• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 68. rocznica pierwszej zbiorowej ucieczki Polaków z Auschwitz

    11.06.2010. 04:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    11 czerwca 1942 r. około 50 więźniów podjęło pierwszą zbiorową ucieczkę z niemieckiego obozu Auschwitz. Na wolność przedostało się dziewięciu. Podczas ucieczki i w wyniku niemieckiego odwetu życie straciło ponad 380 więźniów. Plany ucieczki sięgają wydarzeń z 27 maja 1942 roku. Wówczas do obozowej karnej kompanii wcielono około 400 polskich więźniów politycznych. Do Auschwitz zostali deportowani w 1941 i 1942 roku transportami z Warszawy i Krakowa.

    Co parę dni Niemcy wybierali spośród nich kilkanaście osób i rozstrzeliwali. Groźba śmierci doprowadziła więźniów do zaplanowania zbiorowej ucieczki. Po latach były więzień Tadeusz Chróścicki wspominał: "Wszyscy byliśmy obciążeni i skazani na śmierć, więc uważaliśmy, że będzie lepiej ryzykować - może ktoś ocaleje".

    Więźniowie opracowali plan: ucieczka miała nastąpić po sygnale obwieszczającym koniec pracy przy kopaniu rowu melioracyjnego w Birkenau i powrót do obozu. Termin ustalono na 10 czerwca 1942 roku.

    W wyniku nieporozumienia ucieczka udała się połowicznie. Wskutek ulewnego deszczu szef karnej kompanii Hauptscharfuehrer SS Otto Moll, późniejszy komendant krematoriów w Auschwitz II - Birkenau, obwieścili koniec pracy znacznie wcześniej. Przeciągły gwizd wprowadził zamieszanie wśród więźniów. Około 50 rzuciło się do ucieczki. Kilkunastu zawrócili kapowie. W pościgu zatrzymano dwóch więźniów: Tadeusza Pejsika i Henryka Pajączkowskiego.

    Pozostałych więźniów zapędzono do obozu Auschwitz. Przez obozową bramą "Arbeit Macht Frei" wniesiono 13 ciał zastrzelonych więźniów.

    Spośród około 50 więźniów, którzy podjęli ucieczkę na wolność wydostało się dziewięciu: August Kowalczyk (po wojnie wybitny polski aktor - PAP), Jerzy Łachecki, Zenon Piernikowski, Aleksander Buczyński, Jan Laskowski, Józef Traczyk, Tadeusz Chróścicki, Józef Pamrow i Eugeniusz Stoczewski.

    Po ucieczce August Kowalczyk schronił się w Bojszowach Dolnych u polskich rodzin Lysków i Sklorzy. Później oświęcimska organizacja ZWZ/AK umożliwiła mu przedostanie się do Krakowa. Trafił stamtąd do oddziału AK walczącego w rejonie Miechowa.

    Spośród pozostałych ośmiu uciekinierów Niemcy schwytali 14 czerwca około 25 km od Auschwitz Aleksandra Buczyńskiego i Eugeniusza Stoczewskiego. Obaj trafili z powrotem do obozu, gdzie po miesiącu zostali rozstrzelani.

    Ucieczka pochłonęła wiele ofiar. W czasie pościgu Niemcy zastrzelili 13 więźniów. Następnego dnia - w odwecie - rozstrzelano 20 osób i zgładzono w komorze gazowej około 320 Polaków z karnej kompanii.

    Ogółem w całej historii obozu próbę ucieczki podjęły co najmniej 802 osoby - 757 mężczyzn i 45 kobiet. Wśród nich najwięcej było Polaków - co najmniej 396 osób. Ucieczka udała się 144 osobom. Większość z nich przeżyła wojnę. Niemcy zastrzelili podczas ucieczki lub zatrzymali później 327 więźniów. Los pozostałych 331 więźniów jest nieznany. Nie można wykluczyć, że część z nich wydostała się na wolność i przeżyła.

