Związki cykliczne - Polski Serwis Naukowy

Związki cykliczne – obszerna grupa związków chemicznych, w których strukturze występują atomy związane z sobą w ten sposób, że tworzą jeden lub więcej zamkniętych pierścieni.

Większość znanych tego rodzaju struktur to związki organiczne, w których układy cykliczne są tworzone zazwyczaj, choć nie zawsze przez atomy węgla. Istnieją jednak również nieorganiczne związki cykliczne, np. cyklofosfazeny, cyklosiarczki czy borazol. W związkach cyklicznych występować mogą struktury pierścieniowe liczące od 3 (np: cyklopropan) do do nawet setek atomów (makrocykliczne), najczęściej spotykaną w chemii organicznej liczbą jest jednak 6 lub 12 atomów.

Siarczki – związki chemiczne zawierające atom lub atomy siarki na stopniu utlenienia −II. Związki zawierające dwa lub więcej atomów siarki połączonych w łańcuch -S-S-... noszą nazwę "wielosiarczki".

Cyklizacja – proces tworzenia związków cyklicznych ze związków acyklicznych. W jego wyniku powstają liczne związki heterocykliczne i węglowodory aromatyczne (procesowi cyklizacji towarzyszy odwodornienie).

Związki cykliczne, ze względu na to, czy ich pierścienie składają się z jednego rodzaju atomów czy też wielu dzieli się na:

związki homocykliczne (zwane także izocyklicznymi) – czyli takie,w których pierścienie składają się tylko z jednego rodzaju atomów (np: cykloheksan);

szczególnym rodzajem są związki karbocykliczne, tj. takie, w których pierścieniach występują tylko atomy węgla; te ostatnie dzieli się jeszcze na układy alicykliczne i aromatyczne

związki heterocykliczne – w których występują pierścienie zbudowane z dwóch i więcej rodzajów atomów (np: glukoza)

Ze względu na liczbę i sposób powiązania pierścieni rozróżnia się z kolei:

Związki aromatyczne – związki organiczne posiadające w cząsteczce zdelokalizowane elektrony π, tworzące tzw. układ aromatyczny. Zapewnia on cząsteczce dużo większą trwałość niż należałoby oczekiwać dla związku zawierającego wiązania podwójne.

Bisfenol A (BPA, dian, 2,2-bis(p-hydroksyfenylo)propan) - związek organiczny należący do rodziny fenoli. Istnieją przypuszczenia, że może być przyczyną niektórych chorób.

związki monocykliczne – w których występuje tylko jeden pierścień

związki policykliczne – w których występuje więcej niż jeden pierścień; związki te z kolei dzieli się dalej na:

z izolowanymi pierścieniami – w związkach tych pierścienie nie są z sobą bezpośrednio połączone, lecz połączone przez przynajmniej jedno dodatkowe wiązanie chemiczne lub atom (np. bisfenol A)

układy spiranowe – w których jeden i tylko jeden atom jest współdzielony przez dwa pierścienie

układy bicykliczne i mostkowe, w których dwa pierścienie nawzajem się łączą dwoma atomami, w dwóch różnych punktach tworząc rodzaj klatki

z pierścieniami sprzężonymi – w związkach tych pierścienie są z sobą bezpośrednio połączone dwoma lub więcej sąsiadującymi z sobą atomami (np: naftalen); dzieli się je jeszcze dalej na układy orto- (w których współdzielone są dwa i tylko dwa atomy z każdym ze sprzężonych cykli, np. naftalen) i peri-cyklicznych, w których występują układy, gdzie dzielone są więcej niż dwa atomy (np: antracen).

Zobacz też

cyklizacja

Przypisy

Homocyclic compounds (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: Homocyclic compounds (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. doi:10.1351/goldbook.H02843
Carbocyclic compounds (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: Carbocyclic compounds (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. doi:10.1351/goldbook.C00818
Spiro compound (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: Spiro compound (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. doi:10.1351/goldbook.C00818
Ortho- and peri-fused (polycyclic compounds) (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: Ortho- and peri-fused (polycyclic compounds) (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. doi:10.1351/goldbook.O04333