• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Archeolodzy dokumentują starożytne kopalnie krzemienia

    05.01.2012. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Pięć kopalń krzemienia pasiastego użytkowanych w okresie młodszej epoki kamienia (neolitu) i wczesnej epoki brązu zadokumentowała z pomocą nowoczesnych nieinwazyjnych metod grupa badaczy ze Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich pod kierunkiem Witolda Migala (Państwowe Muzeum Archeologiczne) i dr. Janusza Budziszowskiego (Uniwersytet kardynała Stefana Wyszyńskiego).

    Do precyzyjnej lokalizacji wychodni w województwie świętokrzyskim posłużyły wyniki uzyskane z pomocą LiDAR-u (o których kilka miesięcy temu pisaliśmy w serwisie).

    "Skanowanie laserowe z lotu ptaka ukazało jedynie powierzchnię kopalń i doprowadziło do odkrycia nowych pól górniczych. Kolejnym etapem projektu było wykonane szeregu pomiarów już na powierzchni ziemi, również z pomocą zaawansowanych technologii. Dzięki nim bez wkopywania się w głąb uzyskaliśmy szereg ciekawych wyników" - mówi Witold Migal.

    Archeolodzy zastosowali metody geofizyczne. Skorzystano z usług firmy ProtonArcheo z Krakowa. W sumie poddano analizie i badaniom geofizycznym ponad 50 hektarów powierzchni kopalń i ich otoczenia.

    "Wykorzystaliśmy georadar w celu lokalizacji pustek pod ziemią i miejsc o innej strukturze np. zagruzowanych podziemi czy szybów kopalnianych. Kolejną metodą było badanie oporności gruntu metodą elektrooporową. Miejsca gdzie pod powierzchnią ziemi znajdują się zasypane szyby kopalniane charakteryzują się inną opornością gruntu niż otoczenie" - opowiada lider projektu.

    Zastosowano również metodę geomagnetyczną, podczas której wykrywane są miejsca silnie zaburzone magnetycznie, związane z działalnością człowieka (na przykład dawne ogniska). Metoda pomaga w wykrywaniu pozostałości osadnictwa towarzyszącego sporadycznie kopalniom krzemienia.

    Wykorzystano również miniaturowy helikopter, z pokładu którego wykonano fotografie z wysokości około 20 m - pozwoli to, zdaniem naukowców, na późniejsze oszacowanie zmian na powierzchni kopalń związanych z nielegalnymi poszukiwaniami.

    Powstałe w efekcie mapy kopalń pozwoliły na porównanie ich z zasięgiem pól górniczych określonym dotychczasowymi metodami obserwacji pozostałości na powierzchni ziemi. Dokonano już pierwszych korekt. W jednym przypadku obszar objęty górnictwem był mniejszy, niż wskazywał na to rozrzut materiału na powierzchni, w drugim większy, gdyż część lejów po szybach uległa niwelacji lub późniejszym procesom stokowym.

    Interpretacja danych badań geofizycznych była możliwa w oparciu o wieloletnie badania kopalń krzemienia w Krzemionkach, prowadzone tradycyjnymi metodami, jak też badania geofizyczne na terenie innych kopalń krzemienia prowadzone w ubiegłych latach przez Instytut Archeologii i Etnologii PAN.

    "Standardowe badania archeologiczne, jakkolwiek pozwalają na dokładne poznanie wybranego fragmentu stanowiska, nie dają jednak tak kompleksowego i ogólnego obrazu całości. Nie przewidujemy niestety na razie szerszego upowszechniania wiedzy na temat położenia poszczególnych kopalń, ponieważ aktualny stopień ich ochrony narażałby te obiekty na większą dewastację" - przekonuje Migal.

