• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 50. rocznica śmierci gen. Józefa Hallera

    04.06.2010. 02:18
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Żołnierz Legionów Polskich, twórca "Błękitnej Armii" podczas I wojny św. oraz minister Rządu Polskiego na Uchodźstwie podczas II wojny św. - gen. Józef Haller - zmarł 4 czerwca 1960 r. W tym roku mija 50. rocznica tego wydarzenia.

    Józef Haller von Hallenburg urodził się 13 sierpnia 1873 roku w Jurczycach koło Krakowa. Był potomkiem Jana Hallera, właściciela pierwszej w Polsce oficyny wydawniczej i synem arystokraty Henryka Hallera von Hallenburga, uczestnika Powstania Styczniowego.

    W wieku dziewięciu lat Haller rozpoczął edukację w gimnazjum niemieckim we Lwowie, po którego ukończeniu zapisał się do wojskowej Niższej Szkoły Realnej w Koszycach, a później do renomowanej Wyższej Szkoły Realnej w Hranicach na Morawach. Po ich zakończeniu wstąpił na wydział artylerii wiedeńskiej Akademii Technicznej.

    Ukończenie studiów przez Hallera zbiegło się z nominacją na stopień podporucznika i początkiem służby w wojsku austriackim, którą pełnił do 1910 roku w 11. Pułku Artylerii we Lwowie. W cywilu zajął się pracą społeczną w ruchu spółdzielczym, gdzie pełnił funkcję inspektora w Towarzystwie Kółek Rolniczych, zajmując się m.in. organizacją kursów rolniczych, mleczarskich i hodowlanych.

    Od 1911 roku działał w rodzącym się ruchu skautowym i Towarzystwie Gimnastycznym "Sokół". Jako instruktor wojskowy współtworzył tajne kursy żołnierskie, podoficerskie i oficerskie dla młodzieży polskiej oraz drużyny "Sokoła". Był współautorem projektów większości obowiązujących do dziś wzorów terminów harcerskich i odznak, zwłaszcza Krzyża Harcerskiego, łączącego elementy Virtuti Militari i Krzyża Maltańskiego.

    Po wybuchu I wojny, na mocy rozkazu z 27 sierpnia 1914 roku o powstaniu Legionów Polskich, Haller rozpoczął we Lwowie organizację Legionu Wschodniego z Drużyn Bartoszowych, członków Drużyn Polowych "Sokoła" i części Polskich Drużyn Strzeleckich. W związku z niepowodzeniami armii austriackiej i zajęciem wschodniej Galicji przez Rosjan, Legion Wschodni przeniósł się w rejon Mszany Dolnej. Jednak na skutek odmowy złożenia przez żołnierzy przysięgi na wierność austriackiemu cesarzowi, Legion nie wziął udział w walce i ostatecznie się rozpadł.

    Haller stanął na czele legionistów pragnących dalej toczyć walkę i po uzupełnieniu składu osobowego stworzył z nich 3. Pułk Legionów. We wrześniu 1914 roku jednostka ruszyła w kierunku Karpat Wschodnich, gdzie brała udział w ich obronie przed Rosjanami. W listopadzie brygadę podzielono i część pod dowództwem Hallera pozostała w Rafajłowej.

    Po 10-miesięcznym pobycie w szpitalu, spowodowanym wypadkiem samochodowym, jakiemu uległ na początku 1916 roku, Haller dołączył do Rady Pułkowników zrzeszającej szefów jednostek legionów sprzeciwiających się proaustriackiej polityce Komendy Legionów. W lipcu 1916 roku Haller ponownie objął dowództwo 2. Brygady Legionów Polskich, a w lipcu 1917 roku po kryzysie przysięgowym dowodził 2. Brygadą, wchodzącą w skład Polskiego Korpusu Posiłkowego podległego Austrii.

    W lutym 1918 roku Haller wraz z 2. Brygadą przedostał się przez front austriacko-rosyjski i dołączył do polskich oddziałów w Rosji, gdzie objął dowództwo formowanej 5. Dywizji Strzelców Polskich. Od marca był szefem całego II Korpusu Polskiego na Ukrainie, zaś 7 kwietnia 1918 roku awansował na generała. W maju Niemcy zaatakowali Polaków w rejonie Kaniowa i po całodziennej walce zmusili do kapitulacji. Hallerowi udało się uciec i pod zmienionym nazwiskiem dotrzeć do Moskwy, gdzie objął dowództwo Polskiej Komisji Wojskowej.

