• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 35. rocznica Czerwca '76

    26.06.2011. 01:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl


    25 czerwca 1976 r. w wielu zakładach pracy zorganizowano strajki w związku z ogłoszoną przez rząd podwyżką cen. Do największych wystąpień robotniczych doszło w Radomiu, Ursusie i Płocku. Protesty brutalnie stłumiła milicja i SB. W całym kraju aresztowano ok. 2,5 tys. osób.


    24 czerwca 1976 r. w transmitowanym przez radio i telewizję wystąpieniu sejmowym premier Piotr Jaroszewicz przedstawił informację na temat planowanej podwyżki cen detalicznych, która miała wejść w życie 28 czerwca.

    Mięso i jego przetwory miały zdrożeć o 69 proc., drób o 30 proc., masło i nabiał o 50 proc., a cukier nawet o 100 proc. Aby zrekompensować skutki tej podwyżki władze zapowiedziały wypłacanie rekompensat, ale ich zasady powszechnie uznawano za skrajnie niesprawiedliwe. Ludzie zarabiający najmniej (poniżej 1300 ówczesnych zł miesięcznie) mieli otrzymywać miesięcznie tytułem rekompensaty po 240 zł, zaś zarabiający najlepiej (powyżej 8000 zł) - nawet 600 zł.

    25 czerwca wybuchły strajki w wielu przedsiębiorstwach. Rano ogłoszono je co najmniej w 54 dużych zakładach przemysłowych, a w ciągu całego dnia strajkowało łącznie około 60 tys. osób z 97 zakładów w 24 województwach.

    Na ulicach Radomia, Ursusa i Płocka odbyły się pochody i manifestacje, które zakończyły starcia z milicją. W Radomiu doszło do dramatycznych walk ulicznych. Zginęły dwie osoby - Jan Łabędzki i Tadeusz Ząbecki, przygniecieni przyczepą ciągnikową wypełnioną betonowymi płytami, którą próbowali zepchnąć w kierunku milicjantów. W Ursusie, a także w Płocku wieczorem interweniowały siły ZOMO (Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej). Manifestacje praktycznie dobiegały końca, bo władze ogłosiły, że wycofują się z podwyżek.

    W Zakładach Mechanicznych "Ursus" od rana strajkowała niemal cała załoga. Pracownicy udali się pod gmach dyrekcji. Gdy - podobnie jak w Radomiu - usłyszeli tam jedynie wezwanie do powrotu do pracy, spontanicznie wyszli na przebiegające nieopodal tory kolejowe i zablokowali trasy Warszawa-Kraków i Warszawa-Poznań, zatrzymując wszystkie pociągi. Demonstranci, siedząc przez cały dzień na torach, tworzyli żywą zaporę.

    Po południu podjęto próbę przecięcia szyn palnikiem acetylenowym, a gdy to się nie udało rozkręcono je i zmuszono maszynistę lokomotywy do zjechania z torów. Około godziny 21.20 oddziały ZOMO obrzuciły pozostałych na torach nielicznych manifestantów petardami, użyły gazów łzawiących, a następnie brutalnie zaatakowały. Byli ranni.

    Wprawdzie w porównaniu z Grudniem 1970 r., gdy - według oficjalnych danych - na Wybrzeżu zginęło ponad 40 osób, do robotników już nie strzelano, ale protesty spacyfikowano bardzo brutalnie. Dramatyczne opisy wielokrotnego bicia i znieważania przy każdej okazji można przeczytać w dziesiątkach relacji i usłyszeć z ust wielu świadków.

    Zatrzymywani w Radomiu, Ursusie i Płocku stawali przed kolegiami i sądami. Z Radomia zapamiętano także osławione "ścieżki zdrowia" - szpalery zomowców bijących przepuszczanych pomiędzy nimi manifestantów. W Ursusie w dwóch procesach skazano siedem osób na kary od 5 do 3 lat więzienia. Wielu ludzi zwolniono z pracy. Władze jeszcze wieczorem 25 czerwca wycofały się z forsowanego projektu podwyżki cen, co zapobiegło eskalacji konfliktu, ale także zmianom w kierownictwie partii i rządu. Premier Jaroszewicz - w odczuciu społecznym główny odpowiedzialny za niefortunną podwyżkę cen, zgłosił I sekretarzowi KC PZPR Edwardowi Gierkowi swą rezygnację.

