Związek Robotników Polskich - Polski Serwis Naukowy

Związek Robotników Polskich (ZRP), polska organizacja socjalistyczna działająca na terenie zaboru rosyjskiego utworzona w roku 1889 i działająca do 1893 r.

Czołowymi działaczami byli: Ludwik Krzywicki, Józef Beck, Jan Leder, Leon Falski, Julian Marchlewski, Adolf Warski, Antoni Humnicki, Janusz Tański, Karol Chodaczyński.

Organizacja nie stworzyła żadnego drukowanego dokumentu, ani programu. Na odezwach podpisywano się nie nazwą organizacji, ale jako "Socjaliści polscy". Miało to zapobiec dowiedzeniu oskarżenia o rewolucyjność.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Zgierz – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, nad Bzurą, graniczące od południa z Łodzią, wchodzące w skład aglomeracji łódzkiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa łódzkiego. Zgierz uzyskał prawa miejskie przed rokiem 1318 i jest jednym z najstarszych miast w regionie.

Organizacja stała w opozycji do Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat, zakładając wyłącznie walkę ekonomiczną. W swoich założeniach uznawano, że przewrót rewolucyjny jest koniecznością dziejową, zaś nośnikiem idei socjalistycznych jest proletariat. Koniecznym warunkiem przewrotu jest organizacja wynikająca ze świadomości klasowej. Sama rewolucja nastąpi bez większych wstrząsów,głównie za pomocą strajków,gdy warunki ekonomiczne dojdą do odpowiedniego rozwoju. Dlatego też, uznawano za szkodliwe zastępowanie działań robotniczych akcjami terrorystycznymi.

Radom – miasto z prawami powiatu w centralno-wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim nad rzeką Mleczną. Największy ośrodek miejski w widłach Wisły i Pilicy. Czternaste co do wielkości miasto w Polsce. Siedziba kurii diecezji radomskiej i powiatu radomskiego. Centrum administracyjne i kulturalne ziemi radomskiej.

Adolf Warski, właściwie Adolf Jerzy Warszawski, ps. Jan z Czerniakowskiej, Michałkowski, Jelski (ur. 20 kwietnia 1868 w Warszawie, zm. 9 lipca 1937 w Moskwie) – działacz robotniczy, socjalistyczny i komunistyczny pochodzenia żydowskiego, dziennikarz i publicysta, poseł na Sejm I kadencji w II RP.

Brak haseł politycznych wynikał z niewiary w możliwość zmian na drodze rewolucyjnej czy powstańczej. Uznano, że niestawianie haseł politycznych, nie odstrasza również robotników od organizacji,traktowanej jako mniej szkodliwa niż rewolucyjna, a tym samym podlegająca łagodniejszym karom. Dlatego też taktyka organizacji charakteryzowała się wykorzystywaniem wszystkich możliwości legalnego i pół-legalnego działania. M.in. wydawanie "Tygodnika powszechnego" pod redakcją Ludwika Krzywickiego.

Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy – działająca na przełomie XIX i XX wieku polska marksistowska partia polityczna. Początkowo nosiła nazwę Socjaldemokracja Królestwa Polskiego. Od 1900 roku Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy.

Bunt łódzki – sześciodniowy strajk powszechny i masowe manifestacje, do których doszło w Łodzi w pierwszych dniach maja 1892 r. Skończyły się one krwawą interwencją carskiego wojska i policji. Ówczesna lewicowa prasa donosiła o dwustu ofiarach śmiertelnych, w rzeczywistości śmierć poniosło sześć osób, a około 300 zostało rannych.

Związek objął swym działaniem niewielkie grupy w Warszawie, Dąbrowie Górniczej,Radomiu, Białymstoku. Najsilniejsza struktura funkcjonowała w Łodzi, Zgierzu i Pabianicach. Według obliczeń historyków organizacja liczyła blisko 200 działaczy. Jedną z inicjatyw organizacyjnych ZRP było tworzenie (zainicjowanej i wymyślonej przez Partię Proletariat w Łodzi, Warszawie, Żyrardowie "Kasy oporu", które skupiały nawet kilka tysięcy robotników. Choć Kasy stały się wspólnym działaniem wszystkich organizacji robotniczych, to ZRP była najbardziej aktywną organizację w tym obszarze. Zdaniem Feliksa Perla liczebnie była silniejsza od Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat liczebnie i obszarem działania Obie organizacje wspólnie współpracowały przy organizacji 1 maja 1891 r.

