• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 85. rocznica utworzenia Grobu Nieznanego Żołnierza

    02.11.2010. 00:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Trumna z ciałem bezimiennego żołnierza eksumowanego na Cmentarzu Orląt Lwowskich spoczęła 2 listopada 1925 roku w grobowcu stanowiącym centralną część powstałego w Warszawie Grobu Nieznanego Żołnierza. W tym roku mija 85 lat od tego wydarzenia.

    Idea oddania hołdu bezimiennym żołnierzom, którzy zginęli za ojczyznę, powstała we Francji po I wojnie. W Polsce pierwsze inicjatywy budowy Grobu Nieznanego Żołnierza miały miejsce w 1921 r. W Warszawie utworzono wówczas Komitet Uczczenia Poległych 1914-21. Koncepcją tą zajęło się również stowarzyszenie Polski Żałobny Krzyż. Kiedy na budowę pomnika udało się zebrać ponad 115 tys. polskich marek inicjatywą zainteresowały się władze.

    Na wniosek prezydenta Stanisława Wojciechowskiego w 1923 r. utworzono Tymczasowy Komitet Organizacyjny Budowy Pomnika Nieznanego Żołnierza. Zaczął on jednak działać dopiero po umieszczeniu przez anonimowego fundatora na Placu Saskim w Warszawie tablicy z krzyżem i napisem "Nieznanemu Żołnierzowi, poległemu za Ojczyznę". Wśród rozważanych lokalizacji pomnika były m.in. okolice Cytadeli, Fort Legionów i wylot Mostu Poniatowskiego. Ostatecznie wybrano Plac Saski z uwagi na umieszczoną już tam płytę i zrezygnowano z planów konkursu na projekt.

    24 stycznia 1925 r. na wniosek ministra spraw wojskowych gen. Władysława Sikorskiego Rada Ministrów uchwaliła budowę Grobu Nieznanego Żołnierza w arkadach Pałacu Saskiego w Warszawie, na autora projektu wybierając rzeźbiarza Stanisława Ostrowskiego.

    Zgodnie z jego koncepcją w centrum pomnika, umieszczonego w trzech środkowych arkadach Pałacu Saskiego, znalazła się płyta z szarego kamienia z napisem "Tu leży żołnierz polski poległy za Ojczyznę". Na stalowej płycie wewnątrz napisano "Dnia 2 XI 1925 roku zostały złożone w tem miejscu zwłoki nieznanego żołnierza polskiego przeniesione z wybranego losem pobojowiska lwowskiego", zaś na trumnie wyryto "Trumna ta zawiera zwłoki Nieznanego Żołnierza polskiego wzięte z mogiły lwowskiej dnia 29 X 1925 roku".

    Na płycie znalazł się znicz uformowany z dwóch aniołów, na sklepieniu - fresk z wieńcem laurowym, a po bokach - dwa metalowe lampiony. Grobowiec oddzielono granitowymi słupkami, ściany ozdobiły płaskorzeźby ze sztandarami w otoczeniu husarskich skrzydeł. Z przodu pomnika, gdzie miała stać warta oraz brązowe urny i znicze, umieszczono kamienne tablice z motywem mieczy otoczonych przez skrzydła husarskie. Tylną elewację tworzyły ozdobne kraty z motywami orła w koronie oraz Krzyża Walecznych i Virtuti Militari. Na filarach znalazły się granitowe tablice z miejscami bitew z lat 1914-20.

    Wyboru Lwowa, jako miejsca pochodzenia szczątków bezimiennego żołnierza, dokonał losowo pomiędzy 15 polami bitew kawaler Virtuti Militari Józef Buczkowski. 29 października 1925 r. na Cmentarzu Orląt Lwowskich ekshumowano trzy bezimienne groby żołnierskie. Znaleziono w nich zwłoki sierżanta, kaprala oraz ochotnika, przy którym złożono maciejówkę z orzełkiem. Jadwiga Zarugiewiczowa, matka poległego żołnierza, losowo wybrała trumnę, jak się okazało ze szczątkami wojskowego z maciejówką. Lekarz stwierdził u niego postrzał w głowę i w nogę, co dowodziło śmierci w boju.

