• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Archeolodzy zbadali gockie cmentarzysko w Swaryczowie

    20.09.2011. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Kilkadziesiąt pochówków ciałopalnych i szkieletowych sprzed 1800-1600 lat, społeczności kultury wielbarskiej identyfikowanej z Gotami, odkryli archeolodzy w czasie wykopalisk w Swaryczowie (Lubelskie). Jeden ze zmarłych był w drewnianej łodzi, co jest unikatowym znaleziskiem.

    Na to bogate cmentarzysko archeolodzy trafili dopiero w latach 90. XX wieku w czasie badań powierzchniowych w ramach programu Archeologiczne Zdjęcie Polski. Intensywne prace wykopaliskowe ruszyły w 2005 roku. Prowadzi je dr Sylwester Sadowski z Instytut Archeologii Uniwersytetu M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

     

    Do tej pory naukowcy przebadali blisko 50 pochówków ciałopalnych i szkieletowych należących do Gotów - ludu, który u schyłku starożytności prowadził wojny z Cesarstwem Rzymskim.

    "Cmentarzysko ma wyjątkowo ciekawą organizację przestrzenną - wyjaśnia dr Sadowski - w centrum, a zarazem w jego najwyższym punkcie, znajdują się obszerne pochówki szkieletowe, znacznie odróżniające się od pozostałych wymiarami, co może wskazywać, że pochowane w nich osoby należały do starszyzny plemiennej lub wyższych warstw lokalnej społeczności."

    Niestety groby te w starożytności wyrabowano, ale o skali bogactwa, jakie pierwotnie w nich musiało się znajdować, świadczą m.in. odkrywane w trakcie wykopalisk fragmenty złotych blaszek z okładzin ozdób. Na istotną rangę osób pochowanych w tej części stanowiska, wskazują również relikty konstrukcji drewnianych w postaci słupów towarzyszących poszczególnym grobom lub skupieniom grobów.

    "Przynajmniej nad jednym pochówkiem rozpościerała się drewniana konstrukcja słupowa, będąca zapewne rodzajem kapliczki cmentarnej" - uważa dr Sadowski.

    Wnikliwe badania wykopaliskowe wykazały, że cała centralna część cmentarzyska z elitarnymi grobami opasana jest wieńcem pozostałości po dużych słupach drewnianych. Archeolodzy przypuszczają, że jest to próba naśladowania megalitycznych konstrukcji kamiennych znanych z cmentarzysk kultury wielbarskiej na Pomorzu. W Swaryczowie z braku surowca kamiennego, zastąpiono go najpewniej balami drewna.

    Centralną część stanowiska otacza pierścień pozostałych grobów, zarówno szkieletowych, jak i ciałopalnych. Sporo z nich uchowało się przed rabusiami do badań archeologów.

    "Zazwyczaj wyposażenie zmarłych pochowanych w tych grobach stanowią zestawy naczyń glinianych, drobne ozdoby metalowe, paciorki wykonane ze szkła lub kamieni półszlachetnych, kościane grzebienie i drobne przedmioty codziennego użytki" - wylicza dr Sadowski.

    W grobach szkieletowych - ze względu na to, że stanowisko położone jest na piaskach - z reguły nie zachowują się szczątki zmarłych. Wyjątek stanowią zęby. Jednak na podstawie rozmieszczenia wyposażenia pośmiertnego lub śladów po rozłożonych szkieletach, można stwierdzić, że zmarli układani byli w pozycji wyprostowanej na wznak lub lekko skurczonej na boku, głową w kierunku północnym.

    W tym roku, wśród grobów szkieletowych archeolodzy natrafili także na niecodzienne znalezisko. Zmarłego umieszczono bowiem w drewnianej łodzi - to wydrążone w kłodzie czółno o długości około 2 m i szerokości ok. 70 cm. Zmarłego znaleziono ułożonego na jego dnie w pozycji wyprostowanej.

