Zraz - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy pojęcia z zakresu ogrodnictwa. Zapoznaj się również z: zrazy – potrawa z mięsa.

Zraz – w ogrodnictwie i leśnictwie jest to tzw. komponent szczepienia, czyli część rośliny, którą naszczepia się na podkładce. W wyniku szczepienia, polegającego na sztucznym połączeniu dwóch odrębnych organizmów roślinnych, powstaje nowy organizm roślinny łączący cechy obu tych organizmów.

Zrazy – potrawa z kawałków mięsa lub mięsa mielonego, podsmażanego i duszonego z dodatkiem warzyw i przypraw. Tradycyjne danie kuchni staropolskiej, zwłaszcza szlacheckiej i myśliwskiej, obecne w kuchniach narodów dawnej Rzeczypospolitej szlacheckiej: polskiej, litewskiej, białoruskiej i ukraińskiej.

Rośliny (Archaeplastida Adl i in. 2005, dawne nazwy naukowe: Vegetabilia, Plantae, Phytobionta, Plastida, Primoplantae) – eukariotyczne i samożywne organizmy, wykorzystujące energię promieniowania słonecznego za sprawą barwników asymilacyjnych (zdarzają się wśród roślin także organizmy cudzożywne i pasożytnicze, w tym też myko-heterotroficzne, ale mają one charakter wtórny).

Zraz jest częścią szlachetną nowego organizmu. Pochodzi więc od gatunku, odmiany lub formy, która jest dla hodowcy interesująca, którą chce on otrzymać i która dzięki zaszczepieniu na odpowiedniej podkładce, uzyska cechy pozwalające na jej wzrost i rozwój, w sposób przez niego pożądany.

Gospodarka leśna - gałąź gospodarki narodowej obejmująca użytkowanie lasu (głównie produkcję drewna) oraz działania związane z utrzymaniem trwałości drzewostanów w warunkach ich eksploatacji: hodowlę, ochronę, utrzymanie i powiększanie zasobów leśnych, a także gospodarowanie zwierzyną leśną. Dodatkowymi elementami gospodarki leśnej są: pozyskiwanie płodów runa leśnego, choinek, roślin leczniczych oraz realizacja pozaprodukcyjnych funkcji lasu, związanych z ochroną powietrza, wód i gleby.

Okulizacja, oczkowanie – metoda wegetatywnego rozmnażania drzew lub krzewów owocowych i ozdobnych polegająca na przeszczepieniu oczka (pączka liściowego) lub pędu z odmiany szlachetnej na podkładkę (pęd dziczka). Okulizację w przystawkę wykonuje się na wiosnę - (kwiecień-maj) oraz latem - (sierpień-wrzesień). Okulizację w odwróconą literę T wykonuje się gdy czynna jest miazga, kora łatwo wtedy odchodzi od drewna - (lipiec-sierpień).

Podkładka będzie służyła za system korzeniowy rośliny powstałej przez zrośnięcie dwóch organizmów - podkładki i zraza. Po zrośnięciu tych dwóch komponentów powstaje szczep. Właściwości podkładki wpływają w znaczącym stopniu na cechy szczepu.

Cechy dobrego zraza

Zrazy pobiera się tylko ze zdrowych roślin matecznych. Wybierane są takie rośliny, które posiadają wszystkie cechy właściwe dla gatunku czy odmiany, rozmnażanej metodą szczepienia. Ponadto muszą cechować się zdrowiem i odpornością na choroby i suszę. Pędy pobierane na zrazy należy pozyskiwać z części rośliny matecznej, która była dobrze nasłoneczniona. Same pędy na zrazy powinny być dobrze rozwinięte i zdrowe. Po ich pobraniu należy odpowiednio je opisać i zabezpieczyć. Nie można dopuścić do przemarznięcia czy zwiędnięcia zrazów.

Podkładka, podkład - ukorzeniona roślina (najczęściej drzewo lub krzew owocowy lub ozdobny), na której okulizuje się lub szczepi odmianę szlachetną innej rośliny. Podkładka ma zapewnić roślinie szlachetnej dobrze rozwiniety system korzeniowy, zdolny do pobierania z gleby soli mineralnych i wody, wolny od chorób i patogenów.

Pobieranie zrazów

Szczepienie zimowe w szklarni - zrazy pobierane są późną jesienią, po czym wiązane w wiązki, etykietowane i dołowane w wilgotnym piasku. Tak zabezpieczone należy przechowywać w pomieszczeniu o temperaturze 0-4°C.

Szczepienie wiosenne - zrazy można pobierać tuż przed szczepieniem lub w przypadku roślin zimozielonych w sierpniu - wrześniu, po czym zimuje się je w szklarni.

Zrazy do okulizacji - czy będzie to okulizacja oczkiem śpiącym czy żywym, zrazy tnie się z pędów tegorocznych lub bezlistnych pędów zeszłorocznych. W przypadku roślin o pędach cienkich (np buk, brzoza, dąb) należy pobierać pędy dwu lub trzyletnie.