Zwój - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy piśmiennictwa. Zapoznaj się również z: zwój nerwowy.

Zwój – pierwotna postać książki w formie długiej wstęgi nawiniętej na dwa drążki (umbilicus). Drążki te (wykonane najczęściej z drewna lub kości słoniowej) były dłuższe niż szerokość zwoju i nie były do niego przymocowane. Przed rozpoczęciem czytania drążki te wysuwano ze zwoju. Tekst zapisywany był w układzie kolumnowym, tzn. zwój przewijano w poziomie. Zwój czytano rozwijając sukcesywnie jego kolejne partie z jednej strony, zwijając je jednocześnie z drugiej strony (najczęściej już wtedy był to układ od lewej do prawej).

Kodeks – jedna z form książki. Jest to zbiór kart złączonych (szytych, klejonych) na jednym z brzegów nazywanym grzbietem książki. Karty kodeksu są z papirusu, pergaminu, albo papieru. Forma ta, stosowana od końca I wieku n.e., jest obecnie najpopularniejszą formą książki, do innych zaliczmy: zwój, leporello, książkę mówioną, książkę elektroniczną.

Tkanina – wyrób włókienniczy płaski powstający w wyniku przeplatania ze sobą (według założonego splotu) wzajemnie prostopadłych układów nitek osnowy i wątku.

Pierwsze zwoje datują się na IV tysiąclecie p.n.e. Od II w. n.e. zwój zaczął być wypierany przez współczesną postać książki, czyli kodeks. Masowe stosowanie kodeksu, a tym samym zanik zwoju, przypada na V w.

Zwoje wykonywane były z materiałów pisarskich dostępnych w konkretnych epokach, były to papirus, tkanina, pergamin, a także papier.

Tekst, a także często stosowane iluminacje pokrywały tylko jedną powierzchnię zwoju - wewnętrzną. Ponieważ początkowa część zwoju była najbardziej narażona na uszkodzenie, znajdowała się tam tylko skrócona postać tytułu, natomiast jego pełna postać wraz z dodatkowymi informacjami znajdowała się na końcu zwoju (czyli najbliżej drugiego drążka).

Kość słoniowa – pierwotnie kością słoniową nazywano wyłącznie ciosy czyli siekacze słoni (w tym mamutów), obecnie termin ten[potrzebne źródło] odnosi się również do kłów morsa i hipopotama, zębów kaszalota, siekaczy narwala i dzikiej świni. Od wielu lat zgodnie z konwencją CITES handel oraz przewożenie przez granicę kości słoniowej pochodzącej od zwierząt zagrożonych wyginięciem (zwłaszcza słoni oraz nosorożców) jest zabroniony.

p.n.e. - skrót stosowany w języku polskim, rozwijany "przed naszą erą", oznaczający datę przed początkiem ery chrześcijańskiej, który wiązany jest z datą narodzenia Jezusa Chrystusa. Odpowiada on łacińskiemu skrótowi AC, czyli ante Christum lub angielskiemu B.C. lub BC, czyli before Christ (pol. "przed Chrystusem").

Zobacz też

zwoje z Qumran

papirusy z Herkulanum