    "Zwyczaj składania zmarłych w takich konstrukcjach pochodzi ze Skandynawii. Na terenie Lubelszczyzny kilka takich obiektów odkryto w Kotlinie Hrubieszowskiej" - mówi dr Sadowski.

    Ciekawostką jest fakt, że w grobach ciałopalnych składano pozostałości spalonych ciał wraz z resztkami stosu pogrzebowego wewnątrz organicznych pojemników, zapewne skórzanych worków. Jak do tej pory archeolodzy nie natrafili na ani jedną glinianą urnę. Początki funkcjonowania nekropolii sięgają końca II w. W tym czasie rozpoczęła się wielka migracja Gotów z Pomorza w kierunku Morza Czarnego.

    "Analizując zabytki ceramiczne odkrywane w najstarszych pochówkach, można wręcz powiedzieć, że są to groby pierwszych osadników przybyłych z północy. Wkraczając na tereny Lubelszczyzny, Goci wyparli przejściowo zasiedlającą te tereny kulturę przeworską, identyfikowaną z historycznymi Wandalami" - przekonuje archeolog.

    Cmentarzysko użytkowano do początku V w., kiedy na Lubelszczyźnie rozpoczął się stopniowy zanik osadnictwa charakterystycznego dla schyłku starożytności. Nieco później na tych terenach pojawili się pierwsi Słowianie.

    Badania wykopaliskowe na cmentarzysku w Swaryczowie są jednym z elementów terenowych prac archeologicznych prowadzonych na terenie gminy Komarów-Osada w dolinie rzeki Sieniochy - dopływu Huczwy. Do chwili obecnej zbadano wykopaliskowo kilka stanowisk archeologicznych i przeprowadzono szczegółowe rozpoznanie powierzchniowe, które wykazało bogate osadnictwo poczynając od środkowego paleolitu po wczesne średniowiecze.

    Prace archeologiczne w Swaryczowie mogą być prowadzone przede wszystkim dzięki wsparciu wójta gminy Komarów-Osada, Wiesławy Sieńkowskiej.

    "Władze gminy z zainteresowaniem obserwują prowadzone prace archeologiczne. Starają się postawić na archeologię jako element promocji okolicy. Gmina uczestniczy między innymi w regionalnym projekcie czerpiącym garściami z wyników prac archeologicznych +Witajcie w Gotanii+" - kończy dr Sadowski.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Młynówka – pagórek na wyspie Wolin, oddalony od centrum miasta Wolina o ok. 1 km w kierunku północnym. Archeolodzy odkryli tu cmentarzysko birytualne z IX– XII wieku z bogato wyposażonymi grobami m. in. w inwentarzu znajdowały się paciorki i inne ozdoby, naczynia ceramiczne i nieceramiczne (misa wykonana z brązu), tzw. pisanka, lunula. Wśród grobów ciałopalnych można wymienić takie typy jak: jamowe, popielnicowe i typu Alt Käbelich (nie zawierały urn). Grób typu kietrzańskiego – forma pochówku ciałopalnego bezpopielnicowego, stosowana przez ludność kultury łużyckiej. Na pierwsze tego typu pochówki natrafiono podczas prac archeologicznych na cmentarzysku w Kietrzu. Cechą charakterystyczną tego rodzaju pochówków było grzebanie – wcześniej przepalanych – kości zmarłego w drewnianej trumnie (wykonanej w pojedynczej kłodzie). Przeprowadzone badania wskazały, że ta forma pochówku występowała przede wszystkim w pierwszych okresach rozwoju kultury łużyckiej, tj. od ok. 1300 r. p.n.e. do ok. 900 p.n.e. Carrowmore (irl. An Cheathrú Mhór) – jedno z 4 dużych cmentarzysk megalitycznych z grobami korytarzowymi w Irlandii. Pozostałe cmentarzyska to: cmentarzysko w dolinie rzeki Boyne (Newgrange, Knowth i Dowth), Loughcrew i Carrowkeel. Carrowmore charakteryzuje się największą koncentracją grobów, chociaż tutejsze groby są mniejsze i prostsze w konstrukcji niż znane z innych irlandzkich miejsc. Cmentarzysko zajmuje obszar ponad 1 km². Część grobów stoi na prywatnych gruntach. Obecnie około 30 różnie zachowanych grobów jest rozmieszczonych wokół grobowca centralnego (nr 51). Groby zostały ponumerowane przez George’a Petriego podczas tworzenia pierwszego "Ordnance Survey of Britain and Ireland" w 1837 r. W tamtym czasie musiało istnieć więcej grobów (przynajmniej 25), a obecne luki w numeracji wskazują, że część z nich uległa zniszczeniu. System numeracji Petriego jest używany do dziś.