    Dymisja nie została jednak przyjęta. Skutkiem tego, skoro nie było nowego kierownictwa, nie zweryfikowano też oceny wystąpień robotniczych. W wielu miastach na żądanie Gierka władze partyjne zorganizowały wiece poparcia dla partii i jej polityki. Na masówkach publicznie piętnowano "warchołów" z Radomia i Ursusa.

    Wydarzenia z Radomia, Ursusa i Płocka dla dalszej historii Polski okazały się bardziej znaczące. Zaczęły się bowiem tworzyć ugrupowania opozycyjne. Pierwszy był KOR - Komitet Obrony Robotników.

    23 września 1976 r. grupa opozycjonistów wystosowała "Apel do społeczeństwa i władz PRL", w którym ogłoszono powstanie Komitetu Obrony Robotników - ofiar represji w związku z wydarzeniami 25 czerwca 1976. W "Apelu" domagano się: przyjęcia do pracy wszystkich zwolnionych, amnestii dla skazanych i więzionych za udział w strajkach, ujawnienia rozmiarów zastosowanych represji i ukarania osób winnych łamania prawa.

    Dokument podpisało 14 członków-założycieli KOR: Jerzy Andrzejewski, Stanisław Barańczak, Ludwik Cohn, Jacek Kuroń, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski, Antoni Pajdak, Józef Rybicki, Aniela Steinsbergowa, Adam Szczypiorski, ks. Jan Zieja i Wojciech Ziembiński. W składzie KOR znaleźli się ludzie o różnych światopoglądach (od chadeków, poprzez prawicę, do lewicy i socjalistów).

    29 września wyszedł pierwszy numer "Komunikatu KOR", w którym podano nazwiska 33 członków KOR i ich adresy oraz telefony. Utajnione były jedynie nazwiska zaufanych adwokatów opozycji: Władysława Siły-Nowickiego, Jana Olszewskiego i Jacka Taylora. Działalność KOR szeroko komentowało Radio Wolna Europa, dzięki czemu złamano monopol państwa na informowanie społeczeństwa.

    W 1977 r. powstał Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO), skupiający opozycjonistów o prawicowo-piłsudczykowskich poglądach.

    Ideą KOR i ROPCiO było niesienie pomocy robotnikom - organizowanie nowej pracy lub środków do życia dla zwolnionych, kontakt z rodzinami uwięzionych, a także wspieranie podsądnych na rozprawach, które współpracownicy KOR obserwowali formalnie jako publiczność - nieformalnie byli "mężami zaufania" patrzącymi na ręce peerelowskiej władzy sądowniczej. Oskarżonych bronili adwokaci związani z KOR.

    Akcja pomocy socjalnej i prawnej dla represjonowanych odbiła się szerokim echem w środowiskach pracowniczych. Wielu opozycjonistów, także Lech Wałęsa, powtarzało, że Czerwiec '76 był przełomowym momentem w ich postrzeganiu polskiej rzeczywistości, ocenie władzy i aktywności społecznej.

    Historycy i socjologowie oceniają, że ważnym efektem zapoczątkowanej w 1976 r. współpracy stało się przełamanie przez KOR i ROPCiO silnego poczucia izolacji i anonimowości większości robotników. Wiedza o przypadkach stosowania przez władzę represji: fizycznych i socjalnych, pozwalała przełamać barierę strachu. Różnorodność działań prowadzonych przez KOR i ROPCiO wymuszała wreszcie na władzach choćby częściową realizację zgłaszanych przez opozycję postulatów.

    PAP - Nauka w Polsce

    wkt/ mjs/ ls/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Komitet Obrony Robotników – polska organizacja opozycyjna działająca od września 1976 do września 1977, sprzeciwiająca się polityce władz PRL, niosąca pomoc osobom represjonowanym w wyniku wydarzeń Czerwca 1976, przede wszystkim w Radomiu i Ursusie. Po częściowym spełnieniu jej postulatów przez władze PRL przekształciła się w Komitet Samoobrony Społecznej KOR. Wydarzenia radomskie lub Radomski czerwiec – określenie strajków i zamieszek w Radomiu 25 czerwca 1976 będących największą akcją protestacyjną w ramach Czerwca 1976, spacyfikowaną przez jednostki milicji i ZOMO. Społeczny inspektor pracy (właśc. zakładowy społeczny inspektor pracy - zsip) - pracownik danego zakładu pracy, który jest członkiem związku zawodowego i nie zajmuje stanowiska kierownika zakładu pracy lub stanowiska kierowniczego bezpośrednio podległego kierownikowi zakładu. Zakładowe organizacje związkowe mogą postanowić, że społecznym inspektorem pracy może być również pracownik zakładu niebędący członkiem związku zawodowego. Sprawowanie funkcji społecznego inspektora pracy stanowi służbę społeczną, pełnioną przez pracowników dla zapewnienia przez zakłady pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz ochrony uprawnień pracowniczych określonych w przepisach prawa pracy.