    Jego szczątki złożono w sosnowej trumnie, którą umieszczono w cynowej, a następnie w dębowej z motywem orła. Została ona wystawiona w kaplicy obrońców Lwowa, a później w bazylice katedralnej, gdzie odbyło się pożegnalnie nabożeństwo. Trumnę przewieziono w uroczystym kondukcie na dworzec, a potem specjalnym pociągiem do Warszawy. Na drodze przejazdu zebrały się tłumy. Całość uroczystości uwiecznił Centrofilm.

    Zwłoki przybyły na stołeczny Dworzec Główny 2 listopada 1925 r., skąd kondukt przeszedł do katedry św. Jana na uroczyste nabożeństwo. Następnie trumnę na armatniej lawecie w uroczystym pochodzie przetransportowano na Plac Saski. Tam złożono ją do grobowca wraz z aktem erekcyjnym pomnika, 14 żalnikami z ziemią z pozostałych miejsc wytypowanych do uczczenia, srebrnym wieńcem od prezydenta i jedwabnym całunem z wizerunkiem orła. Przy pomniku-grobie zapłonęły znicze i zaciągnięto wartę. W uroczystościach jego odsłonięcia wzięli udział prezydent S. Wojciechowski, premier W. Grabski, gen. W. Sikorski, przedstawiciele duchowieństwa, zagraniczni goście oraz delegacje z całego kraju i tłumy warszawiaków.

    Grób Nieznanego Żołnierza początkowo często odwiedzany, z czasem popadł w pewne zapomnienie. W 1926 r. przekazano go pod zarząd stołeczny, zaś 11 lat później w obliczu pewnych ubytków podjęto decyzję o jego odrestaurowaniu.

    Podczas okupacji niemieckiej pomnik stał się miejscem ważnym dla warszawiaków, gdzie z narażeniem życia składano kwiaty dla uczczenia świąt narodowych. W grudniu 1944 r. Niemcy wysadzili w powietrze Pałac Saski, jednak fragment Grobu ocalał.

    Decyzję o jego odbudowie podjęto już miesiąc później. Początkowo w miejscu pomnika żołnierze palili ognisko, pełniące rolę znicza. Z czasem teren został odgruzowany i wyłożony płytami. W listopadzie 1945 r. władze nakazały stworzenie projektu odbudowy Grobu Nieznanego Żołnierza. Pierwotnie istniały plany pozostawienia go w postaci ruin dla podkreślenia niemieckich zniszczeń. Ostatecznie zostały one jednak odrzucone, a odbudową Grobu zajął się architekt Zygmunt Stępiński.

    Jego koncepcja polegała na odnowieniu trzech środkowych arkad Pałacu Saskiego połączonych sklepieniem. W przestrzeniach pomiędzy kolumnami znalazły się ozdobne kraty z motywem orła (bez korony) oraz Krzyżami Virtuti Militari, Grunwaldu i Walecznych. Na Grób położono nową płytę, nie umieszczono jednak tablic upamiętniających chwałę polskiego oręża z lat 1918-20, wmurowano natomiast nowe z nazwami miejsc walk Polaków z faszyzmem i hitleryzmem w latach 1936-45. Stojące wcześniej znicze zastąpiono wazami z ziemią z 24 pól bitewnych II wojny. Teren wokół wyłożono kamienną posadzką.

    Ponowne odsłonięcie Grobu Nieznanego Żołnierza odbyło się 8 maja 1946 r. z udziałem przedstawicieli władz. Przy pomniku wprowadzono stałą wartę, organizowano także apele poległych w rocznice zakończenia II wojny światowej. W 1964 r. przeprowadzono restaurację Grobu wymieniając płytę nagrobną i posadzkę, montując oświetlenie i na nowo tynkując. 1 lipca 1965 r. pomnik uznano za zabytek. Podczas następnych prac renowacyjnych w 1973 r. fragmenty z piaskowca zastąpiono szarym granitem.