    Cmentarzysko to termin w archeologii oznaczający pozostałość po miejscu, gdzie ludność chowała swoich zmarłych (nazywane tak w odróżnieniu od dzisiejszych cmentarzy). Groby na cmentarzyskach mogą być np. szkieletowe lub ciałopalne- jamowe lub popielnicowe, płaskie lub kurhanowe. Cmentarzysko z kręgami kamiennymi w Grzybnicy - stanowisko archeologiczne położone ok. 3 km na północ od wsi Grzybnica, niedaleko Koszalina, pochodzące z I-III wieku. Na porośniętym lasem terenie widoczne są kręgi kamienne i kurhany. Odkryte przez archeologów przedmioty z wyposażenia grobów należą do kultury wielbarskiej.

    Stanowisko archeologiczne w Lăpuş – cmentarzysko z okresów brązu D i prawdopodobnie również Hallstatt A1. Odkryto na nim kilkadziesiąt grobów kurhanowych, wysokich na 5 metrów i o średnicy od 20 do 100 metrów. Były to groby ciałopalne, bezpopielnicowe. Środkowodunajska kultura pól popielnicowych – kultura archeologiczna środkowej i młodszej epoki brązu. Należy do kręgu kultur pól popielnicowych. Jej nazwa pochodzi od obszaru, na którym występują jej stanowiska oraz od typowych dla niej rozległych cmentarzysk ciałopalnych popielnicowych.

    Stanowisko archeologiczne w Lăpuș – cmentarzysko z okresów brązu D i prawdopodobnie również Hallstatt A1. Odkryto na nim kilkadziesiąt grobów kurhanowych, wysokich na 5 metrów i o średnicy od 20 do 100 metrów. Były to groby ciałopalne, bezpopielnicowe. Kultura Monteoru – kultura archeologiczna epoki brązu. Jej nazwa pochodzi od stanowiska w miejscowości Sărata Monteoru w okręgu Buzău w Rumunii. Badania archeologiczne przeprowadzone tam w latach 1955 - 1956 przez Iona Nestora i Eugenię Zaharia doprowadziły do odkrycia cmentarzyska datowanego na przełom VI i VII wieku. Odkryto tutaj ponad tysiąc grobów ciałopalnych.

    Wykopaliska stratygraficzne - jest to jedna z dwóch metod eksploracji stanowiska archeologicznego. Polega na usuwaniu warstw archeologicznych zgodnie z ich układem i konturami. Warstwy są usuwane w kolejności odwrotnej do tej w jakiej powstawały. Historia stanowiska jest odsłaniana od czasów najnowszych do czasów najdawniejszych. Archeolodzy posługują się tą metodą prowadzenia wykopalisk kiedy tylko możliwe jest rozróżnienie warstw. Warstwy archeologiczne mają różne kształty, niejednakową miąższość oraz różny przebieg. Warstwy często są zaburzone, przemieszane przez działalność człowieka. Prowadzenie badań tą metodą jest pracochłonne i żmudne, przynosi jednak najlepsze efekty.