    Ludwik Cohn (ur. 23 czerwca 1902 w Warszawie, zm. 14 grudnia 1981 w Warszawie) – polski adwokat, radca prawny i działacz socjalistyczny, obrońca w wielu procesach politycznych, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej KOR. Aniela Zofia Steinsbergowa, z domu Berlinerblau (ur. 27 czerwca 1896 w Wiedniu, zm. 22 grudnia 1988 w Warszawie) – polska prawnik, społecznik i tłumaczka żydowskiego pochodzenia, adwokat w wielu procesach politycznych i – po 1956 – rehabilitacyjnych (w 1968 pozbawiona prawa wykonywania zawodu), działaczka Polskiej Partii Socjalistycznej, współzałożycielka Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej KOR.

    Józef Szczepanik (ur. w 1948 roku) – współpracownik KOR i KSS KOR, uczestnik czerwca 1976, skazany na kilka miesięcy więzienia, robotnik. Kościół katolicki na świecie – sytuacja Kościoła katolickiego na świecie jest przedmiotem wielu analiz, przeprowadzanych zarówno przez przedstawicieli Kościoła katolickiego, w tym jego wyspecjalizowane instytucje, jak też niezależną prasę i literaturę z zakresu religioznawstwa oraz instytucje państwowe i organizacje pozarządowe. Analizy te dotyczą różnych aspektów sytuacji kościoła, w tym: statystyki liczby wiernych, działalności i struktury katolickiego duchowieństwa, zaangażowania osób świeckich w życie religijne kościoła, kondycji duchowej i poglądów członków wyznania, wpływu nauk katolickich oraz działalności religijnej na pozostałą część społeczeństwa, sposobu postrzegania katolicyzmu oraz katolickiego duchowieństwa przez pozostałą ludność, współpracy międzywyznaniowej, sytuacji prawnej w poszczególnych krajach, wolności praktyk religijnych oraz dyskryminacji i prześladowań religijnych i wielu innych.

    XIV Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu - 14 edycja festiwalu odbyła się pod koniec czerwca 1976, w czasie trwających strajków w Ursusie i Radomiu. Jest to ostatni festiwal przed zmianami. Od następnego roku organizacją festiwalu zajmował się Radiokomitet czyli PR i TVP. Po raz pierwszy w historii festiwalu jury nie przyznało nagród głównych. Werdykt poprzedziły burzliwe, całonocne obrady. Zaprezentowano 27 piosenek premierowych. Koncerty prowadzili: Oddziały Prewencji Milicji Obywatelskiej (OPMO) - powołane do życia we wrześniu 1989 roku, po ZOMO. Miały one stanowić nową jakość w ówczesnej Milicji Obywatelskiej - została ograniczona liczebność Oddziałów Prewencji w stosunku do lat poprzednich, a głównymi zadaniami miała być służba patrolowa. W praktyce była to kontynuacja ZOMO - różniła się tylko nazwa - ludzie i sprzęt pozostali niezmienieni. Okres istnienia OPMO był w PRL dosyć burzliwy - do jednych z poważniejszych akcji w jakich brało udział OPMO należą m.in. starcia w Warszawie podczas ostatniego zjazdu PZPR w styczniu 1990 roku, zamieszki pod pomnikiem Lenina w Nowej Hucie w grudniu 1989, pomoc w tłumieniu buntów w zakładach karnych u schyłku 1989 roku.

    Komitet Samoobrony Społecznej "KOR" – polska organizacja opozycyjna funkcjonująca od 29 września 1977 do 23 września 1981 roku. Organizacja powstała po uwolnieniu z aresztu w lipcu 1977 członków Komitetu Obrony Robotników, który to z kolei powstał rok wcześniej. Kiedy cel dla którego KOR został powołany został osiągnięty, zaczęto się zastanawiać się nad sensem dalszej działalności, m.in. Adam Michnik przekonywał, że orgaznizację należy przekształcić w komitet złożony z ludzi o wybitnym autorytecie moralnym, ale nie działających politycznie i nie kierujących bezpośrednio inicjatywami opozycyjnymi.