    W 1979 r. w czasie pierwszej pielgrzymki do ojczyzny Grób odwiedził papież Jan Paweł II. W 1989 r. złożono tam ziemię z Katynia. W roku kolejnym demokratyczne już władze zleciły przywrócenie przedwojennych tablic i dodanie nowych. Pierwsze z nich powróciły w Święto Niepodległości w 1990 r., a podczas obchodów 200-lecia Konstytucji 3 Maja w 1991 r. umieszczono 14 nowych tablic z polami bitew z lat 972-1683, 1768-1921 i 1939-45. W sumie jest ich obecnie 18.

    Podczas świąt państwowych przy pomniku odbywają się uroczyste zmiany wart oraz składanie wieńców z udziałem przedstawicieli władz. Wartę honorową przy Grobie pełnią całodobowo żołnierze z Batalionu Reprezentacyjnego Wojska Polskiego, płonie przy nim również wieczny znicz. AKN

    PAP - Nauka w Polsce

    mjs/ ls/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Grób Nieznanego Żołnierza w Moskwie – istniejący od 1966 pomnik ku czci poległych żołnierzy Armii Czerwonej walczących w II wojnie światowej położony w Ogrodzie Aleksandrowskim pod murami Kremla. Inspiracją dla jego budowy był Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie – grób-pomnik na placu marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Ideą warszawskiego Grobu Nieznanego Żołnierza jest uczczenie pamięci poległych w walce o niepodległość. Grób zaliczany jest do narodowych imponderabiliów, symbolizujących największe poświęcenie. Grób Nieznanego Żołnierza w Łodzi – symboliczny pomnik zaprojektowany przez Stanisława Ostrowskiego, odsłonięty 22 marca 1925 roku, poświęcony poległym na polach bitew bezimiennym żołnierzom. Pierwszy tego rodzaju pomnik w Polsce.

    Grób żołnierza września 1939 – samsonowski grób "nieznanego żołnierza" znajduje się po prawej stronie ruin hutniczych, nieopodal ogrodzenia przy wieży gichtociągowej, około 40 m od szosy. Wojsko niemieckie dotarło pod Samsonów dnia 6 września 1939 roku. Tutaj bronił się 8 Pułk Piechoty Legionów. Batalion tegoż pułku miał za zadanie zamknięcie przed najeźdźcą drogi Samsonów-Skarżysko-Kamienna. Po całodobowej walce opór polskich żołnierzy został przełamany. W bitwie o Samsonów poległ wówczas żołnierz Wojska Polskiegokpr. Karol Wilhelm Honigsman, student Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Dziś miejsce to upamiętnione jest okolicznościową tablicą i krzyżem. Mogiła nieznanego żołnierza - film fabularny nakręcony w 1927 roku przez Ryszarda Ordyńskiego według powieści Andrzeja Struga o tym samym tytule.

    Brama Indii (hindi: इण्डिया गेट; pierwotnie Ku czci wszystkich Hindusów poległych na wojnach) jest zabytkiem znajdującym się w Delhi, zbudowanym przez Edwin Lutyensa ku chwale indyjskich żołnierzy, którzy zginęli w I wojnie światowej i na wojnach z Afganistanem. Budowlę ufundował 10 lutego 1921 roku książę Wielkiej Brytanii. Nazwiska poległych żołnierzy zostały wyryte na ścianach Bramy. Budowę ukończono w roku 1931. W 1971 utworzono grób nieznanego żołnierza. Grób Nieznanego Żołnierza – cenotaf upamiętniający poległych na polach bitewnych, usytuowany na placu Matejki przed pomnikiem Grunwaldzkim. Na marmurowym postumencie znajduje się znicz z brązu, zapalany podczas uroczystości.