    W lipcu 1918 roku wyruszył do Francji, gdzie w październiku został szefem powstającej armii polskiej. Do wojska mogli wstępować Polacy z armii francuskiej, zbiegli jeńcy z armii Niemiec i Austro-Węgier oraz Polonia z Brazylii i Stanów Zjednoczonych. Państwa Ententy 28 września 1918 roku uznały "Błękitną Armię", zwaną tak od koloru mundurów, za sojuszniczą i samodzielną armię polską. W 1918 roku polskie oddziały dowodzone przez gen. Hallera wzięły udział w walkach z Niemcami na froncie zachodnim w Wogezach i Szampanii.

    Rozbudowę armii kontynuowano po zakończeniu I wojny. W efekcie liczyła ponad 100 tys. żołnierzy, dla których uzbrojenie, m.in. czołgi Renault FT-17, dostarczyła Francja. W czerwcu 1919 roku nastąpił ostatni etap przeniesienia armii do Polski. Gen. Haller przyjechał do Warszawy już w kwietniu, owacyjnie witany przez mieszkańców.

    Błękitną Armię skierowano na front polsko-ukraiński, gdzie w zwycięskim marszu dotarła aż nad rzekę Zbrucz. Sam Haller otrzymał w czerwcu 1919 roku dowództwo Frontu Południowo-Zachodniego, zaś w październiku został szefem Frontu Pomorskiego, mającego za zadanie pokojowe przejęcie Pomorza, otrzymanego przez Polskę w Traktacie Wersalskim. Akcja trwała od stycznia do lutego 1920 roku.

    10 lutego 1920 roku gen. Haller, minister spraw wewnętrznych Stanisław Wojciechowski i nowe władze Województwa Pomorskiego wzięli udział w Pucku w symbolicznych zaślubinach Polski z Bałtykiem. Także w 1920 roku Haller został szefem Generalnego Inspektora Armii Ochotniczej. Podczas bitwy warszawskiej dowodził obroną przedpola miasta, był też członkiem Rady Obrony Państwa. Później dowodził Frontem Północno-Wschodnim.

    Po wojnie Haller został Generalnym Inspektorem Artylerii i przewodniczącym Najwyższej Wojskowej Komisji Opiniującej, a także członkiem Rady Wojennej i przewodniczącym Związku Hallerczyków. Od lipca 1920 do lutego 1923 roku przewodniczył Związkowi Harcerstwa Polskiego, a w latach 1922-27 zasiadał w Sejmie z ramienia Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej. Skrytykował przewrót majowy i w lipcu 1926 roku został przeniesiony w stan spoczynku.

    W okresie międzywojennym wraz z rodziną zamieszkał w majątku Gorzuchowo koło Chełmna. W latach 1936-39 organizował i przewodniczył Frontowi Morges. W październiku 1937 roku został prezesem Rady Naczelnej Stronnictwa Pracy.

    Po wybuchu II wojny św. Haller przedostał się przez Rumunię do Francji, gdzie oddał się do dyspozycji gen. Sikorskiego i został w jego rządzie ministrem bez teki. Przewodniczył także Międzyministerialnej Komisji Rejestracyjnej. Po kapitulacji Francji przedarł się do Wielkiej Brytanii, gdzie objął funkcję ministra oświaty w Rządzie na Uchodźstwie.

    Po zakończeniu wojny gen. Józef Haller pozostał w Londynie. Zmarł 4 czerwca 1960 roku w wieku 87 lat. Pochowano go na londyńskim cmentarzu Gunnersbury. W 1993 roku z inicjatywy polskich harcerzy jego prochy wróciły do kraju i spoczęły w krypcie w kościele garnizonowym św. Agnieszki w Krakowie. AKN