    Obóz Auschwitz powstał w 1940 roku. KL Auschwitz II - Birkenau, powstał dwa lata później. Stał się przede wszystkim miejscem masowej zagłady Żydów. W ramach kompleksu Auschwitz funkcjonowała także sieć podobozów. Niemcy zgładzili w Auschwitz co najmniej 1,1 miliona ludzi, głównie Żydów, a także Polaków, Romów, jeńców radzieckich i osób innych narodowości. SZF

    PAP - Nauka w Polsce

    ls/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Arbeitslager Hirschberg (AL) - filia niemieckiego obozu koncentracyjnego Gross Rosen w Jeleniej Górze na Dolnym Śląsku, jeden z licznych podobozów Gross Rosen. Utworzony w maju 1944 roku po byłym obozie pracy zwanym SS Sonderbauftrand działającym przy fabryce celulozy i włókien sztucznych (Schlesiche Zellwolle A.G. - Hirschberg im Riesengebirge). Obóz męski dla więźniów żydowskich. W październiku 1944 roku do obozu trafiło 70 Żydów z Auschwitz-Birkenau. Na początku 1945 roku, w związku z likwidacją AL Bolkenhain,do obozu przybyło kilkuset więźniów żydowskich. Ewakuację obozu rozpoczęto pod koniec lutego 1945 roku. Bajki z krainy pieców – film poświęcony historii powstawania "wydawanych" po kryjomu z narażeniem życia przez więźniów obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau bajek przeznaczonych dla ich dzieci. Więźniowie tworzyli ilustrowane bajki, a następnie – dzięki pomocy ludzi przebywających na wolności – przekazywali swoim bliskim. Bajki miały być pamiątką po autorach, którzy nie wiedzieli, czy uda im się odzyskać wolność i spotkać z dziećmi. Historię bajek opowiadają w filmie osoby nimi obdarowane oraz biorące udział w ich przekazywaniu. Ruch oporu w Auschwitz zrodził się z niezbędnej do przeżycia samopomocy więźniarskiej. Wielu więźniów trafiało do Auschwitz ze środowisk partyzanckich, przygotowanych do działalności konspiracyjnej.

    Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu – muzeum utworzone w 1947 staraniem byłych więźniów KL Auschwitz w celu zachowania "po wsze czasy" pozostałości po byłym niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz-Birkenau. Jerzy Tadeusz Bielecki (ur. 28 marca 1921 w Słaboszowie, zm. 20 października 2011 w Nowym Targu) – jeden z pierwszych więźniów obozu Auschwitz-Birkenau (numer 243), kawaler medalu Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

    Pierwszy masowy transport do Auschwitz – transport więźniów z zakładu karnego w Tarnowie, który w dniu 14 czerwca 1940 został skierowany przez okupantów niemieckich do nowo otwartego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Fritz Seidler (ur. 18 lipca 1907, zm. 3 maja 1945) - SS-Hauptsturmführer, zbrodniarz hitlerowski, komendant obozu koncentracyjnego Gusen. Członek NSDAP (nr legitymacji partyjnej: 3693999) i SS (nr identyfikacyjny: 135387). W latach 1940 - 1942 pełnił funkcję 2. Schutzhaftlagerführera (kierownika obozu) w Auschwitz. Następnie od października 1942 do początków maja 1945 sprawował stanowisko komendanta Gusen I, podobozu Mauthausen. Zarówno w Auschwitz, jak i w Gusen Seidler należał do najgorszych obozowych oprawców. Brał aktywny udział w egzekucjach i skazywał więźniów na najbardziej okrutne kary. Swym bezwzględnym zachowaniem dawał przykład innym esesmanom jak należy traktować więźniów.

