Zurych - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 47°23′N 8°32′E / 47.383, 8.533

XIX-wieczny Zurych

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Zurych

Zurych (niem. Zürich; fr. Zurich; wł. Zurigo; romansz Turitg; w miejscowym dialekcie Züri) – miasto w północno-wschodniej Szwajcarii, nad Jeziorem Zuryskim oraz rzekami Limmat i Sihl, stolica kantonu Zurychu; największe miasto i główny ośrodek gospodarczy kraju. Zurych jest największym kompleksem urbanistycznym Szwajcarii.

Schwyzertüütsch (także: Schwyzerdütsch i Schweizerdeutsch) to grupa gwar alemańskich języka niemieckiego na terenie Szwajcarii i Księstwa Liechtenstein. Dialekty te dominują w mowie, podczas gdy językiem literackim jest standardowy język niemiecki (jednakże na terenie kantonów: Sankt Gallen i Zurych wydawane są książki w miejscowych gwarach alemańskich).
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Historia

Założenie w 1877 roku zuryskiej giełdy wyznaczyło początek ponad stuletniego okresu, w którym Zurych odgrywał doniosłą rolę finansowej stolicy. Jednak dzieje miasta sięgają w przeszłość do niepamiętnych czasów – już w epoce neolitycznej pierwotni mieszkańcy tej ziemi budowali na brzegu Jeziora Zuryskiego osady na palach, a 2000 lat temu na szczycie wzgórza nad rzeką Limmat Rzymianie założyli posterunek celny zwany 'Turicum'. Miejsce to, dziś noszące nazwę Lindenhof, stanowi geograficzny środek miasta. Potem musiało upłynąć z góry dziesięć wieków, zanim Zurych zyskał prawa miejskie, wzrósł w siłę i sławę jako centrum wyrobu tkanin jedwabnych, wełnianych i lnianych. Po wstąpieniu do Konfederacji w 1351 roku arystokracja i wpływowi kupcy Zurychu zgodzili się dzielić władzę z przedstawicielami gildii rzemieślniczych. Dziś wielusetletnie siedziby gildii nadal zajmują poczesne miejsce wśród skarbów architektury zuryskiej Starówki.

Sihl – rzeka w Szwajcarii. Ma źródło w kantonie Schwyz, gdzie koło Einsiedeln przepływa przez Sihlsee - największe sztuczne jezioro Szwajcarii (11 km²). Za Schindellegi wpływa na teren kantonu Zurych i na odcinku między Hütten a Sihlbrugg stanowi granicę między kantonami Zurych a Zug. W Zurychu-Brunau rzeka wpływa pod drogę ekspresową, od Sihlhölzli płynie znów na powierzchni, aby w okolicach dworca głównego, przy Landesmuseum wpaść do rzeki Limmat po 73 km od źródła.
Sankt Peterskirche to najstarsza świątynia w Zurychu. XIII-wieczna dzwonnica prezentuje światu jeden z największych zegarów w Europie, którego średnica mierzy 8,7 m. Barokowa nawa we wnętrzu kościoła podparta jest filarami z różowopomarańczowego marmuru, a zdobią ją delikatne stiuki i kryształowe kandelabry z XVIII w.

Silne gospodarczo i politycznie miasto w XVI wieku zaczęło rozwijać się intelektualnie, do czego wydatnie przyczynił się kaznodzieja Huldrych Zwingli, głoszący nauki reformacji. Przez parę kolejnych wieków Zurych jako ośrodek liberalnej myśli przyciągał wiele osobistości, takich jak Johann Wolfgang von Goethe, Wagner, Thomas Mann, Albert Einstein, James Joyce, Lenin i Trocki. Właśnie z Zurychu w 1917 roki Lenin i jego towarzysze odjechali słynnym "zapieczętowanym pociągiem" przez Niemcy do pogrążonego w chaosie Piotrogrodu.

Wagner – nazwisko to pochodzi od germańskiego słowa "Waganari" określającego woźnicę lub budowniczego wozów (szczególnie wśród pensylwańskich Holendrów). Otrzymywały je osoby trudniące się zawodowo transportem szeroko pojętych dóbr, w zaprzęgniętych wozach lub furmankach z wysokimi burtami.
Zunfthaus zur Meisen guildhall, wzniesiona na swoją siedzibę przez gildię kupców winnych w 1757 roku w Zurychu. Dziś znajdują się w niej zbiory ceramiki z Muzeum Narodowego.

Podczas I wojny światowej w kabarecie "Voltaire" na Spiegelgasse narodził się dadaizm. Dziś miasto szczyci się posiadaniem ponad 50 galerii i biur wystaw wszelkiego rodzaju sztuki. Zuryski uniwersytet – największy w Szwajcarii – oraz uważana za jedną z najlepszych uczelni technicznych świata słynna ETH Zürich nadają miastu intelektualny charakter.

Lew Dawidowicz Trocki, wł. Lew Dawidowicz Bronstein (ur. 7 listopada 1879 w Janówce, zm. 21 sierpnia 1940 w Meksyku) – rewolucjonista rosyjski, jeden z twórców i przywódców RFSRR i ZSRR. Przewodniczący Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego[1] w Piotrogrodzie w czasie rewolucji październikowej, członek Biura Politycznego RKP(b) i WKP(b), komisarz ludowy spraw zagranicznych RFSRR, następnie komisarz ludowy wojny i marynarki wojennej w rządzie RFSRR i ZSRR (do 1925). Polityczny oponent Józefa Stalina, na jego rozkaz zamordowany.
Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 22 kwietnia 1870, wg kalendarza juliańskiego 10 kwietnia, w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach Leninowskich pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk i ideolog komunizmu.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)