• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Archeolodzy zbadają wyspę zamkową w Ełku

    18.05.2012. 14:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl



    Pozostałości po krzyżackim zamku w Ełku, ufundowanym przez Urlicha von Jungingena, zostaną przebadane przez archeologów. Badania mają związek z planowanym przystosowaniem obiektu do funkcji hotelowych.




    Jak poinformował Radosław Herman z firmy Arch-Tech jeszcze w maju zostaną wznowione - rozpoczęte przed rokiem - badania archeologiczne wyspy zamkowej na Jeziorze Ełckim. Wykopaliska mają wyjaśnić, jak wyglądała średniowieczna warownia i jak zmieniała się w kolejnych wiekach.

    "Skoncentrujemy się na północnej części wyspy, gdzie poprzednio odkryliśmy nieznaną wcześniej zabudowę oraz części zachodniej, gdzie badań w ogóle dotąd nie było" - powiedział Herman.

    Zdaniem archeologów już ubiegłoroczne prace odkrywkowe przyniosły wiele niespodzianek. Wykluczyły one, że w XV wieku istniała tu rozbudowana warownia, co sugerowały dotychczasowe opracowania historyków, którzy opierali się na przekazach, rycinach i mapach.

    "Ustaliliśmy, że zamek składał się jedynie z wieży mieszkalno-obronnej, która otoczona była nie murem, ale bardzo szeroką fosą. Sądzimy, że na pozostałej części wyspy istniała zabudowa gospodarcza" - zaznaczył Herman.

    Według archeologów w średniowieczu wyspa była znacznie mniejsza niż obecnie. Z czasem powiększono ją w kierunku dzisiejszego miasta. Obecnie jest ona półwyspem, łączy się ze stałym lądem nie tylko mostem od wschodu, ale i groblą usypaną po przeciwnej stronie.

    W odległości ok. 130 metrów od współczesnego mostu archeolodzy odnaleźli ślady drewnianej palisady, która stanowiła umocnienie krawędzi wyspy w średniowieczu. W trakcie tegorocznych prac chcą zlokalizować nieistniejący już most zachodni i precyzyjnie określić dawne rozmiary wyspy.

    Podczas dotychczasowych wykopalisk odkryto zabytkową ceramikę i monety, liczne kafle piecowe oraz pokrywę wylotu hypokaustum, służącego w średniowieczu do ogrzewania wnętrza zamku gorącym powietrzem.

    Zbadanie przez archeologów dawnej zabudowy służy projektowanej budowie kompleksu hotelowego. Zabytkowy obiekt przed dwoma laty kupił od gminy Ełk za 1,7 mln zł prywatny przedsiębiorca.

    Zamek w Ełku był najdalej wysuniętą na wschód krzyżacką warownią. Został wzniesiony na przełomie XIV i XV wieku przez komtura Bałgi, późniejszego wielkiego mistrza Urlicha von Jungingena. Po sekularyzacji zakonu w zamku urzędował starosta, a potem pruski sąd. Po pożarze w XIX wieku resztki budowli wykorzystano przy budowie więzienia, które istniało do lat 70. XX wieku.

