• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 20. rocznica pierwszych powszechnych wyborów prezydenckich w Polsce

    25.11.2010. 00:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    25 listopada 1990 r. przeprowadzono w Polsce pierwszą turę powszechnych wyborów prezydenckich, której zwycięzcą został Lech Wałęsa. Sensacją było przejście do drugiej tury Stanisława Tymińskiego, zamożnego i egzotycznego przybysza z Kanady, który w wyborach pokonał m.in. premiera Tadeusza Mazowieckiego.

    Utworzenie urzędu prezydenta w 1989 r. było jednym z uzgodnień Okrągłego Stołu. Prezydent miał być wybierany bezwzględną większością głosów przez Zgromadzenie Narodowe (połączone izby Sejmu i Senatu) i miał m.in. sprawować kontrolę nad zewnętrznym i wewnętrznym bezpieczeństwem państwa.

    Urząd ten został stworzony z myślą o gen. Wojciechu Jaruzelskim, który w lipcu 1989 r. większością jednego głosu wybrany został przez posłów i senatorów na stanowisko prezydenta - wówczas jeszcze Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Decyzję o o skróceniu kadencji prezydenta i parlamentu Sejm podjął 21 września 1990 r.

    Kilka dni później, 27 września 1990 r., Sejm znowelizował konstytucję i przyjął ustawę o wyborze prezydenta, zgodnie z którą miał być on wybierany w głosowaniu powszechnym, bezpośrednim, tajnym i równym. Na urząd ten mógł kandydować każdy obywatel polski, który ukończył 35 lat i korzystał z pełni praw wyborczych do Sejmu.

    Rejestracja kandydatury w wyborach prezydenckich wymagała zebrania 100 tys. podpisów obywateli popierających danego kandydata. Zwycięski kandydat musiał uzyskać w pierwszej turze ponad 50 proc. głosów, jeżeli tak się nie stało odbywała się druga tura wyborów, w której startowali dwaj kandydaci z najlepszymi wynikami z pierwszej tury.

    2 października 1990 r. marszałek Sejmu wyznaczył termin wyborów prezydenckich na 25 listopada. Do północy 25 października kandydaci zobowiązani byli przedstawić Państwowej Komisji Wyborczej razem z wnioskiem o rejestrację 100 tys. podpisów popierających ich kandydaturę.

    Początkowo w rywalizacji o urząd prezydenta brało udział kilkunastu pretendentów. Ostatecznie jednak wymaganą liczbę podpisów zebrało sześciu spośród nich. Byli to: Roman Bartoszcze - prezes PSL, wywodzący się z niezależnego ruchu chłopskiego; Włodzimierz Cimoszewicz - przewodniczący Parlamentarnego Klubu Lewicy Demokratycznej, popierany przez SdRP; Tadeusz Mazowiecki - urzędujący premier; Leszek Moczulski, przewodniczący KPN; Stanisław Tymiński - obywatel polski, kanadyjski, peruwiański, biznesmen, przywódca marginalnej Partii Libertariańskiej działającej w Kanadzie; Lech Wałęsa - przewodniczący NSZZ "Solidarność", popierany m.in. przez PC, ZChN, KLD oraz większość Komitetów Obywatelskich.

    25 listopada 1990 r. odbyła się pierwsza tura wyborów prezydenckich. Uczestniczyło w niej 60,6 proc. uprawnionych do głosowania, czyli 16,7 mln obywateli.

    Wyniki były następujące: Lech Wałęsa - 39,96 proc. (6 569 889 głosów), Stanisław Tymiński - 23,1 proc. (3 797 605), Tadeusz Mazowiecki - 18,08 proc. (2 973 264), Włodzimierz Cimoszewicz - 9,21 proc. (1 514 025), Roman Bartoszcze - 7,15 proc. (1 176 175), Leszek Moczulski - 2,5 proc. (411 516).

    Zajęcie przez Tymińskiego drugiego miejsca w wyborach dla wielu było wstrząsem. Ksiądz Józef Tischner komentując ich wyniki mówił: "W pierwszej turze wyborów dał o sobie znać +homo sovieticus+. Jest to człowiek, który usiłuje urzeczywistniać komunistyczne ideały za pomocą kapitalistycznych środków. Od sprawujących władzę oczekuje on zaspokojenia swoich wymagań, i odrzuca tych wszystkich, którzy wymagań i pragnień nie spełniają. +Homo sovieticus+ zaznaczył swoją obecność w Rumunii, Bułgarii i Czechosłowacji. U nas odezwał się bardzo głośno, lokując w kapitalistycznym mesjaszu komunistyczne nadzieje".

