• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 55. rocznica podpisania Układu Warszawskiego

    14.05.2010. 02:18
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Osiem państw komunistycznych Europy Środkowej i Wschodniej, w tym Polska, podpisało 14 maja 1955 roku w Warszawie sojusz polityczno-wojskowy, określany jako Układ Warszawski. W tym roku mija 55 lat od tego wydarzenia.

    Układ Warszawski, którego oficjalna nazwa brzmiała Układ o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej, stworzono z inicjatywy ZSRR jako odpowiedź na działalność NATO i "imperialistyczne zagrożenie" ze strony USA i Europy Zachodniej. Państwa w nim stowarzyszone zobowiązywały się do udzielania sobie pomocy w przypadku napaści na jednego z członków.

    Układ został podpisany 14 maja 1955 roku w Warszawie przez przywódców Albanii, Bułgarii, Czechosłowacji, NRD, Polski, Rumunii, Węgier i ZSRR. Ratyfikowano go we wrześniu tego samego roku. Pierwotnie miał funkcjonować przez 20 lat i miano go automatycznie przedłużać co 10 lat. Państwa wchodzące w skład Układu Warszawskiego były całkowicie podporządkowane ZSRR zarówno pod względem politycznym, jak i militarnym.

    Dowództwo sojuszu mieściło się w Moskwie, a Zjednoczonymi Siłami Zbrojnymi kierować miał zawsze marszałek Armii Radzieckiej, równocześnie wiceminister obrony ZSRR. W 1955 roku na czele tych sił stanął marszałek Iwan Koniew. Dowództwa armii państw stowarzyszonych podlegały X Zarządowi Sztabu Generalnego Armii Radzieckiej, który pełnił funkcję Sztabu Zjednoczonych Sił Zbrojnych. W skład tych sił wchodziły kontyngenty sił zbrojnych poszczególnych państw. Ich wielkość ustalano na podstawie dwustronnych umów między ZSRR a rządami państw stowarzyszonych.

    W zarządzaniu Układem Warszawskim uczestniczyły ciała kierownicze i konsultacyjne: Doradczy Komitet Polityczny, Komitet Ministrów Obrony i Komitet Techniczny.

    Doradczy Komitet Polityczny jako najwyższy organ polityczno-wojskowy składał się z premierów państw stowarzyszonych, ministrów spraw zagranicznych i obrony narodowej oraz szefów partii politycznych. Zajmował się on opracowywaniem wspólnej strategii w kwestiach polityczno-militarnych.

    Komitet Ministrów Obrony - najwyższy organ wojskowy sojuszu, zrzeszający szefów resortów obrony państw układu, określał zakres wspólnych działań wojskowych m.in. manewrów i ćwiczeń dowódczo-sztabowych, a także ujednolicał regulaminy i przepisy wojskowe.

    Komitet Techniczny opracowywał kwestie związane z uzbrojeniem i wyposażeniem armii oraz ich standaryzacją i określeniem rodzaju sprzętu wojskowego, jaki miało wytwarzać każde z państw sojuszu.

    Początkowo strategia wojenna sojuszu miała polegać na zmasowanym ataku rakietowo-jądrowym połączonym z natychmiastowym natarciem. Z czasem zaczęto dopuszczać ewentualność rozpoczynania działań zbrojnych od środków konwencjonalnych, a wprowadzenie broni masowego rażenia i jądrowej zakładano dopiero w odpowiedzi na jej zastosowanie przez nieprzyjaciela. W latach 80. proponowano strategię polegającą na stałej gotowości do wszelkiego typu działań zbrojnych, także na kilku frontach i z użyciem broni jądrowej.

    W myśl układu polskie siły zbrojne miały tworzyć tzw. Front Polski składający się z trzech armii lądowych rekrutujących się z m.in. z Warszawskiego Okręgu Wojskowego i jednej lotniczej. Miały one stanowić drugi rzut strategiczny sił Układu Warszawskiego na nadmorskim kierunku operacyjnym osłaniający prawe skrzydło wojsk radzieckich oraz teren wybrzeża przed możliwym atakiem.

    Polskie oddziały - z Pomorskiego Okręgu Wojskowego i Śląskiego Okręgu Wojskowego - miały wchodzić również do pierwszego rzutu operacyjnego i w jego ramach chronić zachodniej granicy Polski oraz zabezpieczać mobilizację armii. W latach 80. zdecydowano, że w sytuacji konfliktu strona polska ma wystawiać kontyngent składający się z pięciu dywizji pancernych i jedenastu zmechanizowanych oraz dwóch brygad desantowych i trzech dywizji lotniczych.