    PAP - Nauka w Polsce

    mbo/ hes/  bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Zamek Kantara - zamek położony na wschód od Gór Kyreńskich w północnej części Cypru, 40 km od Famagusty. Wybudowany na wysokości 630 m n.p.m., był najdalej na wschód wysuniętą warownią broniącą wybrzeża wyspy. Pozostałe warownie, to zamek Świętego Hilariona i Buffavento. Położony jest ok. 4 km na wschód od dawnej miejscowości wypoczynkowej Kantara. Nazwa Kantara wywodzi się z arabskiego słowa qantara, oznaczającego łuk lub most. Zamek krzyżacki w Ostródzie – budowla ta należy do najstarszych i najciekawszych zabytków budownictwa gotyckiego znajdujących się na terenie Ostródy. Pierwsza warownia położona w widłach Drwęcy wpadającej wówczas dwoma nurtami do Jeziora Drwęckiego istniała zapewne już w połowie XIII wieku. Pierwsza wzmianka pochodzi z około 1300 roku. Była to prawdopodobnie budowla o konstrukcji drewniano-ziemnej i podlegała administracyjnie komturowi dzierzgońskiemu. Nową budowlę obronną wzniesiono w latach 1349–1370, a więc za rządów komtura ostródzkiego Güntera von Hohensteina, który był znany jako inspirator okazałej budowli zamkowej w Świeciu. W przeciwieństwie do niej zamek ostródzki nie miał wówczas wież, które w końcu XIV wieku były rzadkością w budownictwie krzyżackim, wypełnienie wyspy osiedlem nie pozwoliło na założenie wzmocnionego podzamcza, które przeniesiono na przeciwległy brzeg rzeki. W 1381 roku istniały dwie budowle zamkowe, stara i nowa, obie spalone tego roku przez wojska księcia litewskiego Kiejstuta. Zamek Dunajec – średniowieczna warownia znajdująca się na prawym brzegu Zbiornika Czorsztyńskiego we wsi Niedzica-Zamek, na obszarze Polskiego Spisza lub Zamagurza (Pieniny Spiskie). Zamek ten został wzniesiony najprawdopodobniej w początkach XIV w. przez węgierskiego kolonizatora ziem granicznych Rykolfa Berzeviczego ze Strążek, prawdopodobnie na miejscu wcześniejszej budowli obronnej. W okresie średniowiecza i później na uposażenie właścicieli zamku składały się dobra wchodzące w skład Zamagurza.

    Zamek w Stopnicy – zamek królewski wzniesiony w Stopnicy około 1350 roku przez króla Kazimierza Wielkiego w zachodniej części dawnego miasta. Pełnił on funkcję stacji królewskiej przy drodze z Krakowa do Sandomierza oraz ośrodka okolicznych dóbr. Nie jest znany kształt zamku z czasów Kazimierza Wielkiego, ponieważ niewielki zamek przez niego wybudowany (określony przez Długosza wręcz jako kamienny dwór) został przebudowany w XVI wieku. Starosta Marcin Zborowski w tym też okresie na terenie zamku założył zbór kalwiński. Na początku XVII wieku zamek składał się z kamienicy gotyckiej, drugiego budynku z kaplicą i z krużgankami w stylu renesansowym i trzeciego budynku drewnianego z murowanymi piwnicami. Zamek został zniszczony w czasie potopu szwedzkiego. Po zniszczeniu w roku 1661 zamek został odbudowany w nowym kształcie (w stylu włoskim), przez Jana Klemensa Branickiego. W roku 1783 starosta Eliasz Wodzicki przebudował zamek na pałac. Z lustracji z 1789 roku wynika, że założenie składało się od tego czasu z głównego dworu oraz dwóch oficyn. Jedynym z zachowanych elementów dawnej architektury zamku była już tylko okazała skarpa od południowo-wschodniej jego strony. Przed II Wojną światową w zamku mieściła się siedziba starostwa powiatowego i gimnazjum. Podczas działań wojennych w 1944 roku całkowicie spłonął. Zamek Sobieskich w Oławie – budowla renesansowo-barokowa, wybudowana w miejscu dawnego gotyckiego zameczku myśliwskiego księcia Ludwika I z końca XIV wieku jako trzeci z kolei oławski obiekt zamkowy (pierwszy, siedziba kasztelanii, istniał w południowo-wschodniej części grodu do czasu wojen husyckich). Budowlę w stylu renesansowym rozpoczął w 1541 mistrz Jakub z Mediolanu (prawdopodobnie o nazwisku Parr, budowniczy zamku w Bolkowie), a kontynuował ją od 1588 roku roku również Włoch, Bernard Niuron. Dzisiaj, po wielu przebudowach, ta część zamku jest plebanią kościoła pod wezwaniem świętych Apostołów Piotra i Pawła. Przebudowie uległ cały obszar gotyckiego zamku, z nieistniejącymi już skrzydłami zachodnim i północnym, gdzie znajdował się kościół zamkowy. Wieża kościelna, ostatni fragment północnej zabudowy, zawaliła się pod koniec lat. 70. XX wieku.

