Zwarcie - leśnictwo - Polski Serwis Naukowy

Zwarcie drzewostanu oznacza rodzaj i stopień wypełnienia przestrzeni przez korony drzew w drzewostanie, pełni istotną rolę w powstawaniu i życiu lasu, wywiera wpływ na kształtowanie się drzew, i ich środowiska.

Zależnie od zwarcia pod koronami wytwarzają się różne stosunki świetlne, cieplne i wilgotnościowe, odpowiadające warunkom życia różnych roślin runa i mikroorganizmów. Czynnik zadrzewienia ma decydujące znaczenie w kształtowaniu się charakterystycznego pokroju drzew. Odpowiednie warunki świetlne warunkują procesy odnowienia lasu.

Ciepło – w fizyce to jeden z dwóch sposobów, obok pracy, przekazywania energii wewnętrznej układowi termodynamicznemu. Jest to przekazywanie energii chaotycznego ruchu cząstek (atomów, cząsteczek, jonów) w zderzeniach cząstek tworzących te układy ; oznacza formę zmian energii, nie zaś jedną z form energii .

Szacowanie (także: szacunek, wycena) - przybliżone określanie wartości jakiejś wielkości przy posiadaniu niepełnych danych, występowania zakłóceń lub stosowaniu uproszczonego modelu opisującego parametry, cechy lub charakter tej wielkości (lub zjawiska wpływające na jej zachowanie).

Rozróżnia się 4 rodzaje zwarcie drzewostanu:

poziome, gdzie korony rozmieszczone są względem siebie na poziomie jednego piętra. W drzewostanie dwupiętrowym i wielopiętrowym, kiedy korony drzew jednego piętra znajdują się ponad koronami drugiego, zwarcie określa się oddzielnie dla każdego piętra.

pionowe, powstające przy zetknięciu się koron drzew z różnych pięter drzewostanu. W typowej formie wierzchołki drzew niższego piętra dotykają pułapu wyższego piętra i znajdują się pod jego osłoną górną.

schodkowe, powstające wówczas, gdy piętra nie wyodrębniają się wyraźnie, a wysokość drzew stykających się koronami zmienia się stopniowo i nieregularnie.

skośne powstaje w drzewostanach różnowiekowych lub wielogatunkowych, w których występują grupy lub kępy drzew różnej wysokości nie osłonięte z góry, a korzystające z osłony bocznej.

Schemat zwarcia poziomego,

Urządzanie lasu – nauka zajmująca się organizacją przebiegu produkcji w gospodarstwie leśnym oraz opracowaniem takich jej form, które zapewniają stały wzrost produktywności i użyteczności społecznej lasów. Urządzanie lasu opiera się na przyrodniczych i ekonomicznych właściwościach produkcji leśnej- łącząc osiągnięcia i wiedzę hodowli lasu, ochrony i użytkowania lasu, geodezji leśnej i łowiectwa, służy doskonaleniu techniki organizowania produkcji w okresach zazwyczaj dziesięcioletnich i ujmuje ją syntetycznie dla każdego nadleśnictwa raz na dziesięć lat w projekcie wszystkich czynności gospodarczych, zwanych planem urządzenia lasu (PUL).

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Schemat zwarcia pionowego,

Schemat zwarcia schodkowego.

Najprostsza struktura piętrowa występuje w drzewostanach jednopiętrowych, najczęściej pochodzenia sztucznego przy poziomym zwarciu drzewostanu. Zwarcie poziome jest charakterystyką najczęściej używaną w opisach taksacyjnych drzewostanu.

Określenie zwarcia drzewostanu można wykonać kilkoma metodami:

Fotogrametria – dziedzina nauki i techniki zajmująca się odtwarzaniem kształtów, rozmiarów i wzajemnego położenia obiektów w terenie na podstawie zdjęć fotogrametrycznych (fotogramów).

Drzewostany jednopiętrowe – drzewostany, w których korony drzew położone są zasadniczo na jednym poziomie, zaś liczba drzew występujących pod okapem drzewostanu nie spełnia warunków drugiego piętra.