    Członkowie Układu Warszawskiego posiadali także wspólny system obrony powietrznej. Związek Radziecki dysponował również bronią jądrową, która umiejscowiona była na terenie kilku państw stowarzyszonych.

    Sojusz, a właściwie jego część: ZSRR, NRD, Bułgaria, Węgry i Polska, podczas swego istnienia dokonał tylko jednej zbrojnej interwencji. Była nią operacja "Dunaj" przeprowadzona w 1968 roku w Czechosłowacji, będąca reakcją Kremla na Praską Wiosnę, która niosła ze sobą reformy społeczne, ekonomiczne i polityczne.

    Zmiany ustrojowe, jakie miały miejsce w państwach Układu na przełomie lat 80. i 90. przyczyniły się do opuszczenia ich terenów przez wojska radzieckie. 25 lutego 1991 roku w Budapeszcie została podpisana umowa o zakończeniu współpracy wojskowej państw sojuszu, a 1 lipca 1991 roku w Pradze ostatecznie zlikwidowano Układ Warszawski. AKN

    PAP - Nauka w Polsce

    kap


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Komitet Planowania Obronnego (ang. The Defence Planning Committee – DPC) stanowił kluczowy organ decyzyjny i doradczy w kwestiach związanych z integracją sił militarnych państw członkowskich NATO. Wspierał on w tym zakresie dowództwa wojskowe poszczególnych państw członkowskich poprzez określanie dla nich konkretnych celów i ocenę stopnia ich wywiązania się ze swoich zobowiązań wojskowych wobec Sojuszu Północnoatlantyckiego. Komitet zajmował się również planowaniem zintegrowanej obrony Sojuszu Północnoatlantyckiego. Komitet Planowania Obronnego działał równolegle z Radą Północnoatlantycką (NAC) oraz Grupą Planowania Nuklearnego (NPG). W Komitecie Planowania Obronnego zasiadali reprezentanci wszystkich państw członkowskich NATO poza Francją. Jego posiedzenia odbywały się na dwóch szczeblach: Rady Wojenne (RW) kolektywne organy dowodzenia wojskami w rodzajach sił zbrojnych ZSRR, okręgach wojskowych (flotach), grupach wojsk. Przewodniczącym RW był zawsze odpowiedni dowódca. Powstanie rad rozpoczęło sie w czasie wojny domowej w Rosji Sowieckiej i nazywały sie one wtedy Rewolucyjnymi Radami Wojennymi. Pierwszą radę (postanowieniem Rady Komisarzy Ludowych z dnia 13 czerwca 1918 r.) utworzono w celu kierowania organami i operacjami przeciw buntowi czeskiego korpusu w Azji. Na tym froncie (nazwanym Wschodnim) rozpoczęto formowanie armii z Radami Wojennymi. 2 września 1918 r. Wszechrosyjski Komitet Wykonawczy (rząd sowiecki) zatwierdził Rewolucyjna Radę Republiki, która rozprzestrzeniła w dół system RW dla wszystkich frontów i armii. Miały one w składzie po 3 członków (dowódca i 2 pracowników politycznych). Plenum Komitetu Centralnego WKP(b) w maju 1919 r. zaproponowało wprowadzenie do RW frontów i armii przedstawicieli miejscowych organów partyjnych. Członków RW zatwierdzało Biuro Organizacyjne Komitetu Centralnego WKP(b). Rady miały wielką rolę w tworzeniu Armii Czerwonej i kierowaniu wojskami na frontach. Rewolucyjna Rada Wojenna Republiki 28 sierpnia 1923 r. została przemianowana na Rewolucyjną Radę Wojenną ZSRR. 20 czerwca 1934 r. rady zostały rozwiązane. W listopadzie 1934 r. przy ministrze Obrony była utworzona Rada Wojenna jako organ doradczy (80 ludzi). Jednocześnie RW likwidowano w okręgach, armiach, flotach i flotyllach. Jednak w maju 1937 r. zostały odtworzone. W marcu 1938 r. powstała Główna Rada Wojenna Armii Czerwonej, a w kwietniu Główna Rada Wojenna Marynarki Wojennej. W początkach wojny (1941) były tworzone RW frontów. Na obszarach gdzie był wprowadzany stan wojenny radom przekazywano wszystkie funkcje organów państwowych. Były tworzone także RW rodzajów sił zbrojnych i rodzajów wojsk. Stanowiska członków RW powoływanych z organów partyjnych zostały zamienione na stanowiska zastępców ds. politycznych odpowiednich dowódców. W 1947 r. RW rodzajów sił zbrojnych i rodzajów wojsk, grup wojsk, okręgów wojskowych i flot były przemianowane na organy doradcze przy odpowiednich dowódcach. Od czerwca 1950 r. rady były organami kolegialnymi. Od kwietnia 1958 r. w skład RW wchodzili: dowódca (przewodniczący), członek rady (oficer polityczny, sekretarz partii w jednostce, sekretarz partii miejscowych organów, I zastępca dowódcy, szef sztabu - zastępca dowódcy. W innych państwach b. Układu Warszawskiego były tworzone Rady Wojskowe jako kolegialne organy doradcze i opiniotwórcze dowódcy. Układ Warszawski (oficjalna nazwa: Układ o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej ang. Warsaw Pact ros. Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи) – sojusz polityczno-wojskowy państw tzw. bloku wschodniego z dominującą rolą ZSRR. Formalnie powstał na podstawie Deklaracji Bukaresztańskiej, jako odpowiedź na militaryzację tzw. Niemiec Zachodnich i włączenie ich w strukturę NATO, a sankcjonował istniejące od zakończenia II wojny światowej podporządkowanie poszczególnych państw i ich armii ZSRR.