    Zamek w Chudowie – ruiny renesansowego zamku w Chudowie z lat 30. XVI wieku, wzniesionego przez Jana Gierałtowskiego na miejscu drewnianej wieży obronnej. Obiekt murowany z kamienia i cegły, pierwotnie na planie prostokąta, z dziedzińcem centralnym z krużgankami i studnią. Założenie posiadało dwa trzykondygnacyjne budynki mieszkalne, przekryte wysokimi dachami dwuspadowymi oraz czworoboczną, pięciokondygnacyjną wieżę, przekrytą wysokim dachem czterospadowym, z wejściem głównym od strony południowo-zachodniej z drewnianym mostem nad fosą zamkową. Szósta kondygnacja została dodana podczas XIX-wiecznej przebudowy, dokonanej przez ówczesnego właściciela zamku - Aleksandra von Bally. Zamek w Buczaczu – pierwszy drewniany zamek obronny na trójkątnym cyplu nad rzeką Strypą został wzniesiony w XII wieku, kolejny wybudowano w końcu XIV w. Obronny zamek należał do rodów Buczackich, Golskich i na początku XVII wieku do Potockich. Budowlę wzniesiono z jasnego i czerwonego piaskowca na zaprawie wapiennej. Najstarsza część zamku od strony północnej jest pozostałością założenia średniowiecznego. Po przejściu zamku w ręce Potockich, żona Stefana Potockiego, Maria Mohylanka rozbudowała i wzmocniła warownię o część południową z dwiema wielkimi półkolistymi bastejami od wschodu i zachodu, które flankowały załamująca się kurtynę południową. Mury tej części dochodzą do dzisiaj do 4 m grubości. Strzelnice umieszczone w bastejach do prowadzenia ognia krzyżowego zlokalizowano na kilku kondygnacjach. Na murach obronnych od wewnątrz widoczne są do dzisiaj kamienne wsporniki, dźwigające dawniej drewniane ganki strzelnicze. Wewnątrz obwodu zamkowego od strony wschodniej, zbudowano budynek renesansowy z krużgankami. Mieściła się w nim także brama wjazdowa na wysokości I piętra z mostem zwodzonym i pochylnią. Dzięki tym modyfikacjom, zamek odparł liczne najazdy kozackie, tatarskie, tureckie i moskiewskie. W czasie wojny z Turcją, w 1676 r. Turcy zdobyli zamek i zniszczyli paląc jego część mieszkalną. Wzmianki z 1784 roku mówią o tym, że zamek został jednak odbudowany przez Jana Potockiego. Jednak w owym okresie był on już opuszczony. W 1772 r. trafił do zaboru rosyjskiego, a w XIX wieku zabudowania zamku zaczęto sukcesywnie rozbierać na materiał budowlany, przez co do dzisiaj przetrwały tylko części murów południowych i wschodniej bastei a także fragmenty pałacu z ciosami piaskowcowymi na narożach i z otworami okien. Ruiny zamku znajdują się na wzniesieniu 200 m od kościoła Wniebowzięcia NMP. Do zamku dojść można ul. Zamkową.