    Robotnik – dwutygodnik założony we wrześniu 1977 przez grupę współpracowników Komitetu Obrony Robotników niosących pomoc ofiarom represji po wydarzeniach 25 czerwca 1976. Pismo założyli Dariusz Kupiecki, Jan Lityński, Witold i Helena Łuczywo, Elżbieta i Wojciech Maliccy, Ludwika i Henryk Wujec oraz Irena Wóycicka. Pomysłodawcą był Wojciech Onyszkiewicz. Wszyscy oni (z wyjątkiem Malickich) pracowali w "Robotniku" do jesieni 1980 społecznie i z dużym zaangażowaniem. W późniejszych latach do zespołu dołączyli Aleksandra i Zbigniew Sarata, Małgorzata Pawlicka, Mieczysław Książczak, Witold Sielewicz i Andrzej Zozula.

    Adam Nyk (ur.17 kwietnia 1970 r. w Kielcach) - socjolog, absolwent wydziału filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, twórca Rodzinnej Poradni Profilaktyki i Terapii Uzależnień Monar w Warszawie, specjalista terapii uzależnień, autor wielu programów eksperymentalnych form terapeutycznych, programów profilaktycznych, rzecznik grup wsparcia dla osób uzależnionych od narkotyków w formule AN, a także grup wsparcia dla współuzależnionych (rodzin osób uzależnionych). Propagator działań na rzecz inkluzji społecznej osób żyjących z HIV wieloletni sekretarz Zarządu Głównego Stowarzyszenia "Solidarni PLUS". Inicjator współpracy programowej z agendą ONZ - UNDP w Warszawie, twórca pierwszego programu pracy socjalnej Harm Reduction w Krakowie, stażysta Service Civil International w Bonn, praktykujący terapeuta uzależnień w zakładach penitencjarnych w Warszawie. Inicjator wielu akcji sprzeciwu wobec inicjacji narkotykowej dzieci i młodzieży ; "Nie biorę, jutro też nie wezmę" akcja letnia 2004, 2005. "Moda na niebranie" ogólnopolska akcja na rzecz racjonalnych wyborów życiowych dzieci i młodzieży, zainicjowana we wrześniu 2005 r.,prowadzona na terenie całego kraju we współpracy ze stacją Polskie Radio Bis. Kawaler wyróżnienia Laur Stokrotek Dobroci, przyznanego przez Fundację Kwiaty Polskie. Stefan Bronisław Kaczorowski (ur. 18 listopada 1899 w Ośnie koło Aleksandrowa Kujawskiego, zm. 1 stycznia 1988 w Łodzi) – polski działacz Stronnictwa Pracy, nestor przedwojennej chadecji, działacz opozycji demokratycznej w PRL, członek KOR, członek ROPCiO.

    Strajki lubelskie 1980, Lubelski Lipiec - pierwsze strajki w Lublinie i Świdniku zapoczątkowujące erę Solidarności. Strajki rozpoczęły się w Państwowych Zakładach Lotniczych w Świdniku na Wydziale Obróbki Mechanicznej 8 lipca 1980 roku a ich bezpośrednią przyczyną była podwyżka cen żywności. Robotnicy byli też niezadowoleni z warunków pracy i z istnienia uprzywilejowanych grup. Uczestnicy tamtych wydarzeń wspominają, że przełomem było to, iż ludzie przestali się bać. Wśród postulatów były żądania likwidacji przywilejów dla rządzących. Strajk trwał do 11 lipca kiedy "komitet postojowy" podpisał porozumienia. Bogdan Sekuła (ur. 13 marca 1957 r. w Nowym Sączu). Działacz niepodległościowy, sportowy i społeczny. Syn Lesława i Janiny Sieg. Absolwent I LO w Nowym Sączu (1976). Współzałożyciel i sekretarz Towarzystwa im. gen. J. Kustronia w Nowym Sączu (1981-1984), rozwiązanego przez władze komunistyczne. Członek Komitetu Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego w Krakowie (1982-1987), konspiracyjnego Komitetu Uczczenia Pamięci Sądeczan Pomordowanych na Wschodzie (1987-1991) i Towarzystwa im. J. Piłsudskiego (1988-do dziś), w którym pełnił funkcje wiceprezesa. Redaktor "Tygodnika Sądeckiego" (1989-1991). Współorganizator niezależnych uroczystości patriotycznych (m. in. wystawa pt. Generał Kustroń - Żołnierz Niepodległości, po trzech dniach ekspozycji zlikwidowana przez komunistyczne władze Nowego Sącza we wrześniu 1983 r.). W działalności konspiracyjnej w latach 1982-1989 bliski współpracownik takich osób jak: Jerzy Giza, Jerzy Bukowski, Włodzimierz Sackiewicz-Steckiewicz i Piotr M. Boroń. W stanie wojennym zwolniony z pracy wskutek nacisków SB.

