• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Archeolog: wraki statków są jak kapsuły czasu

    08.04.2012. 09:47
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Wraki statków są jak kapsuły czasu. Dzięki nim możemy spojrzeć szerzej na życie ludzi w przeszłości - opowiadał w rozmowie z PAP ekspert od podwodnej archeologii na kilka dni przed 100. rocznicą zatonięcia Titanica.

    Titanic zatonął w nocy z 14 na 15 kwietnia 1912 r.; w katastrofie zginęło ponad 1,5 tys. osób. Wrak statku, który leży na głębokości 3800 m, odnaleziony został w 1985 roku przez zespół amerykańskiego badacza głębin morskich, Roberta Ballarda.

    "Jeżeli wrak jest w dobrym stanie, stanowi on jakby kapsułę czasu. Docierając do niego, możemy spojrzeć szerzej na życie ludzi, którzy pracowali na statku lub nim podróżowali. To jest jak zaglądanie przez uchylne drzwi do nieistniejącego już świata" - mówił w rozmowie z PAP dr Radosław Karasiewicz-Szczypiorski z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.

    "Podwodni archeolodzy starają się badać wraki, na których nie pozostały ludzkie szczątki" - wyjaśnia specjalista i przyznaje, że z tego właśnie względu wątpliwe etycznie mogą się wydawać badania przeprowadzane we wnętrzu Titanica. Zdaniem archeologa z UW, z pokładu tego transatlantyku nie powinno się zabierać żadnych przedmiotów, a wrak powinien być dokumentowany tylko od zewnątrz.

    Naukowiec przypomina, że właśnie ze względów etycznych nie prowadzi się badań na wrakach okrętów, które wraz z załogą i pasażerami zatonęły w wyniku działań wojennych. Te miejsca zwykle uznawane są za cmentarze wojenne i ze względu na szacunek dla ofiar nie przeprowadza się w nich prac badawczych.

    Jakie wraki są najbardziej przez archeologów poszukiwane? "Wydaje mi się, że zaraz po Titanicu najbardziej rozpalają wyobraźnię hiszpańskie galeony ze srebrem z Nowego Świata" - mówi archeolog i wyjaśnia, że losy niektórych hiszpańskich statków, które przed kilkoma wiekami płynęły z transportem srebra z Meksyku wciąż nie są znane. Na temat tych zaginionych okrętów powstało już wiele legend.

    Ekspert zaznacza, że niektóre odnalezione już wraki mają tak duże znaczenie, że znajdują się pod specjalną ochroną. Tak jest np. u wybrzeży Włoch, gdzie dobrze zachowanego wraku starożytnego okrętu z amforami pilnuje jednostka wojskowa. Z kolei pewne bezcenne wraki w Chorwacji otacza metalowa klatka, uniemożliwiająca dostęp amatorom nurkowania.

    Dr Karasiewicz-Szczypiorski wyjaśnia, że Titanic leży na tyle głęboko, że nurkowie nie mają do niego dostępu. Wrak badać można jedynie za pomocą zaawansowanych przyrządów - m.in. zdalnie sterowanych robotów. Zazwyczaj jednak archeolodzy podwodni nie korzystają z tak kosztownych technologii, tylko z pomocy nurków. Ta metoda ma jednak ograniczenia - można tak badać przede wszystkim wraki, które znajdują się maksymalnie na głębokości 30 m. A one są najbardziej narażone na zniszczenie.

    Nie chodzi tu - zdaniem eksperta - tylko o zniszczenia powodowane falowaniem czy pływami morskimi oraz działaniem podwodnej fauny i flory. Poważne straty wynikać mogą również z wizyt nurków amatorów, którzy zabierają z wraków znalezione tam przedmioty. "Niestety Polacy należą w tym procederze do niechlubnej czołówki" - przyznaje Dr Karasiewicz-Szczypiorski i zaznacza, że jeśli wrak spenetrowany jest przez amatorów, często nie nadaje się już potem do badań archeologicznych.

    Wraki są jedynymi z najbardziej spektakularnych, ale nie jedynymi przykładami znalezisk archeologów podwodnych. Cennym przedmiotem badań okazują się również ładunki wyrzucane przez załogę w czasie sztormu za burtę, zatopione porty czy umocnienia i zabudowania starożytnych miast, które urywają się z wysokich brzegów.

    Polscy archeolodzy podwodni badają np. ślady funkcjonowania średniowiecznych społeczności badając to, co przetrwało na dnie jezior na Suwalszczyźnie czy na Pojezierzu Mazurskim.

    Dr Karasiewicz-Szczypiorski uczestniczy we współfinansowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego "Crimea Project - Underwater Expedition". W ramach tego projektu polsko-ukraiński zespół bada podwodne dziedzictwo u wybrzeży Krymu. Badaczom udało się już znaleźć bizantyjskie kotwice, pochodzące z VIII - X w. n.e.