Dąbrowa Górnicza – miasto położone w południowej Polsce, w Zagłębiu Dąbrowskim, w województwie śląskim, na wschodnim krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), nad Czarną Przemszą i Białą Przemszą, w dużej części w Kotlinie Dąbrowskiej. Historyczna część zachodniej Małopolski.

Julian Baltazar Marchlewski, pseud. Karski, Kujawiak (ur. 17 maja 1866 we Włocławku, zm. 22 marca 1925 w Bogliasco k. Nervi), działacz polskiego i międzynarodowego rewolucyjnego ruchu robotniczego i komunistycznego, współzałożyciel SDKPiL i ZRP, działacz lewego skrzydła socjaldemokracji niemieckiej, jeden z przywódców Związku Spartakusa, współtwórca Międzynarodówki Komunistycznej, przewodniczący Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski. Redaktor prasy socjalistycznej, publicysta i wydawca. Z wykształcenia ekonomista.

W listopadzie 1891 r. wskutek prowokacji stolarza E.Benzefa "Wagnera",doszło do licznych aresztowań (m.in. Jana Ledera, Juliana Marchlewskiego, Józefa Becka), które doprowadziły do paraliżu organizacji. "Kasy oporu" przeszły do Partii Proletariat

Aresztowania spowodowały radykalizację poglądów członków Związku i pojawienie się haseł politycznych. Kierownictwo objęli Ludwik Krasuski i Antoni Humnicki. W trakcie przygotowań 1 maja 1892 r. opublikowano odezwy i broszury stawiające również żądania polityczne m.in. uwzględniono kwestię walki z uciskiem narodowościowym. Zmieniono strukturę organizacji na 6-7 osobowe kółka.Powołano również komitet centralny złożony z 3 robotników i 3 inteligentów. Jednym z efektów wezwań był "Bunt łódzki", w wyniku którego nastąpiły liczne aresztowania.

Białystok (białorus. Беласток, ros. Белосток, lit. Balstogė, esp. Bjalistoko, jid. ביאַליסטאָק) – miasto wojewódzkie w północno-wschodniej Polsce, w Nizinie Północnopodlaskiej leżące nad rzeką Białą. Jest miastem na prawach powiatu, stolicą województwa podlaskiego i siedzibą władz ziemskiego powiatu białostockiego.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Coraz większa zbieżność działań Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat i Związku doprowadziła do połączenia się w lutym 1893 r. w Polską Partię Socjalistyczną. Z grupy byłych członków Związku nie uznających uchwał zjazdu paryskiego z 1892 r. wyłoniła się Socjaldemokracja Królestwa Polskiego.

Ludwik Krzywicki, pseudonimy K. R. Żywicki, J. F. Wolski i inne (ur. 21 sierpnia 1859 w Płocku - zm. 10 czerwca 1941 w Warszawie) - polski myśliciel marksistowski, socjolog i ekonomista, pedagog, działacz społeczny, polityk. Prekursor i jeden z twórców polskiej socjologii. Pochodził ze szlacheckiej rodziny pieczętującej się herbem Kierdeja.

Feliks Perl, ps. Res, Juliusz, Latarnik, Rewolucjonista i in. (ur. 26 kwietnia 1871 w Warszawie, zm. 15 kwietnia 1927, tamże) – polski działacz socjalistyczny i publicysta żydowskiego pochodzenia.

Przypisy

Czesław Kozłowski,Zarys dziejów polskiego ruchu robotniczego do 1948 roku, Warszawa 1980, s. 106
Feliks Perl, Dzieje ruchu socjalistycznego w zaborze rosyjskim (do powstania PPS), Warszawa 1932, s. 326
Z pola walki. Zbiór materyałów tyczących się polskiego ruchu socyalistycznego,Londyn 1904,Reprint Warszawa 1986, s. 28

Bibliografia

Perl F.,Dzieje ruchu socjalistycznego w zaborze rosyjskim (do powstania PPS), Warszawa 1932