    Realizowany przez naukowców projekt ma na celu utworzenie strefy chronionej dla starożytnych kopalń krzemienia pasiastego. W ostatnich latach w związku z modą na wykonywanie z krzemienia pasiastego biżuterii artystycznej, niektóre z tych obiektów stały się celem nielegalnej eksploatacji surowca. W kilku przypadkach doprowadziło to do znacznych zniszczeń.

    "Aby kontrolować to zjawisko i pomóc w opracowaniu spójnego systemu ochrony, powstał program badawczo-konserwatorski mający na celu dokładne określenie aktualnego stanu zachowania pradziejowych miejsc wydobycia krzemienia pasiastego. Jednym z jego elementów jest realizowany projekt badań nieinwazyjnych" - dodaje archeolog.

    Do zeszłorocznych badań pilotażowych wybrano pięć obiektów, które przedstawiały różny stan zachowania. Jednocześnie były najbardziej narażone na niepożądaną penetrację przez osoby pozyskujące krzemień pasiasty do celów handlowych.

    Aktualne badania zorganizowane i częściowo finansowane zostały przez Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział w Warszawie, a dotowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu "Dziedzictwo Kulturowe/Ochrona Zabytków Archeologicznych". Pełne wyniki badań dostępne będą w Narodowym Instytucie Dziedzictwa, SNAP Oddział w Warszawie i w Urzędzie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Geodezja górnicza zaliczana jest do geodezji gospodarczej i jest nauką zajmującą się zagadnieniami związanymi z projektowaniem, obsługą: górnictwa podziemnego, górnictwa otworowego, górnictwa odkrywkowego, a także budownictwa podziemnego. W zakresie działań geodezji górniczej dla kopalń podziemnych mieszczą się następujące zagadnienia: orientacja sytuacyjna i wysokościowa kopalń, pomiary realizacyjne (w tym zagadnienia przebitkowe), inwentaryzacje urządzeń szybowych oraz innych obiektów i urządzeń związanych z bezpieczeństwem ruchu zakładu górniczego, pomiary deformacji terenu górniczego teren górniczy, aktualizacja dokumentacji mierniczo-geologicznej. Badania sondażowe - metoda badawcza w archeologii polegająca na eksploracji niewielkiej części stanowiska archeologicznego. Badania prowadzone są tylko w wykopach o małej powierzchni. Inna wersja metody polega na przecinaniu powierzchni stanowiska wąskimi rowami sondażowymi. Przełęcz Krzywe – przełęcz położona na terenie Pogórza Przemyskiego na wysokości 451 m n.p.m., pomiędzy szczytem Krzemienia (551 m n.p.m.) a nie posiadającym nazwy wierzchołkiem o wysokości 565 m n.p.m. Przełęcz oddziela Pasmo Bziany od Pasma Krzemienia. Nie biegnie tędy żaden znakowany szlak turystyczny, prowadzi jedynie dukt, łączący wsie Leszczawa Górna i Trzcianiec (przysiółek Dolny Koniec).

