoczął się proces psucia monety polegający na zmniejszaniu przez emitenta zawartości metali szlachetnych w emitowanych monetach, przez co ich wartość jako kruszcu stawała się niższa od nominalnej. Państwo jako gwarant zapewniało wtedy pełną wymienialność wprowadzonego przez siebie środka płatniczego.

Mikołaj Kopernik (łac. Nicolaus Copernicus Torinensis lub Thorunensis lub Torunensis, niem. Nikolaus Kopernikus; ur. 19 lutego 1473 w Toruniu, zm. 24 maja 1543 we Fromborku) – astronom, matematyk, prawnik, ekonomista, strateg, lekarz, astrolog, tłumacz, kanclerz kapituły warmińskiej od 1511, kanonik warmiński, scholastyk wrocławski.

Bankowość – nauka o przedsiębiorstwie bankowym i jego otoczeniu. Zajmuje się m.in. zagadnieniami związanymi z funkcjonowaniem systemu bankowego, produktów i operacji bankowych, zarządzania ryzykiem bankowym.

Podstawy teorii emisji pieniądza kruszcowego zbudował Mikołaj Kopernik w traktatach Tractatus de monete (1519), De estimatione monete (1522), Monetae cudendae ratio (1528). Sformułowane w nich zostało prawo zwane współcześnie prawem Kopernika-Greshama.

Banknoty jako znaki pieniężne pojawiły się w obrocie jako kwity depozytowe, emitowane przez instytucje, u których depozytariusze składali monety.

Stempel (numizmatyka) w numizmatyce – element służący do tłoczenia wzoru na monetach i medalach. Wyróżnia się stempel lustrzany (moneta wybita takim stemplem posiada gładkie ("lustrzane") tło i matowy rysunek) lub zwykły.

Moneta – przeważnie metalowy znak pieniężny, o określonej formie, opatrzony znakiem emitenta. Emitent gwarantował umowną wartość monety. Pierwotnie wartość ta zbliżona była do rynkowej wartości kruszców zawartych w monecie.

Krugerrand – moneta bulionowa

Pieniądz kruszcowy nie zanikł zupełnie do czasów obecnych i występuje w formie monet bulionowych.

Rozwój kolekcjonerstwa numizmatycznego sprawił, że wartość dobrze zachowanych znaków pieniężnych jest często znacznie wyższa od nominalnej. W związku z tym obok znaków pieniężnych powszechnego obiegu emitowane są również i takie przeznaczone dla obiegu kolekcjonerskiego. Znaki takie charakteryzujące się zwykle staranniejszym wykonaniem (np. monety kolekcjonerskie bite są często stemplem lustrzanym). W Polsce emisję znaków pieniężnych przeznaczonych na cele kolekcjonerskie prowadzi NBP na warunkach i według zasad ustalonych przez Zarząd NBP w drodze uchwały.

Fałszowanie pieniędzy – przestępstwo polegające na podrabianiu lub przerabianiu, innego środka płatniczego albo dokumentu uprawniającego do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierającego obowiązek wypłaty kapitału, odsetek, udziału w zyskach albo stwierdzenie uczestnictwa w spółce lub usuwaniu z pieniędzy, innego środka płatniczego albo z takiego dokumentu oznak umorzenia.

Monetae cudendae ratio - traktat z dziedziny polityki pieniężnej, napisany na zlecenie Zygmunta Starego i przedstawiony przez Mikołaja Kopernika przed prowincjonalnym sejmem pruskim w 1522 roku (ostateczna redakcja z 1528 roku).

Przypisy

Cezary Kosikowski, Eugeniusz Ruśkowski, Andrzej Borodo: Finanse publiczne i prawo finansowe. Warszawa: Oficyna a Wolters Kluwer business, 2008, s. 172. ISBN 978-83-7601-058-8.
Stefan Korycki, Jerzy Kuciński, Zenon Trzciński, Jerzy Zaborowski: Zarys prawa. Wyd. 6. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis", 2007. ISBN 978-83-7334-774-8.
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 938)
Jerzy Skorupka. Pojęcie pieniądza w przestępstwie z art. 310 k.k.. „Prokuratura i Prawo”. 2-7, 2007, s. 51-57, 2007. Warszawa: Dep. Prokuratury Min. Sprawiedliwości. ISSN 1233-2577.
Ustawa o NBP art. 36