    Zespół zamkowy Radziwiłłów - obiekt zabytkowy w Białej Podlaskiej, obejmujący pozostałości dawnego zamku zbudowanego na planie gwiazdy pięcioramiennej z pięcioma bastionami otoczonymi fosą i wałem ziemnym. Zespół przylega do ulic Warszawskiej oraz Zamkowej, od zachodu graniczy z zabudową miejską, a od południa z doliną rzeki Krzny. Jest położony w pobliżu centrum miasta. Budowę zespołu rozpoczął Aleksander Ludwik Radziwiłł, kontynuowali ją jego następcy. Na początku XVIII wieku uzyskał on swój ostateczny architektoniczny wygląd. Wybudowany w jego obrębie (dziś już nieistniejący) pałac w XVII wieku, stanowił wzór dla innych tego typu obiektów w Polsce. Zachowane fortyfikacje ziemne stanowią rzadki przykład umocnień "szkoły staroholenderskiej". Poza fortyfikacjami zachowały się również: Tuszpa (urart. – ṭu-uš-pa) – starożytne miasto, stolica państwa Urartu w okresie jego potęgi. Położona była na brzegu jeziora Wan, na zachód od współczesnego miasta Wan. Głównym elementem architektury Tuszpy była Skała Wan – rezydencja królów urartyjskich. Za panowania Rusy II stolica Urartu została przeniesiona do odnowionego miasta-twierdzy Rusahinili, Tuszpa natomiast pozostała jedną z najważniejszych twierdz urartyjskich ze względu na swoje położenie strategiczne. Została zburzona na skutek najazdu Medów na początku VI wieku p.n.e. Twierdza na Skale Wan była wykorzystywana do obrony przez państwa, które istniały na terytorium Urartu po jego upadku. W pierwszej połowie XIX wieku Skała Wan stała się obiektem badań archeologów. Prace wykopaliskowe na niej prowadzone były z przerwami od połowy XIX wieku.

    Mysia Wieża – ceglana, ośmioboczna wieża o wysokości 32 metrów, znajdująca się w Kruszwicy, na Półwyspie Rzępowskim jeziora Gopło. Ciekawostką jej architektury jest to, że w środku jest okrągła, oraz to, że dziury, które znajdują się na jej ścianie, nie są otworami okiennymi, ale śladami po rusztowaniu. Wieża stanowi pozostałość zamku w Kruszwicy, zbudowanego przez króla Kazimierza Wielkiego około 1350 roku. Początkowo był warownią, która miała strzec Kruszwicy przed Krzyżakami. Następnie, po upadku tego zakonu, stał się siedzibą kruszwickiej kasztelanii i starostwa. Został zniszczony (wysadzony) przez Szwedów w 1657 roku; wcześniej przez dwa lata był przez nich okupowany. Wieża ocalała i od 1895 roku jest atrakcją turystyczną Kruszwicy i punktem widokowym. Z jej szczytu można dostrzec Inowrocław, Strzelno, Radziejów.

    Zamek Habsburg (niem. Schloss Habsburg lub Habsburg) – średniowieczna podwójna warownia obronna wzniesiona w XI–XIV w. w miejscowości Habsburg w Szwajcarii (kanton Argowia). Znana jako gniazdo rodowe Habsburgów. Z dawnego zamku Habsburg do naszych czasów zachował się jedynie zamek zachodni; z zamku wschodniego pozostały ruiny, odsłonięte i zakonserwowane na przełomie lat 70. i 80. XX w.

    Zamek w Skale Podolskiej – znajduje się ponad jarem Zbrucza, na skalnym cyplu dostępnym tylko od strony południowej. Zamek został wzniesiony w XIV w. przez ród książąt Koriatowiczów. Następnie po 1515 r. został znacznie rozbudowany przez Stanisława Lanckorońskiego - wojewodę sandomierskiego i starostę kamienieckiego na polecenie króla Zygmunta Starego. Z zamku, który zajmował cały cypel pozostało niewiele: potężna baszta z XVI w., stojąca u nasady cypla oraz ruiny pałacu Tarłów, który przedzielił dziedziniec zamkowy na dwie części: większą południową i mniejszą północną, gdzie znajdują się pozostałości najstarszej części zamku. Thule – starożytna nazwa wyspy w północnej części Oceanu Atlantyckiego, wzmiankowana po raz pierwszy w IV wieku p.n.e. przez greckiego żeglarza Pyteasza z Massalii w jego dziele Perí Okeanu. Według jego relacji Thule miała znajdować się o 6 dni żeglugi na północ od wyspy Wielka Brytania. Thule identyfikowana jest zwykle z Islandią, Szetlandami lub wybrzeżem Norwegii (uważanej jeszcze w średniowieczu za wyspę).