    Badania sejsmiczne 3D - rodzaj badań sejsmicznych. Badania są metodą rozpoznawania geologicznej budowy ziemi na podstawie informacji uzyskanych w wyniku rejestracji fali sejsmicznej, wzbudzonej na określonym obszarze za pomocą specjalistycznego sprzętu. Badania 3D pozwalają na uzyskanie trójwymiarowej mapy warstw skalnych. Metoda ta jest skuteczna w badaniach skorupy ziemskiej do głębokości kilku kilometrów.
    Wydział Górnictwa i Geologii Politechniki Śląskiej zatrudnia 30 profesorów i doktorów habilitowanych oraz 113 doktorów. Wydział prowadzi badania w zakresie nowoczesnego górnictwa, obejmującego właściwe rozpoznanie geologiczne złóż kopalin, ekonomicznie efektywne wydobywanie surowców mineralnych, stosowanie energooszczędnych i niezawodnych maszyn, spełnianie wszelkich wymogów bezpieczeństwa i ochrony środowiska naturalnego. Osiągnięcia naukowo-badawcze wydziału dotyczą m.in.: automatyzacji i sterowania procesami przeróbczymi, zastosowania zbiorów rozmytych w modelowaniu i badaniach symulacyjnych, badań zagrożenia porażeniowego i środków ochrony przeciwpożarowej, zwalczania zagrożeń od prądów błądzących, konstrukcji nowoczesnych maszyn górniczych, doświadczalnego i komputerowego badania dynamiki maszyn i urządzeń górniczych, usprawniania struktury i organizacji zakładów górniczych, ochrony powierzchni Ziemi na terenach górniczych, usuwania szkód górniczych i rewitalizacji terenów poprzemysłowych, eksploatacji złóż pod obiektami na powierzchni terenu oraz w warunkach zagrożenia tąpaniami, przewietrzania i klimatyzacji kopalń, zwalczania pożarów, wybuchów pyłów i gazów, bezpieczeństwa i higieny pracy w górnictwie, zwalczania i określania profilaktyki zagrożeń wodnych w kopalniach czynnych i likwidowanych, oceny zagrożenia powodziowego, badań jakości i ochrony zasobów węgla w złożu oraz zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju, konstrukcji cyfrowych map górniczych, wprowadzania do stosowania czystych technologii węglowych, określania możliwości utylizacji odpadów mineralnych. Do ośrodków zagranicznych współpracujących z Wydziałem należą uczelnie w Niemczech (Aachen, Freiberg, Munster, Bochum, Tübingen, Darmstadt, Bielefeld, Clausthal, Magdeburg, Wuppertall), Hiszpanii (Madryt, Vigo, Oviedo), Portugalii (Lizbona, Porto), Czechach (Ostrava, Brno), Szwecji (Sztokholm, Lulea), Turcji (Pammukale), Rosji (St. Petersburg), na Ukrainie (Donieck), Słowacji (Koszyce) w Chinach (Qingdao, Beijing, Sichuan, Jiaozuo), Japonii (Tsukuba, Osaka), Indiach (Kharagpur, Dhanbad), Wietnamie (Hanoi, Hạ Long) i Chile (Antofagasta, La Serena, Coquimbo).

    Przełęcz Nad Łomną – przełęcz położona na terenie Pogórza Przemyskiego na wysokości 452 m n.p.m., pomiędzy szczytami Kiczerki Nad Łomną (499 m n.p.m.) a Krzemienia (551 m n.p.m.). Przełęcz oddziela Pasmo Krzemienia od Pasma Kiczerki. Według niektórych źródeł oddziela ona Pogórze Przemyskie od Gór Sanocko-Turczańskich. Andrzej Gołembnik - archeolog, absolwent i pracownik Instytutu Archeologii UW. Długoletni pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Specjalista w dziedzinie metodyki i metodologii archeologicznych badań wykopaliskowych - rzeczoznawca Ministra Kultury i Sztuki w tej dziedzinie. Przez szereg lat prowadził badania i brał udział w badaniach w krajach skandynawskich (Dania, Norwegia), gdzie zyskał uznanie i opinię specjalisty od badań średniowiecznych stanowisk miejskich. W latach 90. założył własną firmę archeologiczną, która koncentrowała się na badaniach ratowniczych w historycznym centrum Płocka. Jakość prac prowadzonych przez A. Gołembnika i ich wysoki poziom metodyczny skłonił Generalnego Konserwatora Zabytków do zorganizowania latem 1997 r. we współpracy z nim warsztatów archeologii terenowej dla konserwatorów zabytków archeologicznych - pracowników Państwowej Służby Ochrony Zabytków. W końcu lat 90. z ramienia Instytutu Archeologii UW prowadził badania archeologiczne w historycznym centrum Gdańska, ze szczególnym uwzględnieniem rejonu klasztoru dominikańskiego. Po powstaniu w 2002 r. Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) podjął pracę w jego pracowni badań interdyscyplinarnych. Po zleceniu KOBiDZ w 2003 r. przez Muzeum Pałac w Wilanowie przeprowadzenia badań archeologicznych na terenie ogrodu i parku wilanowskiego A. Gołembnik został ich kierownikiem. Pod jego kierownictwem badania te stały się poligonem najnowocześniejszych metod dokumentacji procesu badawczego w archeologii z wykorzystaniem technik 3D, ortofotografii, programów AutoCAD i systemów GIS.