    Łodzianka – polska, socjalistyczna pieśń hymniczna, nieznanego autorstwa, powstała w Łodzi, w 1909, w oparciu o tekst "Warszawianki 1905" Wacława Święcickiego i wykorzystująca jej melodię. Wydana w zbiorze, Polskie Pieśni Rewolucyjne z lat 1918-1939, autorstwa Felicji Kalickiej i w opracowaniu muzycznym Edwarda Olearczyka, w 1950. Pieśń składa się z trzech zwrotek i trzech, odmiennej treści, refrenów. W jej tekście utrwalone zostały wydarzenia ze stycznia 1905, gdy po strajkach, zapoczątkowanych w fabrykach Scheiblera, Geyera i Poznańskiego, z pracy odeszło około dziesięciu tysięcy robotników. Kolejne strajki łódzkich włókniarzy miały miejsce w dniach 22-24 czerwca 1905 - te jednak przerodziły się w zamieszki, podczas których zginęło lub rannych zostało około dwóch tysięcy manifestantów. Krajowy Komitet Polskich Socjalistów − socjaldemokratyczna grupa opozycyjna w PRL, utworzona 1 maja 1979 roku. Głosiła: "Polscy Socjaliści, wierni kilkudziesięcioletnim tradycjom niepodległościowym Polskiej Partii Socjalistycznej, za najwyższe i niepodważalne prawo uważają za najwyższe i niepodważalne prawo uważają zasady niepodległości i suwerenności państwowej Polski". Program KKPS, zawarty w "Platformie 1979" i "Oświadczeniu Polskich Socjalistów", zakładał ustanowienie systemu demokratycznego (m.in. wolne pięcioprzymiotnikowe wybory do Sejmu, niezawisłość sądów, poszanowanie praw człowieka) oraz współistnienie własności prywatnej i społecznej w gospodarce. Komitet współpracował z Ośrodkiem Myśli Ludowej i Ruchem Chrześcijańsko-Społecznym, pozostawał natomiast w konflikcie z Komitetem Obrony Robotników. Czołowi działacze: Henryk Misiewicz, Juliusz Garztecki, Czesław Karśnicki.

    Partia Pracy Korei (kor. 조선로동당, trl. Dzoson Lodongdang) - monopartia, rządząca w Korei Północnej. Jedno z trzech istniejących ugrupowań politycznych w kraju, działające we Froncie Ojczyźnianym. Partia określa swoją ideologię jako dżucze. Według oficjalnych północnokoreańskich źródeł powołana została 10 października 1945 roku po wycofaniu się wojska radzieckiego w wyniku połączenia Komunistycznej Partii Korei Północnej oraz Nowej Partii Ludowej. Faktycznie została sformowana 30 czerwca 1949 z połączenia Partii Pracy obydwu Korei w Pjongjangu. W pierwsze lata istnienia zdominowała wojna koreańska. Po jej zakończeniu na skutek zerwania z polityką stalinizmu przez Nikitę Chruszczowa na XX Zjeździe KPZR. Latem 1956 roku Kim Ir Sen został wezwany do Moskwy. Nikita Chruszczow udzielił mu nagany w związku z nieprzeprowadzeniem procesu destalinizacji w jego kraju. Aby temu zapobiec Kim Ir sen opóźnił plenum komitetu centralnego o ponad miesiąc i przekupił jego członków aby zachować status quo 30 sierpnia Choe Chang-ik wygłosił przemówienie atakując Kim Ir Sena za koncentrowanie władzy partii i państwa swoich rękach, oraz skrytykował linię partii stawiającą na uprzemysłowienie, które nie zaspokaja powszechnego głodu wśród ludzi w Korei Północnej. Skrytykował także istnienie państwa policyjnego. W odpowiedzi na krytykę obiecał przeprowadzić reformy do których jednak nigdy nie doszło a opozycja partyjna musiała udać się na emigrację do Chin i została usunięta z Komitetu Centralnego.

    Dodano: 26.06.2011. 01:19  


    Najnowsze