    Zamek Królewski w Kaliszu – zamek królewski w Kaliszu, gotycki, wzniesiony w 3 ćw. XIII wieku przez Bolesława Pobożnego na Nowym Mieście, czteroskrzydłowy, na planie zbliżonym do kwadratu, warowny, otoczony fosą; spłonął w 1537, odbudowany, spłonął ponownie w 1792, rozebrany w latach 1803–1804; największy zamek w Wielkopolsce. Zamek w Trzebnicy - zamek zbudowany w XIII wieku na miejscu grodu. Był drewniany, bądź częściowo murowany, rozbudowany na początku XIV wieku. Żywot zamku był krótki - w 1432 roku został zniszczony przez husytów i ostatecznie potem zrównany z ziemią. Obecnie można jeszcze zauważyć resztki i ślady murów na grodzisku.

    Wyspy CpG – odcinki promotorów tzw. "housekeeping genes". Bogate w dinukleotydy CpG odcinki DNA z reguły nie podlegają metylacji (w odróżnieniu od większości genomowego DNA). Wyspy CpG stanowią idealny obiekt badań ewolucji organizmów; wyspy znajdujące się w chromosomie X myszy i człowieka przyczyniły się do szeregu odkryć związanych z rozwojem płci. Najnowsze badania dowodzą, że liczba nukleotydów przypadających na 1 skręt helisy DNA znajdującego się w obrębie wysp CpG jest mniejsza niż dla pozostałego DNA genomowego (10,4-10,5) i wynosi 10,2. Przyczyna tego jest jak dotąd nieznana. Zamczysko – nazwa miejsca, będącego pozostałością po nieistniejącym już zamku, często wzgórza, na którym się znajdował. W języku potocznym używane też błędnie jako określenie zamku, zwłaszcza takiego, którego architektura budzi ponure skojarzenia.

    Zamek w Chlewiskach – początki zabudowań w okolicy dzisiejszego kompleksu można datować na początki XII wieku, kiedy to Piotr Dunin, ówczesny właściciel okolicznych dóbr wybudował, zapewne drewniany, gródek obronny. Z czasem właścicielami zostali Odrowążowie, którzy z czasem przyjęli nazwisko Chlewiccy. Powstanie zalążka obecnego obiektu datuje się na koniec XV wieku. W 1605 zamek został przebudowany i odnowiony przez Wawrzyńca Chlewickiego, o czym informuje pamiątkowa tablica. Chlewiccy byli w posiadaniu zamku i okolicznych dóbr do roku 1661. W XVIII wieku właścicielami zamku zostali Józef i Aleksander Podkański, którzy to zapoczątkowali kolejne przebudowy w obiekcie zmieniając jego obronny charakter w rezydencję. W 1801 zamek wykupiła rodzina Sołtyków, który zostaje jej odebrany w 1831 przez rząd rosyjski za udział w powstaniu listopadowym. W 1886 zostają dobudowane stajnie. Obiekt zostaje wykupiony przez Ludwika Broel-Plater w 1895, jego potomkowie dziedziczą go po nim. Ostatnim właścicielem kompleksu zamkowego została firma Manor House, która wykupiła go w 1999 roku. Obecnie zabudowania służą jako ośrodek wypoczynkowo szkoleniowy.

    Dodano: 18.05.2012. 14:33  


    Najnowsze