    Archeologiczne Zdjęcie Polski to nazwa realizowanego na terenie całej Polski od 1978 r. przedsięwzięcia poszukiwania, rejestrowania i nanoszenia na mapy stanowisk archeologicznych. Celem przedsięwzięcia jest uzyskanie informacji potrzebnych do celów naukowych i konserwatorskich (związanych z ochroną zabytków). Przedsięwzięcie jest koordynowane przez poszczególnych wojewódzkich konserwatorów zabytków, a centralna baza danych przechowywana jest w Narodowym Instytucie Dziedzictwa w Warszawie. Metoda grawimetryczna - w archeologii, polega na pomiarze zmian przyspieszenia ziemskiego na wybranym obszarze przy wykorzystaniu czułych urządzeń. Metoda umożliwia wykrycie obszarów różniących się gęstością od otoczenia. Zmiany mogą być wywołane przez obiekty archeologiczne ukryte pod powierzchnią ziemi. Pomiary są wykonywane według uprzednio rozmieszczonej siatki pomiarowej. Uzyskane dane należy skalibrować. Utrudnieniem jest fakt, że obiekty archeologiczne powodują bardzo niewielkie zmiany. Powoduje to, że rezultaty badań są niewiarygodne. Najlepiej metoda grawimetryczna sprawdza się w przypadku lokalizowania pustych przestrzeni pod powierzchnią ziemi.

    Rylczak w terminologii dotyczącej obróbki krzemienia, to specyficzny odłupek powstający przy formowaniu narzędzia zwanego rylcem poprzez wyprowadzenie tzw. odbicia rylcowego.
    Zasadniczo wszystkie rylczaki to zabytki niedużej wielkości, smukłe o bokach w miarę równych i równoległych do siebie. W zależności od typu rylca, z którego pochodzą ich piętki mogą być naturalne, uformowane bądź przygotowane za pomocą kilku uderzeń. Na powierzchni górnej widoczna jest przeważnie krawędź wióra lub odłupka, z którego formowano rylec. W przypadku rylców uformowanych za pomocą więcej niż jednego odbicia rylcowego, powierzchnia górna rylczaka może nosić negatywy wcześniej oddzielonych rylczaków.

    Wojewódzki ośrodek archeologiczno-konserwatorski (WOAK) – jednostka organizacyjna wojewódzkiej służby ochrony zabytków powołana do wypełniania zadań wojewódzkiego konserwatora zabytków wobec zabytków archeologicznych. Zadania WOAK porównywalne są z zadaniami obecnych inspekcji ds. zabytków archeologicznych pozostających w ramach wojewódzkich urzędów ochrony zabytków (WUOZ), z tą różnicą, iż ich "zasobność" kadrowa, finansowa i sprzętowa (w porównaniu z obecną sytuacją "służby" archeologicznej) pozwalała, oprócz realizowania zadań o charakterze czysto administracyjnym, na prowadzenie własnych badań archeologicznych (wykopaliskowych i AZP) - w tym także ratowniczych badań archeologicznych. WOAKi uległy likwidacji do połowy lat 90. XX w. w ramach kolejnej reformy administracji ochrony zabytków i scalaniu zadań wojewódzkich konserwatorów zabytków w ramach ich urzędów.

