Zofia Paleolog - Polski Serwis Naukowy

Zofia Paleolog, Zoe Paleolog (gr. Ζωή Παλαιολόγου, ros. Софья Фоминична Палеолог) (ur. ok. 1456, zm. 7 kwietnia 1503) - wielka księżna moskiewska, żona Iwana III Srogiego

Życiorys

Pochodziła z bizantyjskiej dynastii Paleologów. Była najmłodszą córką despoty Morei, Tomasza Paleologa i Katarzyny Zaccarii.

Pierwsze lata swojego życia spędziła na Peloponezie w Karytenie, gdzie rezydował dwór jej ojca. W 1460 roku po upadku despotatu Morei wraz z rodziną znalazła się na Korfu. Przebywała tam do 1465 roku. Później znalazła się w Rzymie. Po śmierci matki opiekę nad nią sprawował ojciec, a gdy zmarł w 1466 roku Zoe wraz z rodzeństwem adoptował papież Paweł II. W czerwcu 1466 roku poślubiła włoskiego arystokratę Caracciolo. Niebawem została jednak wdową.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Kreml moskiewski (ros. Московский Кремль) − gród warowny na wzgórzu, na lewym brzegu rzeki Moskwy. Jego ogólna powierzchnia wynosi 28 hektarów. Jest to warownia z zabudowaniami książęcymi, cerkwiami i budynkami administracyjnymi.

W 1469 roku Paweł II postanowił wydać ją za wielkiego księcia Moskwy, Iwana III Srogiego. Posunięciem tym chciał uzyskać Rosyjski Kościół Prawosławny dla unii z Kościołem rzymskokatolickim.

W 1471 roku opiekę nad Zoe objął papież Sykstus IV. Kontynuował on przedsięwzięcie wyswatania bizantyjskiej księżniczki z ruskim władcą. W 1472 roku osiągnął sukces i doszło do małżeństwa Iwana III z Zoe. Z uwagi na greckokatolickie wyznanie panny młodej przewidywano, że pod jej wpływem ożywią się stosunki między Stolicą Apostolską i prawosławną metropolią moskiewską, a władcy rosyjscy staną się bardziej tolerancyjni wobec katolików. Okazało się jednak, że gdy Zofia Paleolog przyjechała na Ruś zapomniała całkowicie o swoim katolicyzmie i związkach łączących ją z polityką papieży. Żarliwie zaczęła popierać prawosławie. Postanowiła podnieść prestiż Państwa Moskiewskiego i podjęła kroki w celu wzmocnienia pozycji Kościoła prawosławnego osłabionego po upadku Bizancjum. Zaczęła lansować koncepcję o Trzecim Rzymie oraz o potrzebie obrony ortodoksji przez władców moskiewskich.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Steven Runciman, właściwie Sir James Cochran Stevenson Runciman (ur. 7 lipca 1903 w Northumberland, zm. 1 listopada 2000 w Radway, Warwickshire) - brytyjski historyk i dyplomata.

Będąc żoną Iwana III po kilku latach zyskała ogromny wpływ na swojego męża. Zreformowała dwór wielkoksiążęcy na wzór bizantyjski. Starała się ożywić ruską kulturę i sztukę oraz wprowadzić w niej ducha europejskiego. Za jej sprawą zostali sprowadzeni do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego artyści z Włoch, którzy rozpoczęli wielką przebudowę Kremla oraz ukształtowali styl będący połączeniem wzorów bizantyjskich i ruskich z renesansem.

Helena Iwanowna (ur. 19 maja 1476 w Moskwie, zm. 20 stycznia 1513 w Wilnie) – wielka księżna litewska i tytularna królowa Polski, córka wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III i Zofii (Zoe) Paleolog o bizantyjskich korzeniach.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Starała się kreować politykę dynastyczną Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Jej córka Helena została wielką księżna litewską i królową polską. Krótko przed śmiercią przekonała swojego męża, aby następcą tronu uczynił Wasyla w miejsce wcześniej desygnowanego na to miejsce, koregenta Dymitra.

Peloponez (Półwysep Peloponeski, gr. Πελοπόννησος Pelopónisos, w średniowieczu znany pod nazwą Morea (gr. Μωρέας lub Μωριάς) - półwysep i region administracyjny w Grecji, stanowiący najdalej na południe wysuniętą część Półwyspu Bałkańskiego. Znajduje się między Morzem Jońskim a Egejskim, połączony jest z lądem Przesmykiem Korynckim (gdzie przebiega Kanał Koryncki). Od północy Peloponez ograniczony jest Zatoką Koryncką i Patraską. Silnie rozczłonkowana linia brzegowa tworzy liczne mniejsze półwyspy: Argolidzki, Lakoński, Mani, Mesyński i zatoki: Sarońską, Argolidzką, Meseńska, Kiparysyjską. Powierzchnia Peloponezu wynosi 21,4 tys. km².

Cesarstwo Bizantyńskie (w literaturze można też spotkać formę Cesarstwo Bizantyjskie[1]) – termin historiograficzny używany od XIX wieku na określenie greckojęzycznego, średniowiecznego cesarstwa rzymskiego ze stolicą w Konstantynopolu. Używane zamiennie określenie Cesarstwo Wschodniorzymskie jest bardziej popularne w odniesieniu do okresu poprzedzającego upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Ze względu na dominację greckiej kultury, języka oraz ludności, Bizancjum było w wielu ówczesnych krajach Europy Zachodniej nazywane "Cesarstwem Greków"[2], podczas gdy dla jego mieszkańców było to po prostu Cesarstwo Rzymskie (łac. Imperium Romanum, gr. Βασίλειον Ῥωμαίων), a jego cesarze kontynuowali nieprzerwaną sukcesję cesarzy rzymskich. Świat islamu znał Bizancjum pod nazwą Rûm (ar. روم, "ziemia Rzymian").

Bibliografia

Steven Runciman. Upadek Konstantynopola 1453. Warszawa 1994. ISBN 83-06-02351-X