Jako stosunek sumy rzutu powierzchni koron do powierzchni drzewostanu. Określa się je liczbami: 1,2 gdy korony drzew zachodzą na siebie, 1,0 (100%), gdy rzuty koron pokrywają całą powierzchnię drzewostanu, poprzez 0,9 (90%), 0,8 (80%) itd. Pomiar rzutów koron jest trudny i wymaga specjalnych przyrządów.

Podobnie jak w przypadku pierwszym wykorzystując zdjęcia lotnicze (fotogrametria).

Szacunkowo, w oparciu o wieloletnie doświadczenie i badania:
Jeżeli poziome zwarcie drzewostanu ma podobny charakter w całym drzewostanie (wydzieleniu), różne jego stopnie określa się w praktyce jako:

1 — zwarcie silne (1,2-1,1), korony wielu drzew napierają na siebie, zachodzą,

2 — zwarcie pełne (1,0-0,9), korony stykają się brzegami, w nielicznych przypadkach napierają na siebie, zachodzą,

3 — zwarcie rozluźnione, (umiarkowane; 0,8-0,7) korony nie stykają się, ale są rozmieszczone blisko siebie;

4 — zwarcie przerywane (0,6-0,5), między koronami istnieją miejscami przerwy, w których mogłyby pomieścić się korony pojedynczych drzew;

5 — zwarcie luźne (0,4), korony są od siebie znacznie oddalone, mogą zetknąć się w przyszłości, w przerwach mogłyby pomieścić się korony kilku drzew.

6 - brak zwarcia (0,3 i poniżej), gdy drzewa rosną zbyt daleko od siebie aby mogły na siebie wpływać.

Schemat zwarcia silnego,

Faza rozwojowa drzewostanu – terminologia stosowana w gospodarce leśnej, na podstawie kryteriów ekologicznych i rozwoju drzewostanu wyróżnia się fazy:

Wydzielenie leśne - w leśnictwie, fragment lasu jednolity pod względem ważnych gospodarczo cech (np. wiek, skład gatunkowy drzewostanu), wymagający jednakowego traktowania gospodarczego. Elementarna jednostka opisu lasu i planowania gospodarki leśnej w urządzaniu lasu. Synonimy: pododdział leśny, żargonowo także drzewostan.

Schemat zwarcia pełnego,

Schemat zwarcia rozluźnionego,

Schemat zwarcia przerywanego,

Schemat zwarcia luźnego.

Zwarcie drzewostanu ulega ciągłym zmianom wynikającym z rozrastania lub wydzielania się drzew, niejednakowej ich żywotności oraz odmiennych właściwości biologicznych różnych gatunków. Zwarcie zmniejsza się w miarę dojrzewania i starzenia się drzewostanu. Drzewostany złożone z gatunków cienioznośnych lub wolniej rosnących przerzedzają się słabiej niż drzewostany złożone z gatunków światłożądnych lub szybko rosnących. Oddziaływanie na procesy rozwojowe drzewostanu przez zabiegi pielęgnacyjne polega w znacznej mierze na regulowaniu zwarcia. Przez utrzymanie w różnych fazach rozwoju odpowiedniego rodzaju i stopnia zwarcia wpływa się na ukształtowanie drzew i wartość powstającej masy drzewnej.

Las (biocenoza leśna) - kompleks roślinności swoisty dla danego kontynentu geograficznego, charakteryzujący się dużym udziałem drzew rosnących w zwarciu, wraz ze światem zwierzęcym i różnymi czynnikami przyrody nieożywionej oraz związkami, które między nimi występują.

Rośliny (Archaeplastida Adl i in. 2005, dawne nazwy naukowe: Vegetabilia, Plantae, Phytobionta, Plastida, Primoplantae) – eukariotyczne i samożywne organizmy, wykorzystujące energię promieniowania słonecznego za sprawą barwników asymilacyjnych (zdarzają się wśród roślin także organizmy cudzożywne i pasożytnicze, w tym też myko-heterotroficzne, ale mają one charakter wtórny).

Zobacz też

faza rozwoju drzewostanu

drzewostan jednogatunkowy

drzewostan jednopiętrowy

opis taksacyjny

urządzanie lasu

zadrzewienie

Literatura

Mała encyklopedia leśna, PWN, Warszawa 1991

Stanisław Szymański, Ekologiczne podstawy hodowli lasu, PWRiL, Warszawa 2000

Instrukcja Urządzania Lasu