    Marek Gierlach - ur. 1955 w Warszawie, syn archeologów - Bogusława i Olgi Gierlachów, archeolog i historyk sztuki, długoletni inspektor ds. ochrony zabytków archeologicznych najpierw w wojewódzkim oddziale Państwowej Służby Ochrony Zabytków w Ciechanowie, a od 1999 r. w delegaturze w Ciechanowie Mazowieckiego Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. W latach 1995-2006 osoba odpowiedzialna za realizację wykopaliskowych badań ratowniczych na trasach inwestycji liniowych (gazociągów i autostrad). Dzięki zdolnościom organizacyjnym zapewnił fundusze na przeprowadzenie badań, włącznie z wyprzedzającymi poszukiwaniami, jak też i opracowaniami naukowymi publikacjami. Zakłady Górnicze Rudna – oddział KGHM Polska Miedź, jedna z 3 czynnych kopalń miedzi w Polsce. Kopalnia uruchomiona została 17 lipca 1974 r. Obecnie jest ona najgłębszą kopalnią KGHM, oraz największą podziemną i jedną z największych kopalń rud miedzi na świecie. Kopalnia posiada 10 szybów, obecnie ukończono budowę kolejnego, o głębokości 1250 m i oznaczeniu R-XI.

    Konserwator zabytków archeologicznych – zwyczajowo przyjęty tytuł pracownika służby ochrony zabytków odpowiedzialnego za ochronę zabytków archeologicznych. Do lat 90. XX w. tytuł ten związany był z funkcją kierownika wojewódzkiego ośrodka archeologiczno-konserwatorskiego (WOAK) lub kierownika albo pracownika właściwego działu wojewódzkiego ośrodka badań i dokumentacji zabytków (WOBiDZ) (w niektórych województwach funkcje KZA wykonywały na mocy odpowiedniego porozumienia muzea archeologiczne, np. Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi, Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, Muzeum Narodowe w Szczecinie). Do połowy lat 90. XX w. KZA posiadali w stosunku do zabytków archeologicznych uprawnienia wojewódzkich konserwatorów zabytków. Od poł. lat 90. XX w. zaczął się proces "powrotu" zadań i uprawnień KZA do wojewódzkich oddziałów Państwowej Służby Ochrony Zabytków/Służby Ochrony Zabytków, a obecnie wojewódzkich urzędów ochrony zabytków (WUOZ). Obecnie tytuł KZA używany jest coraz rzadziej i raczej czysto umownie wobec kierowników inspekcji archeologicznych w WUOZ lub osób pełniących funkcje inspektorów (specjalistów, gł. specjalistów) ds. zabytków archeologicznych. Audyt badania klinicznego – oznacza niezależną kontrolę procedur i dokumentacji badania klinicznego prowadzoną przez sponsora, jako element systemu zapewnienia jakości, w celu ustalenia, czy badanie kliniczne jest lub było prowadzone zgodnie z protokołem badania klinicznego, a dane uzyskane w związku z badaniem klinicznym są lub były zbierane, analizowane i raportowane zgodnie z protokołem badania klinicznego oraz procedurami postępowania opracowanymi przez sponsora w celu ujednolicenia sposobu wykonywania określonych czynności związanych z badaniem klinicznym.

    Wykopaliska stratygraficzne - jest to jedna z dwóch metod eksploracji stanowiska archeologicznego. Polega na usuwaniu warstw archeologicznych zgodnie z ich układem i konturami. Warstwy są usuwane w kolejności odwrotnej do tej w jakiej powstawały. Historia stanowiska jest odsłaniana od czasów najnowszych do czasów najdawniejszych. Archeolodzy posługują się tą metodą prowadzenia wykopalisk kiedy tylko możliwe jest rozróżnienie warstw. Warstwy archeologiczne mają różne kształty, niejednakową miąższość oraz różny przebieg. Warstwy często są zaburzone, przemieszane przez działalność człowieka. Prowadzenie badań tą metodą jest pracochłonne i żmudne, przynosi jednak najlepsze efekty.

    Dodano: 05.01.2012. 00:19  


    Najnowsze