Zwiad Gamsachurdia - Polski Serwis Naukowy

Zwiad Gamsachurdia (gruz. ზვიად გამსახურდია ur. 31 marca 1939 w Tbilisi, zm. 31 grudnia 1993) – pierwszy wybrany w wolnych wyborach prezydent Gruzji (od 26 maja 1991 do 22 grudnia 1991).

Życiorys

Z wykształcenia filolog, był synem znanego pisarza Konstantina Gamsachurdii.

Dysydent w czasach komunizmu, członek założonej przez Meraba Kostawę Grupy Helsińskiej w Tbilisi 1976. Organizacja ta została rozbita przez KGB w 1977, a Gamsachurdia trafił na krótko do więzienia. Po zwolnieniu wrócił do działalności opozycyjnej. Był organizatorem bloku opozycyjnego „Okrągły stół — Wolna Gruzja”.

Osetia Południowa (gruz.: სამხრეთ ოსეთი – trl.: Samxret’ Oset’i, trb.: Samchret Oseti; oset.: Хуссар Ирыстон – trl.: Hussar Iryston, trb.: Chuszszar Iryszton; ros. Южная Осетия – trl.: Ûžnaâ Osetiâ, trb.: Jużnaja Osietija) – rejon w północnej Gruzji obejmujący tereny istniejącego do 1991 roku Południowoosetyjskiego Obwodu Autonomicznego, wchodzącego w skład ówczesnej Gruzińskiej SRR. Zajmuje powierzchnię 3,9 tys. km².

Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy z Rosją, na wschodzie z Azerbejdżanem, a na południu z Armenią i Turcją; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi. Patronem Gruzji jest św. Jerzy.

W maju 1991 wybrany został w wyborach powszechnych na pierwszego prezydenta demokratycznej Gruzji. Oskarżany przez Rosjan o nacjonalizm i doprowadzenie swoją polityką do secesji Abchazji i Południowej Osetii.

Obalony w styczniu 1992 przez pucz gruzińskiej paramilitarnej organizacji Mchedrioni (rycerze), wyemigrował z kraju udając się do Armenii, potem Czeczenii. We wrześniu 1993 podjął próbę zbrojnego odzyskania władzy.

Zmarł w niejasnych okolicznościach 31 grudnia 1993 we wsi w zachodniej Gruzji (w regionie Samegrelo), ciało miało ranę postrzałową głowy. Podaje się kilka możliwych wersji: śmierć samobójczą (nie chciał dostać się w ręce Rosjan), śmierć z odniesionych ran w walce, zabójstwo z polecenia wrogów politycznych (lub Rosjan).

Język gruziński (gruz. ქართული ენა, kartuli ena) – język południowokaukaski, używany przez ok. 4,2 mln osób głównie w Gruzji, gdzie jest językiem urzędowym, oraz przez dalsze 2,5 mln w Turcji, Rosji, USA i Europie, jak też przez niewielkie grupy w Iranie (tj. Gruzini ferejdańscy) i Azerbejdżanie (Ingilojcy). Jest też używany jako język literacki przez zamieszkujące Gruzję niewielkie wspólnoty etniczne, nie posiadające piśmiennictwa we własnych językach: przez Swanów, Megrelów i Lazów.

KGB ZSRR (ros. Комите́т Госуда́рственной Безопа́сности при Совете министров СССР (КГБ СССР), Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopasnosti pri Sowietie ministrow SSSR, Komitet Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów ZSRR) – radziecka struktura administracyjna łącząca funkcje instytucji czuwającej nad bezpieczeństwem państwa, dokonującej politycznej inwigilacji obywateli, zwalczającej rzeczywistą i potencjalną opozycję oraz niezależny obieg informacji, kontrolująca większą część służb specjalnych (z wyjątkiem wojskowych) ZSRR.

Jego żoną była Manana Arczwadze.