    Oporządzenie żołnierza (ekwipunek) – wyposażenie, zestaw przedmiotów niezbędnych dla żołnierza do wykonania określonych zadań służbowych i polowych oraz przedmiotów zapewniających zaspokojenie potrzeb bytowych. W zależności od wykonywanych zadań skład oporządzenia jest różny i każdorazowo określany jest przez dowódcę. W różnych okresach zestaw przedmiotów zakwalifikowanych jako wyposażenie żołnierza kształtował się odmiennie. Aktualnie w Wojsku Polskim przedmioty oporządzenia zostały wymienione w Rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie umundurowania oraz wyekwipowania żołnierzy zawodowych i kandydatów na żołnierzy zawodowych. Gwara wojskowa – język zawodowy żołnierzy, składający się głównie ze specyficznego słownictwa (niekiedy nawet sformalizowanego), stojący często w sprzeczności z zasadami poprawnej polszczyzny. Leksyka określa zazwyczaj status żołnierza, jego przynależność do rodzaju wojsk i czynności żołnierza.

    Kingsley Baird – artysta nowozelandzki, mieszkający w Wellington. Jego głównym dziełem jest Grób nieznanego żołnierza w Wellington (ang. Tomb of the Unknown Warrior) znajdujący się w National War Memorial of New Zealand. Ponadto jest architektem jest Te Korowai Rangimarie – Cloak of Peace ulokowany w Nagasaki Peace Park.

    Hier liegt ein tapferer Englischer Krieger (niem. „tu spoczywa nieustraszony angielski wojownik”) – drewniany krzyż postawiony przez niemieckich żołnierzy w 1918 na grobie nieznanego australijskiego żołnierza który zginął w okolicach Dernancourt w czasie niemieckiej ofensywy I wojny światowej znanej jako Kaiserschlacht. Obecnie znajduje się w zbiorach australijskiego muzeum Australian War Memorial.

    Bolesław Bonawentura Wróblewski (ur. 19 sierpnia 1867 w parafii Chełmno, zm. 7 czerwca 1951 w Częstochowie) − ksiądz, od 1917 roku proboszcz parafii parafii Świętej Rodziny w Częstochowie, od 1919 poseł na Sejm Ustawodawczy Rzeczypospolitej Polskiej, działacz społeczny, organizator akcji charytatywnych, prezes Towarzystwa Dobroczynności dla Chrześcijan, organizator domu noclegowego dla kobiet przy ul. Wesołej, zakładu dla bezdomnych dzieci przy ul. Piotrkowskiej i przytułku dla starców przy ul. Ogrodowej. W 1925 roku jeden z organizatorów budowy pomnika nieznanego żołnierza w al. Sienkiewicza. Pochowany na cmentarzu Kule. Pomnik 17 żołnierzy żydowskich w Słubicach – nieistniejący już pomnik 17 żydowskich żołnierzy armii Cesarstwa Niemieckiego z Frankfurtu nad Odrą, poległych w czasie I wojny światowej. Niegdyś stał na terenie cmentarza żydowskiego w Słubicach. Jego budowę rozpoczęto w 1936 z funduszy Związku Żydowskich Żołnierzy Frontowych z Grupy Landsberg an der Warthe (Gorzów Wlkp.). Oficjalne odsłonięcie pomnika miało odbyć się wiosną 1937, jednak ostatecznie stało się to latem 1937.

    Poilu – określenie żołnierza piechoty armii francuskiej podczas I wojny światowej. Termin pochodzi od słowa poile (pl. włos) i wziął się od faktu, że niektórzy żołnierze podczas wojny nie golili się, przez co posiadali bujne brody oraz wąsy, określenie przyjęło się jednak dla wszystkich walczących podczas wojny. Polskie sztandary wojskowe – znaki polskich jednostek wojskowych, symbole sławy wojennej i tradycji oraz wierności, honoru i męstwa żołnierza polskiego.

    Maszt ze statku s/s Kapitan K. Maciejewicz (nazywany również Pomnikiem-Masztem im. Kapitana Kapitanów oraz Masztem Maciejewicza) – pomnik w Szczecinie, usytuowany u wylotu Trasy Zamkowej, przy wjeździe na Plac Żołnierza Polskiego i Plac Solidarności. Elew (fr. élève - uczeń) – tytuł żołnierza zasadniczej służby wojskowej lub kandydata na żołnierza zawodowego, kształcącego się w szkole podoficerskiej.

    Dodano: 02.11.2010. 00:04  


    Najnowsze