    2 Armia Wojska Polskiego (2 AWP) – związek operacyjny Sił Zbrojnych PRL, powołany ze składu Śląskiego Okręgu Wojskowego zarządzeniem Ministra Obrony Narodowej gen. broni Wojciecha Jaruzelskiego z 27 lipca 1968 w celu interwencji militarnej w Czechosłowacji. Były to największe nieradzieckie siły w niej uczestniczące oraz jednocześnie jedyny polski związek armijny powstały po 1945 r. Armię powołano w oparciu o mobilizowaną na wypadek wojny 2 Armię Ogólnowojskową. Wojciech Witold Jaruzelski (ur. 6 lipca 1923 w Kurowie) – polski polityk i dowódca wojskowy, działacz komunistyczny, prezydent PRL (1989) i prezydent RP (1989–1990), generał armii Wojska Polskiego, szef Głównego Zarządu Politycznego WP (1960–1965), szef Sztabu Generalnego WP (1965–1968), minister obrony narodowej (1968–1983), przewodniczący Komitetu Obrony Kraju – Zwierzchnik Sił Zbrojnych, Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych na wypadek wojny, współtwórca Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego; w nocy 12/13 grudnia 1981 stanął na czele Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego, która w czasie stanu wojennego (1981–1983) sprawowała faktyczną władzę w Polsce, członek Biura Politycznego KC PZPR (1971–1989), I sekretarz KC PZPR (1981–1989), poseł na Sejm PRL III, IV, V, VI, VII, VIII i IX kadencji, prezes Rady Ministrów PRL (1981–1985), przewodniczący Rady Państwa PRL (1985–1989).

    Paweł Fiodorowicz Baticki, ros. Павел Фёдорович Батицкий (ur. 27 czerwca 1910 w Charkowie, zm. 17 lutego 1984 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, Marszałek Związku Radzieckiego (1968), szef Sztabu Głównego Sił Powietrznych RKKA, naczelny dowódca Wojsk Obrony Powietrznej Kraju, z-ca ministra obrony ZSRR, zastępca dowódcy Sił Powietrznych Zjednoczonych Sił Zbrojnych Państw Stron Układu Warszawskiego, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 6., 7., 8., 9. i 10. kadencji (1962–1984), Bohater Związku Radzieckiego (1965). Komitet Wojskowy Unii Europejskiej (EUMC, ang. European Union Military Committee) – organ Unii Europejskiej działający w ramach Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony od 9 kwietnia 2001 roku. W jego skład wchodzą szefowie obrony państw członkowskich, na co dzień reprezentowani w Brukseli przez swoich przedstawicieli. Wybrany na przewodniczącego może być tylko generał czterogwiazdkowy. Jest nim obecnie Francuz Patrick de Rousiers. Organ ten udziela zaleceń Komitetowi Politycznemu i Bezpieczeństwa oraz zapewnia kierownictwo nad Sztabem Wojskowym Unii Europejskiej.