    Z kolei zwycięzca pierwszej tury Lech Wałęsa wspominał po latach: "Wszyscy, z głównymi aktorami tego przedsięwzięcia włącznie, spodziewali się, że walka wyborcza rozegra się między mną i Mazowieckim. Główne działa politycznych oskarżeń zostały wytoczone między naszymi obozami, reszta miała pozostać w tle. Tym razem pomyliliśmy się obaj. Bardziej jednak odczuł to premier. W dwóch punktach. Bo w pierwszej turze Mazowiecki przegrał nie tylko ze mną, ale i z człowiekiem znikąd, co musiało być szczególnym upokorzeniem". (L. Wałęsa "Droga do prawdy. Autobiografia")

    Po przegranej w pierwszej turze wyborów prezydenckich premier Mazowiecki zgłosił 27 listopada 1990 r. dymisję swojego gabinetu.

    Druga tura wyborów prezydenckich odbyła się 9 grudnia 1990 r. Wzięło w niej udział 53,39 proc. uprawnionych do głosownia obywateli (14,65 mln).

    Lecha Wałęsę poparło 74, 25 proc. głosujących (10 622 696), natomiast Stanisława Tymińskiego 25,75 proc. (3 683 098). Ponad 344 tys. wyborców oddało nieważne głosy.

    22 grudnia 1990 r. Lech Wałęsa złożył na posiedzeniu Zgromadzenia Narodowego przysięgę prezydencką. Tego samego dnia na Zamku Królewskim odebrał z rąk ostatniego prezydenta RP na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego insygnia władzy prezydenckiej II RP.

    Zdaniem prof. Antoniego Dudka: "Pierwsze wolne wybory prezydenckie stanowiły bolesne doświadczenie dla wielu Polaków. Przypadek Tymińskiego pozwolił jednak spojrzeć krytycznie - kto wie czy nie po raz pierwszy od sierpnia 1980 r. - na stan świadomości polskiego społeczeństwa".

    "Z lekcji, jaką dał krajowym politykom przybysz zza oceanu - pisał prof. Dudek - nie wszyscy jednak wyciągnęli trafne wnioski. Do liderów rozbitego obozu solidarnościowego dotarło jedynie, że w dalszym ciągu są główną siłą polityczną w Polsce, a poparcie uzyskane przez Tymińskiego tylko w niewielkim stopniu przekłada się na stworzoną przezeń w grudniu 1990 r. Partię X. () Po raz drugi po czerwcu 1989 r. nie zwrócono uwagi na istnienie w Polsce kilkumilionowej - i stale rosnącej - grupy wyborców, nastawionych negatywnie zarówno do Solidarności i wyrosłych z niej formacji, jak też do wszystkich innych ruchów politycznych o opozycyjnej genezie". (A. Dudek "Historia polityczna Polskie 1989-2005")