    PAP - Nauka w Polsce

    abe/ gma/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Związek Hallerczyków − kombatancka organizacja skupiająca byłych żołnierzy Armii Polskiej we Francji oraz Górnoślązaków zdemobilizowanych z Wojska Polskiego. Utworzona w połowie 1920 roku na Górnym Śląsku, swoim zasięgiem objęła wkrótce cały kraj. Związek zarejestrowany został przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych dopiero 18 lutego 1924 roku. Związek Hallerczyków znajdował się pod wpływami endecji, wspierając ideologię narodową na zasadach religii chrześcijańskiej i występując przeciwko Obozowi Sanacyjnemu. Jego honorowym przewodniczącym był gen. Józef Haller. Bitwa pod Rarańczą miała miejsce w nocy z 15 na 16 lutego 1918. Jednostki polskie wchodzące w skład Polskiego Korpusu Posiłkowego (II Brygada Legionów pod dowództwem Józefa Hallera) po otrzymaniu informacji o traktacie brzeskim wypowiedziały posłuszeństwo dowództwu austro-węgierskiemu i przebiły się przez front austriacki, dążąc do połączenia z jednostkami polskimi w Rosji. Legion Śląski (zwany również cieszyńskim) – oddział wojskowy utworzony w 1914 roku w Cieszynie, który został włączony do Legionu Wschodniego. Jako część II Brygady Legionów pod dowództwem płk. Józefa Hallera uczestniczył we wszystkich kampaniach wojennych w Karpatach i Besarabii, na Bukowinie i Wołyniu.

    Józef Haller von Hallenburg (ur. 13 sierpnia 1873 w Jurczycach, zm. 4 czerwca 1960 w Londynie) – generał broni Wojska Polskiego, legionista, harcmistrz, przewodniczący ZHP, prezes Komitetu PCK, działacz polityczny i społeczny, brat stryjeczny gen. Stanisława Hallera, kawaler Orderów: Orła Białego i Virtuti Militari. Stanisław Murdza (ur. 1898 w Brniu Osuchowskim, zm. 1968 w Stargardzie Szczecińskim) – od 1915 r. w armii austriackiej, później w Armii Polskiej gen. Hallera. Brał udział w walkach z bolszewikami. Kawaler Krzyża Virtuti Militari i Krzyża Walecznych. Do 1934 r. mieszkał w rodzinnej wsi. Po tragicznej i niszczycielskiej powodzi w 1934 r. przeniósł się do Krzemieńca na Wołyniu. Podczas II wojny światowej wstąpił do 2 Armii Wojska Polskiego. Początkowo osiedlił się na Dolnym Śląsku, później zamieszkał w Stargardzie Szczecińskim. Spoczywa na Starym Cmentarzu w Stargardzie.

    Tadeusz Adamski, (ur. ?, zm. 13 czerwca 1915) – żołnierz II Brygady Legionów Polskich. Był podoficerem ordynansowy płk. Hallera. Uczestnik szarży pod Rokitną. Józef Bernatek – ur. 1896 r. Syn Józefa Bernatka (pochodzenia czeskiego) i Polki, Albiny Oskroby. W czasie I wojny światowej walczył w legionach Józefa Hallera, Błękitnej Armii, za co dostał w 1932 roku Krzyż Niepodległości. W okresie międzywojennym pracował w policji i ożenił się z Eugenią Szokalewicz (córka Marii i Michała Szokalewicza). Miał dwie córki, Irenę i Helenę. W czasie II wojny światowej został wcielony do granatowej policji. Po wojnie pracował na stanowisku kierowniczym w PSS.

    Medal Ignacego Paderewskiego: Medal Ignacego Paderewskiego jest medalem okolicznościowym Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce (SWAP). Ustanowiono go w 2008 roku dla żyjących członków SWAP i Korpusu Pomocniczego Pań, dla dzieci i wnuków weteranów, a także dla tych osób spoza organizacji, które swoją działalnością czy dokonaniami szczególnie zasłużyli się dla Polski i Polonii. Obdarowani medalem otrzymują także okolicznościowy dyplom. Medal zaprojektowany został przez rzeźbiarza Andrzeja Pityńskiego, komendanta Placówki 123 SWAP w Nowym Jorku. Awers medalu przedstawia profil Ignacego Jana Paderewskiego, rok jego urodzin i śmierci, rewers pokazuje godło SWAP. Wstążka jest koloru turkusowego, nawiązującego do koloru mundurów Błękitnej Armii generała Hallera. Henryk Haller von Hallenburg (ur. 1831, zm. 1888) – uczestnik powstania styczniowego, ziemianin, finansista, ojciec gen. Józefa Hallera von Hallenburga.

    Kryzys przysięgowy – tak nazwano odmowę złożenia przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec przez żołnierzy Legionów Polskich (głównie I i III Brygady) 9 i 11 lipca 1917.

    Stanisław Haller (ur. 26 kwietnia 1872 roku w Polance Hallera, zm. w kwietniu 1940 w Charkowie) – pułkownik artylerii C.K. Armii oraz generał dywizji Wojska Polskiego. Dwukrotnie odznaczony Orderem Virtuti Militari. Ofiara zbrodni katyńskiej.