    Kultura lateńska – sama nazwa pochodzi od eponimicznego stanowiska archeologicznego La Tène nad jeziorem Neuchâtel w Szwajcarii, w czasie badań archeologicznych w XIX wieku na tym stanowisku odkryto znaczne ilości zabytków związanych z ludnością celtycką. Archeolodzy terminem La Tène określają zbiór cech kulturowych charakterystycznych dla ludności celtyckiej, jednak kultura lateńska nie jest jednoznacznie tożsama z kulturą Celtów, gdyż niektóre grupy ludności celtyckiej znalazły się poza oddziaływaniem kultury lateńskiej (badania językowe). Kultura lateńska wykrystalizowała się na miejscowym podłożu kultury halsztackiej.

    Sampling, sampling probabilistyczny – w archeologii, jedna z technik prowadzenia badań powierzchniowych. Przedmiotem badań są fragmenty interesującego nas rejonu na których prowadzi się szczegółowe badania. W przypadku kiedy zachodzi konieczność szybkiego przeprowadzenia badań i równocześnie brakuje środków finansowych lub czasu, archeolodzy decydują się na zastosowanie tego rodzaju badań. Cmentarzysko w Odrach – cmentarzysko kultury wielbarskiej przypisywane wędrówce Gotów i Gepidów ze Skandynawii nad Morze Czarne. Cmentarzysko leży na wschodnim brzegu Czarnej Wody w pobliżu wsi Odry i zajmuje 16,91 hektarów na terenie rezerwatu przyrody Kamienne Kręgi. Obejmuje 10 kręgów kamiennych i 29 kurhanów, czasem ze stelą.

    Cmentarz wojenny w Vladslo jest to cmentarz wojenny położony niedaleko belgijskiego miasta Vladslo. Cmentarz został założony w trakcie trwania I wojny światowej podczas walk wojsk niemieckich na terenie Belgii. Łącznie na nekropolii pochowano ciała 3 233 żołnierzy. W 1956 większość ciał poległych z okolicznych cmentarzy zostało przeniesionych na cmentarz w Vladslo, co zwiększyło liczbę grobów do 25 644. Każdy krzyż symbolizuje 20 zmarłych żołnierzy, znajdują się na nich także dane zmarłego w postaci imienia, rangi oraz stopnia wojskowego a także data śmierci. Wszyscy zmarli pochowani na cmentarzu służyli w niemieckiej armii służącej na froncie zachodnim podczas I wojny światowej. Kultura Gallinazo, zwana czasem kulturą Virnú – jedna z kultur andyjskich okresu formacyjnego. Powstała na północy dzisiejszego Peru, w pobliżu Ekwadoru. Czas jej trwania datowany jest na okres od ok. 200 p.n.e. do ok. 300 r. Została odkryta w dolinie Virnú, znaleziska rozciągają się od rzeki Santa do granic Ekwadoru. W nich znaleziono ruiny fortec zbudowanych z suszonej cegły adobe. Budowali liczne kanały i zbiorniki wodne dla celów nawadniania ziem uprawnych. Stosowali również jak nawóz guano. Ceramika pochodząca z tych wykopalisk zdobiona jest techniką negatywu, tj. pokrywano woskiem elementy dekoracyjne przed wypalaniem. Podczas wypalanie wosk topił się, a powierzchnia nim pokryta pozostawała jaśniejsza. Niektóre wyroby formą przypominają ceramikę związaną z kulturą Mochica. W grobach należących do kultury Gallinazo znaleziono fragmenty tkanin i wyroby z metalu. Zmarłych grzebano w pozycji kucznej.

    Kompleks stanowisk archeologicznych w Hallstatt – cmentarzysko i kopalnia soli w miasteczku Hallstatt, położonym nad jeziorem o takiej samej nazwie, w Górnej Austrii. Stanowisko to jest eponimem dla kultury halsztackiej z wczesnej epoki żelaza.

    Dodano: 20.09.2011. 00:19  


    Najnowsze