    PAP - Nauka w Polsce, Mariusz Jarosiński 

      ls/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Wybory prezydenckie w Polsce w 1990 r. pierwsze powszechne wybory odbyły się 25 listopada (I tura) i 9 grudnia (II tura). O stanowisko prezydenta ubiegało się 6 kandydatów: Roman Bartoszcze, Włodzimierz Cimoszewicz, Tadeusz Mazowiecki, Leszek Moczulski, Stanisław Tymiński, Lech Wałęsa; kilku innych (m.in. Janusz Korwin-Mikke, Władysław Siła-Nowicki, Bolesław Tejkowski, Kornel Morawiecki, Jan Ludwik Bratoszewski, Edward Mizikowski, Waldemar Trajdos, Józef Onoszko, Janusz Bryczkowski) nie zdołało zebrać wymaganych 100 tys. podpisów poparcia. Frekwencja wyborcza w I turze wyniosła 60,6%, a w II – 53,4%. Prezydenci Czech: Prezydent Republiki Czeskiej do zmiany konstytucji w 2012 roku wybierany był przez parlament na 5-letnią kadencję. Po raz pierwszy w historii Czech prezydent został wyłoniony w wyborach bezpośrednich w styczniu 2013. Kandydatem na urząd, może zostać, wedle nowych przepisów, każdy obywatel kraju, który ukończył 40. rok życia i który zbierze 50 tys. podpisów obywateli uprawnionych do głosowania. Kandydaturę może również zgłosić 20 reprezentantów Izby Poselskiej lub 10 członków Senatu. Prezydent wybierany jest w dwóch turach wyborów. By zostać wybranym na urząd prezydenta, dany kandydat musi uzyskać powyżej 50 procent głosów. Gdy żadnemu z kandydatów nie uda się uzyskać takiego wyniku w pierwszej turze, do drugiej tury przechodzą dwaj kandydaci z najwyższym wynikiem. Ta sama osoba nie może sprawować urzędu dłużej niż przez dwie kadencje. W razie opróżnienia urzędu kompetencje dzielą między sobą przewodniczący izby wyższej parlamentu oraz premier. Prezydent Republiki jest głową Państwa Estońskiego. Prezydenta Republiki wybiera Riigikogu lub kolegium wyborców. Prawo do zgłaszania kandydata na urząd Prezydenta Republiki ma nie mniej niż jedna piąta członków Riigikogu. Na kandydata na urząd Prezydenta Republiki może być zgłoszona osoba, która uzyskała prawa obywatelskie Estonii z mocy urodzenia i ukończyła 40 lat. Prezydenta Republiki wybiera się w głosowaniu tajnym. Każdy członek Riigikogu ma jeden głos. Za wybranego uważa się kandydata, za którym głosowała większość dwóch trzecich członków Riigikogu. Jeżeli żaden z kandydatów nie uzyska wymaganej większości głosów, to następnego dnia przeprowadza się nową turę głosowania. Przed drugą turą głosowania dokonuje się ponownego zgłaszania kandydatów. Jeżeli w drugiej turze głosowania żaden z kandydatów nie otrzyma wymaganej większości głosów, to tego samego dnia przeprowadza się trzecią turę głosowania, w której występują dwaj kandydaci, którzy otrzymali największą liczbę głosów. Jeżeli Prezydent Republiki nie zostanie wybrany i w trzeciej turze głosowania, to Przewodniczący Riigikogu zwołuje w ciągu miesiąca kolegium wyborców w celu wybrania Prezydenta Republiki. Kolegium wyborców składa się z członków Riigikogu i przedstawicieli rad samorządów lokalnych. Każda rada samorządu lokalnego wybiera do kolegium wyborców co najmniej jednego przedstawiciela, który musi być obywatelem Estonii. Riigikogu przedstawia kolegium wyborców dwóch kandydatów na urząd prezydenta, którzy otrzymali największą liczbę głosów w Riigikogu. Prawo zgłaszania kandydata na urząd prezydenta ma także co najmniej dwudziestu jeden członków kolegium wyborczego. Kolegium wyborców wybiera Prezydenta Republiki większością głosów swych członków biorących udział w głosowaniu. Jeżeli w pierwszej turze głosowania żaden z kandydatów nie zostanie wybrany, to tego samego dnia przeprowadza się drugą turę głosowania, w której uczestniczą dwaj kandydaci, którzy otrzymali największą liczbę głosów. Prezydenta Republiki wybiera się na pięć lat. Nikt nie może zostać wybranym na urząd Prezydenta Republiki więcej niż na dwie kolejne kadencje. Wybory zwyczajne Prezydenta Republiki przeprowadza się nie wcześniej niż na sześćdziesiąt i nie później niż na dziesięć dni przed upływem kadencji Prezydenta Republiki. Prezydent Republiki obejmując urząd składa przed Riigikogu następującą przysięgę narodowi Estonii: "Obejmując urząd Prezydenta Republiki, ja (imię i nazwisko) uroczyście ślubuję, że będę niezłomnie bronić Konstytucji i prawa Republiki Estońskiej, że będę sprawiedliwie i bezstronnie korzystać z danej mi władzy, że będę wiernie i sumiennie wykonywać swoje obowiązki, dokładając wszystkich swych sił i umiejętności dla dobra narodu Estonii i Republiki Estońskiej".

    Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 1995 odbyły się 5 listopada (I tura) i 19 listopada (II tura). Wymagane ordynacją wyborczą 100 tys. podpisów dostarczyło do dnia 28 września 1995 Państwowej Komisji Wyborczej 18 kandydatów, lecz jeden z nich - Bolesław Tejkowski - nie został zarejestrowany, część jego podpisów PKW zweryfikowała negatywnie. W rezultacie zarejestrowanych zostało 17 kandydatów, jednak Leszek Moczulski, Marek Markiewicz i Bogdan Pawłowski wycofali swe kandydatury przed wyborami na rzecz Lecha Wałęsy, zaś Lech Kaczyński zrezygnował na rzecz Jana Olszewskiego. Ostatecznie więc w I turze - 5 listopada 1995 o urząd prezydenta ubiegało się 13 kandydatów. Dwaj z nich - urzędujący prezydent Lech Wałęsa i lider SLD Aleksander Kwaśniewski - przeszli do II tury. Wybory w II turze w dn. 19 listopada 1995 wygrał Aleksander Kwaśniewski. Frekwencja wyborcza w 1. turze wyniosła 64,70%, a w ponownym głosowaniu – 68,23%. Święte psy - książka napisana i wydana przez Stanisława Tymińskiego w celu propagowania swoich założeń polityczno-gospodarczych w wyborach prezydenckich w 1990 roku. Wydana została w dużym nakładzie i częściowo rozdana.

    Wybory powszechne w Brazylii w 2010 roku – wybory prezydenckie, parlamentarne i regionalne przeprowadzone w Brazylii 3 października 2010. W pierwszej turze wyborów prezydenckich zwycięstwo uzyskała Dilma Rousseff, zdobywając 46,9% głosów poparcia i pokonując José Serrę (32,6% głosów). W drugiej turze wyborów prezydenckich 31 października 2010 Dilma Roussef zdobyła ponad 56% głosów, uzyskując jako pierwsza kobieta w historii elekcję na stanowisko prezydenta Brazylii. Urząd obejmie 1 stycznia 2011. Partia X – polska partia polityczna założona w 1991 przez Stanisława Tymińskiego, kandydata w wyborach prezydenckich w 1990. W latach 1995–1999 funkcjonowała pod uzupełnioną nazwą Partia X Patriotów Polskich.

    Wybory powszechne w Gwatemali w 2011 roku odbyły się dniach 11 września (wybory parlamentarne oraz I tura wyborów prezydenckich) oraz 6 listopada (II tura wyborów prezydenckich). Pierwszą oraz drugą turę wygrał emerytowany generał, przewodniczący Partii Patriotycznej Otto Pérez Molina, z kolei wybory parlamentarne wygrała jego partia. Prezydenci polskich miast VI kadencji zostali wybrani w wyniku bezpośrednich wyborów samorządowych na lata 2010–2014. Pierwsza tura tych wyborów odbyła się 21 listopada 2010, druga – przeprowadzana w sytuacji, gdy żaden z kandydatów w pierwszej turze nie uzyskał ponad 50% ważnie oddanych głosów – miała miejsce dwa tygodnie później, tj. 5 grudnia 2010.

    Wybory prezydenckie na Litwie w 1922 roku: Wybory prezydenckie z 1922 roku były pierwszymi opartymi na nowej konstytucji litewskiej. Wyboru prezydenta dokonywał parlament na okres trzech lat. Po wyborach parlamentarnych do I Sejmu litewskiego, 21 grudnia posłowie przystąpili do wyboru pierwszego konstytucyjnego prezydenta Litwy. Zwycięzcą został Aleksandras Stulginskis, który dopiero za trzecim głosowaniem został wybrany Głową Państwa. Tego samego dnia został zaprzysiężony na prezydenta. Jednak od samego początku prezydentura Stulginskisa naznaczona była konfliktem prawnym (prezydent uzyskał bezwzględną większość głosów obecnych na sali posłów, jednak nie większość ogółu deputowanych), który doprowadził do rozwiązania przez prezydenta parlamentu i rozpisania nowych wyborów.

    Senatorowie I kadencji zostali wybrani 4 i 18 czerwca 1989 oraz w wyniku wyborów uzupełniających przeprowadzonych 8 października 1989, 4 i 18 lutego 1990 oraz 27 maja i 10 czerwca 1990. Kadencja senatorów rozpoczęła z dniem drugiej tury wyborów parlamentarnych (18 czerwca 1989), a zakończyła się 25 listopada 1991.

    Wybory prezydenckie w Polsce wyłoniły piątego prezydenta w III Rzeczypospolitej, następcę zmarłego w trakcie kadencji prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Pierwsza tura wyborów odbyła się 20 czerwca 2010, a druga tura dwa tygodnie później – 4 lipca. Na prezydenta wybrany został Bronisław Komorowski.

    Dodano: 25.11.2010. 00:04  


    Najnowsze