    Jan Chwalibóg (ur. 28 listopada 1895, zm. ?) – rotmistrz 2 Pułk Piechoty Legionów. Uczestnik szarży pod Rokitną. W momencie wybuchu I wojny światowej zgłosił się do organizowanych przez Piłsudskiego oddziałów. Został przydzielony do I Brygady Legionów. Od października 1914 roku został przeniesiony do Dywizjon Kawalerii Legionów utworzonego z 2 i 3 szwadronu ułanów, który był przydzielony II Brygady Legionów Polskich. Brał udział w walkach w Karpatach. W czasie szarży pod Rokitną służył w II plutonie. 1 kwietnia 1917 roku został awansowany na chorążego Legionów Polskich, służył w Komendzie taborów. Anna Haller, również Anna Hallerówna - ur. 1876 w Jurczycach, zm. 1969. Pierwsza córka z siedmiorga dzieci Henryka Hallera von Hallenburga i Olgi z Treterów. Siostra generała Józefa Hallera. Nauczycielka języka polskiego, początkowo w założonej przez Hallerów szkole trywialnej w Jurczycach, później w gimnazjum w Mysłakowicach. Po II wojnie światowej kontynuowała nauczanie początkowo w Bytomiu, a w latach 19471948 w Liceum Ogólnokształcącym im. A. Mickiewicza w Kluczborku. Sposób przekazywania przez nią wiedzy z zakresu języka polskiego i historii nie podobały się ówczesnym władzom. Zaowocowało to zakazem uczenia w szkołach na terenie Śląska. Była także katechetką i organizatorką życia narodowego i religijnego na terenie ziem odzyskanych. W latach 1948-1960 mieszkała i pracowała w Kożuchowie w obecnym domu katechetycznym przy kościele Oczyszczenia NMP. Upamiętnia to znajdująca się tam tablica, poświęcona przez bp Adama Dyczkowskiego 6 czerwca 2006 roku w 130 rocznicę jej urodzin.

    Poniżej znajduje się lista zawodników, którzy występowali w Legii Warszawa. Legia została założona w 1916 roku przez żołnierzy Legionów Polskich jako drużyna Legjonowa, lecz po zakończeniu I wojny światowej drużynę rozwiązano. Została reaktywowana w 1920 roku pod nazwą WKS Warszawa. Gdy w 1922 roku uchwalono statut, nazwę zmieniono na Wojskowy Klub Sportowy "Legia" Warszawa. W 1939 roku sekcja piłkarska została rozwiązana. W 1945 roku, po zakończeniu II wojny światowej klub ponownie został reaktywowany, tym razem jako I Wojskowy Klub Sportowy Warszawa, zaś w czerwcu tego roku dodano człon Legia. Centrum Pamięci Generała Józefa Hallera i Jego Żołnierzy (pospolicie nazywane też Hallerówką) – drewniana willa we Władysławowie przy ulicy Morskiej, należąca przed wojną do gen. Józefa Hallera. Generał Haller zamieszkiwał willę wraz z rodziną podczas letnich wakacji. Z inicjatywy "Towarzystwa Przyjaciół Hallera" znajduje się tu obecnie "Muzeum Generała Hallera" z niewielką ekspozycją cennych pamiątek poświęconych generałowi. W sąsiednim domku - byłej siedzibie adiutanta generała (Dworzańskiego) tzw. "Adiutantówce" znajduje się Muzeum Przyrodnicze Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. W sąsiedztwie willi znajduje się odsłonięty w sierpniu 1995 roku "Pomnik Generała Józefa Hallera" przed którym to z okazji rocznicy obchodów Zaślubin Polski z morzem jak również Narodowego Święta Niepodległości organizowane są uroczystości.

    Tadeusz Kosciuszko Camp, właśc. The Tadeusz Kosciuszko Polish Army Training Camp (popul. Camp Kosciuszko) – obóz szkoleniowy dla ponad 22 tysięcy polskich ochotników do powstającej we Francji Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera, zorganizowany w l. 1917-1919 w kanadyjskim miasteczku Niagara-on-the-Lake na granicy z USA. Raymond Poincaré (ur. 20 sierpnia 1860 w Bar-le-Duc, zm. 15 października 1934 w Paryżu) – polityk francuski, pięciokrotny premier, prezydent Francji w latach 1913-1920. W kwestii polskiej wydał dekret o utworzeniu Błękitnej Armii generała Hallera.

    Dodano: 04.06.2010. 02:18  


    Najnowsze