Zwrotnik - geografia - Polski Serwis Naukowy

przekierowanie z „Zwrotnik Raka oraz Zwrotnik Koziorożca”. Zapoznaj się również z: Zwrotnik Raka (powieść).

Zwrotnik – równoleżnik ziemski, nad którym Słońce zawraca w swym pozornym rocznym ruchu po niebie. Szerokość geograficzna zwrotników jest definiowana przez nachylenie ekliptyki do równika niebieskiego. Ponieważ ten kąt powoli zmienia się w czasie, stąd zwrotniki nie zajmują stałego położenia na Ziemi i aktualnie powoli zbliżają się do siebie o prawie pół sekundy (0,47") rocznie. Obecnie (2011) zwrotnik Raka znajduje się na 23° 26′ 16″ szerokości geograficznej północnej, a zwrotnik Koziorożca znajduje się na 23° 26′ 16″ szerokości geograficznej południowej. W roku 1917 znajdowały się dokładnie na szerokości 23° 27'.

Sfera niebieska (firmament, sklepienie niebieskie) - abstrakcyjna sfera o nieokreślonym promieniu otaczająca obserwatora znajdującego się na Ziemi, utożsamiana z widzianym przez niego niebem. Dawniej wierzono, że sfera niebieska jest rzeczywistą kopułą, dziś wiadomo, że jest to tylko złudzenie optyczne, a sformułowanie to jest używane jedynie w zwrotach językowych, jak np.:

Strefa międzyzwrotnikowa (strefa gorąca, tropikalna, tropiki) – jedna ze stref oświetlenia kuli ziemskiej, obejmująca obszar położony między zwrotnikami Raka (23°27′N) i Koziorożca (23°27′S). W ciągu roku w każdym miejscu tej strefy Słońce dwa razy znajduje się w zenicie – z wyjątkiem zwrotników, gdzie zenitalne górowanie Słońca zachodzi tylko raz. Poza tą strefą Słońce nigdy nie góruje w zenicie.

W momencie przesilenia zimowego Słońce dochodzi do zwrotnika półkuli południowej – zwrotnika Koziorożca. Moment ten na półkuli północnej rozpoczyna astronomiczną zimę. Nazwa pochodzi od gwiazdozbioru Koziorożca, w którym znajdowało się Słońce w momencie przesilenia zimowego 2000 lat temu, gdy nadano nazwę temu zwrotnikowi. W dzisiejszych czasach, na skutek precesji, w momencie tego przesilenia Słońce znajduje się w gwiazdozbiorze Strzelca.

Strzelec (łac. Sagittarius, dop. Sagittarii, skrót Sgr) – konstelacja zodiakalna, znana już w starożytności, przedstawiająca centaura, pół-człowieka, pół-konia, z uniesionym łukiem i strzałą. Jej początków można szukać już u Sumerów, którzy widzieli w nim boga wojny.

Precesja lub ruch precesyjny – zjawisko zmiany kierunku osi obrotu obracającego się ciała. Oś obrotu sama obraca się wówczas wokół pewnego kierunku w przestrzeni zakreślając powierzchnię stożkową.

W momencie przesilenia letniego Słońce dochodzi do zwrotnika półkuli północnej, moment ten rozpoczyna astronomiczne lato. Gdy nazywano ten zwrotnik 2000 lat temu, Słońce wstępowało jednocześnie w znak Raka, stąd nazwa zwrotnika północnego – zwrotnik Raka.

Słońce można obserwować w zenicie tylko w obszarze pomiędzy zwrotnikami. Obszar ten nazywa się tropikiem.

Przesilenie zimowe - dzień w roku, w którym Słońce góruje w zenicie w najdalej na południe wysuniętej szerokości geograficznej, na której może górować w zenicie - na zwrotniku Koziorożca. Z powodu długości roku słonecznego 365 dni 6 godzin 9 minut 9 sekund i stosowania lat przestępnych przesilenie zimowe przypada na dni 21-22 grudnia (w roku 2005 przesilenie nastąpiło 21 XII o 19:35, w 2006 22 XII o 1:22, w 2007 22 XII o 7:08, a w 2008 21-go XII o 13:04).

Gwiazdozbiór (konstelacja) to grupa gwiazd zajmujących określony obszar sfery niebieskiej. Z czasem gwiazdy te połączono w symboliczne kształty i nadano im nazwę pochodzącą z mitologii (np. gwiazdozbiór Centaura, Cefeusza itp). Gwiazdy tworzące gwiazdozbiór nie są ze sobą zazwyczaj fizycznie związane, a ich bliskie położenie na niebie jest wywołane geometrycznym efektem rzutowania ich położeń na sferę niebieską.

Zobacz też

Zobacz hasło zwrotnik w Wikisłowniku

pora roku

zodiak

strefa międzyzwrotnikowa

równoleżnik

równik