    Radziecki Komitet Obrony Pokoju (także Radziecki Komitet Obrońców Pokoju, Radziecki Komitet na Rzecz Pokoju, Советский Комитет Защиты Мира) - radziecka organizacja stworzona na kształt pacyfistycznego ruchu społecznego, istniejąca od 1949 do 1991. Popierała pacyfistyczne i anty-wojenne hasła, jednak jako nieoficjalnie reprezentowała interesy ZSRR, koncentrując się na krytyce militarystycznych działań Zachodu, a ignorując podobne działania obozu komunistycznego. Heinz Keßler (ur. 26 stycznia 1920 w Lubaniu) – niemiecki dowódca wojskowy, generał armii, szef Policji Ludowej (1952–1955), dowódca Sił Powietrznych i Obrony Powietrznej Narodowej Armii Ludowej NRD, szef Sztabu Generalnego NAL NRD i zastępca szefa Sztabu Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego, minister obrony NRD (1985–1989), działacz komunistyczny i polityk, sekretarz Centralnej Rady Wolnej Młodzieży Niemieckiej (1948–1950), członek Biura Politycznego SPJN (1986–1989), członek Narodowej Rady Obrony NRD (1987–1989), członek Izby Ludowej NRD (1950–1990), Bohater Pracy (1984).

    Główny Zarząd Informacji, Informacja Wojskowa – Wojska Polskiego/ Ministerstwa Obrony Narodowej/ Komitetu do spraw Bezpieczeństwa Publicznego – organ kontrwywiadu wojskowego działający w Polsce Ludowej w latach 1944 – 1957, odpowiedzialny obok Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego za masowe represje wśród żołnierzy Wojska Polskiego, Armii Krajowej (AK), Wolności i Niezawisłości (WiN), Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ) oraz ludności cywilnej. Następnie (1957) przekształcony w Wojskową Służbę Wewnętrzną Ministerstwa Obrony Narodowej.

    Wiktor Gieorgijewicz Kulikow, ros. Виктор Георгиевич Куликов (ur. 5 lipca 1921 w m. Wierchniaja Liubowsza - zm. 28 maja 2013 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, szef Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR i I zastępca ministra obrony ZSRR (1971–1977), głównodowodzący Wojskami Państw Stron Układu Warszawskiego, Marszałek Związku Radzieckiego (1977), Bohater Związku Radzieckiego (1981), doradca ministra obrony Federacji Rosyjskiej, członek Komitetu Centralnego KPZR, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 7., 8., 9., 10. i 11. kadencji, deputowany do Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej.

    Wasilij Iwanowicz Czujkow, ros. Василий Иванович Чуйков (ur. 12 lutego 1900 we wsi Srebrne Prudy, zm. 18 marca 1982 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, Marszałek Związku Radzieckiego (1955), dowódca Wojsk Lądowych Armii Radzieckiej i wiceminister obrony ZSRR (1960–1964), szef Obrony Cywilnej ZSRR (1964–1972), członek Komitetu Centralnego KPZR, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2. kadencji (1946–1949), dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1944, 1945). 2 Armia Ogólnowojskowa Wojska Polskiego – związek operacyjny Sił Zbrojnych PRL, powoływany na wypadek wojny ze składu jednostek Śląskiego Okręgu Wojskowego Wojska Polskiego, wchodzący w skład Frontu Polskiego, utworzony na mocy uzgodnień pomiędzy rządami ZSRR i PRL ze stycznia 1955 r. Sformowanie 2 Armii Ogólnowojskowej ujęto w Planie mobilizacyjnym PM-58, a potem w kolejnych wersjach planów mobilizacyjnych.

    1 Armia Ogólnowojskowa Wojska Polskiego – związek operacyjny Sił Zbrojnych PRL, powoływany na wypadek wojny ze składu Pomorskiego Okręgu Wojskowego Wojska Polskiego, wchodzący w skład Frontu Polskiego, utworzony na mocy uzgodnień pomiędzy rządami ZSRR i PRL ze stycznia 1955 r. Sformowanie 1 Armii Ogólnowojskowej ujęto w Planie mobilizacyjnym PM-58, a potem w kolejnych wersjach planów mobilizacyjnych WP. Józef Kamiński (ur. 3 marca 1919 w Brzeżanach) – generał broni Wojska Polskiego, dowódca 2 Korpusu Zmechanizowanego (1954-1957), dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (1964-1971), dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego (1971-1975), zastępca szefa Sztabu Zjednoczonych Sił Zbrojnych Państw Stron Układu Warszawskiego (1975–1978), członek Centralnej Komisji Rewizyjnej PZPR (1971-1975), komendant Akademii Sztabu Generalnego WP (1978–1985), prezes Zarządu Głównego ZBoWiD (1983–1990), prezes Zarządu Głównego ZKRPiBWP (1990–1999).

    Dodano: 14.05.2010. 02:18  


    Najnowsze