    Pierwszy Proces Oświęcimski toczył się w Krakowie przed polskim Najwyższym Trybunałem Narodowym w dniach 24 listopada - 22 grudnia 1947. Na ławie oskarżonych zasiadło 40 byłych członków załogi niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Proces odbył się w specjalnie do tego przygotowanej sali Związku Nauczycielstwa Polskiego (w której mieściło się 500 osób) i był równolegle tłumaczony na cztery języki. Akt oskarżenia obejmował przede wszystkim zarzuty dotyczące udziału oskarżonych w gazowaniu Żydów przywożonych z całej Europy na terenie obozu w Brzezince, dokonywania rozlicznych egzekucji i maltretowania więźniów oraz popełnienia innych okrucieństw na terenie obozu. Łączną liczbę ofiar obozu ocenia się na ok. 1,1 do 1,5 miliona (w ogromnej większości Żydów, ale także więźniów politycznych z Polski i innych krajów okupowanych, Cyganów oraz radzieckich jeńców wojennych). Tadeusz Pietrzykowski ps. „Teddy” (ur. 8 kwietnia 1917 w Warszawie, zm. 17 kwietnia 1991 w Bielsku-Białej) – polski bokser, trener, nauczyciel wychowania fizycznego, żołnierz WP, jeden z pierwszych więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau (nr obozowy 77).

    Procesy załogi Auschwitz-Birkenau przed sądami polskimi – były to procesy członków personelu niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, które toczyły się po zakończeniu II wojny światowej w Polsce. W sumie sądy te osądziły ponad sześciuset esesmanów i więźniów funkcyjnych, którzy pełnili służbę w obozie.

    Chrześcijańskie Stowarzyszenie Rodzin Oświęcimskich - stowarzyszenie powstałe w 1998 z inicjatywy kilku polskich więźniów Auschwitz-Birkenau (m.in. Jerzego Bieleckiego i Józefa Hordyńskiego).

    Bogdan Wnętrzewski (ur. 2 grudnia 1919 w Kielcach, zm. 11 września 2007) – polski architekt, jeden z pierwszych więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz (nr obozowy 40) Tadeusz Wiejowski (ur. 4 maja 1914 w Kołaczycach, zm. 1941) – polski szewc, więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, pierwszy, który podjął ucieczkę z obozu.

    Personel Auschwitz-Birkenau – dowódcy, oddziały wartownicze, personel administracyjny oraz techniczny niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Wysiedlenia Polaków z Oświęcimia – wysiedlenia Polaków oraz Żydów obywateli polskich z okupowanego Oświęcimia oraz przyległych terenów przyłączonych do III Rzeszy w ramach prowincji śląskiej. Wysiedlenia związane były z rozbudową niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau i dokonywane były przez Niemców w latach 1940-1943.

    Podobozy KL Auschwitz miały mieć początkowo charakter zaopatrzeniowy dla macierzystego obozu koncentracyjnego. W związku z działalnością niemieckich przedsiębiorstw przemysłowych na terenie okupowanych ziem postanowiono, że te będą służyły też jako źródła siły roboczej dla kopalń, hut czy zakładów produkcyjnych. Z początku wszystkie podobozy podlegały Auschwitz I, lecz gdy rozdzielono administracyjnie w listopadzie 1943 roku trzy główne obozy, podobozy rolno-hodowlane przypadły Birkenau, a przemysłowe – Monowitz. Ogółem podobozów rolno-hodowlanych było 6, podobozów przemysłowych było 28, a 10 innych podobozów pełniło różne funkcje - od pracy w lesie po budowę koszar. Teresa Lasocka-Estreicher (ur. 22 lutego 1905 w Monasterzyskach, zm. 16 stycznia 1974 w Krakowie) – absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego, żołnierz AK w Krakowie. Ratowała więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego w Auschwitz-Birkenau (dzięki jej pomocy wyszli m.in. Józef Cyrankiewicz i Lucjan Motyka).

    Stefania Łącka (ur. 6 stycznia 1914 w Woli Żelichowskiej, zm. 7 listopada 1946 w Krakowie) – obozowiczka obozu koncentracyjnego w Auschwitz-Birkenau. Przyłapana na prowadzeniu konspiracyjnej działalności jako redaktorka tygodnika diecezji tarnowskiej. Przywieziona jednym z pierwszych transportów z Tarnowa w sierpniu 1942 roku. Nadano jej numer obozowy 6886.

    Dodano: 11.06.2010. 04:17  


    Najnowsze