    PAP - Nauka w Polsce, Ludwika Tomala

    lt/ tot/ agt/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Sampling, sampling probabilistyczny – w archeologii, jedna z technik prowadzenia badań powierzchniowych. Przedmiotem badań są fragmenty interesującego nas rejonu na których prowadzi się szczegółowe badania. W przypadku kiedy zachodzi konieczność szybkiego przeprowadzenia badań i równocześnie brakuje środków finansowych lub czasu, archeolodzy decydują się na zastosowanie tego rodzaju badań. Akko 2 – wrak statku odkryty we wrześniu 2006 roku w obrębie portu Akko na głębokości 3 m. Obszar wrakowiska rozciągał się na 12 m długości i 3 m szerokości. Statek zbudowany był z drewna sosnowego, co ustalono w wyniku badań. Poza strukturą statku zostały odnalezione ołowiane pociski, przedmioty metalowe, fragmenty ceramiki, dekorowane fajki do tytoniu a także kule armatnie. Archeolodzy ustalili, że Akko 2 mógł służyć jako barka lub łódź transportowa. Akko 2 został zbudowany pomiędzy XVI a XVII wiekiem. W odległości 50 m od miejsca odkrycia wraku został odnaleziony Akko 1. Dzierżyński - drobnicowiec zbudowany w stoczni Burmeister & Wain w Kopenhadze w 1943, miał nazywać się "Adelaide Star" ale przejęli go Niemcy nadając nazwę "Seeburg". Zatonął koło Jastarni 2 grudnia 1944. Wydobyty 6 czerwca 1954 roku po dwóch latach prac i kilku nieudanych próbach przez Polskie Ratownictwo Okrętowe tymczasowo nazywał się "Jastarnia", odbudowany w Stoczni im. Komuny Paryskiej pływał od 1957 jako "Dzierżyński", ówcześnie największy polski statek handlowy. O jego wydobyciu opowiadał film Wraki z 1956 roku nakręcony na podstawie powieści o tym samym tytule. 19 września 1963 uległ on wypadkowi po zderzeniu ze śluzą na Skaldzie i aby uniknąć zatonięcia został osadzony na mieliźnie na rzece Schelde, ale po kilku dniach statek przełamał się. Ostatecznie został uznany za stracony i złomowany w 1963 roku.

    Wraki – polski barwny film fabularny z roku 1956 w reżyserii Ewy i Czesława Petelskich na podstawie powieści Janusza Meissnera pod tym samym tytułem. Ernest Frank Guelph Cox (ur. 12 marca 1883 w Wolverhampton, zm. w 1959 w Torquay) – angielski inżynier i przedsiębiorca, właściciel firmy wydobywającej wraki.

    Akko 1 – wrak statku znaleziony w 2006 roku w obrębie portu Akko na głębokości 4 m. Szczątki wraku rozciągnięte były na 23 m długości. Archeolodzy twierdzą, że w rzeczywistości statek mógł liczyć 26 m długości i 7 m szerokości na wysokości pokładu. W obrębie wrakowiska odnaleziono m. in. 11 kul armatnich, łyżki, fajkę, bukłak na wodę oraz fragmenty muszkietów. Eksperci stwierdzili, że odnaleziony rodzaj broni używany był przez brytyjskich marynarzy z przełomu XVIII i XIX wieku. Drugi z odkrytych wraków został nazwany Akko 2. Uluburun – wrak statku odkryty w roku 1982 przez tureckiego poławiacza gąbek Mehmeta Cakira na Morzu Śródziemnym. Zatonął ok. 1300 p.n.e. Jeden z najważniejszych zbadanych wraków, a z pewnością najważniejsze źródło do poznania starożytnych kontaktów handlowych. Jest to również jedno z największych skupisk starożytnych dóbr handlowych, surowców, tworzyw i wyrobów rękodzielniczych odkrytych w basenie Morza Śródziemnego. Na pokładzie znajdowały się artefakty, pochodzące z co najmniej 11 różnych kultur, poświadczające różnoraki, dalekosiężny handel, prowadzony w późnej epoce brązu.

    Detektor anomalii magnetycznych (MAD, ang. Magnetic Anomaly Detector) jest urządzeniem pozwalającym na rejestrację chwilowych, a w wyniku ruchu miejsc, zmian natężenia pola magnetycznego Ziemi. Pozwala na wykrycie dużych skupisk metalu – takich jak okrętów podwodnych lub zatopione wraki statków. Urządzenia używa się też do wykrywania skupisk minerałów, które zakłócają normalne pole magnetyczne planety. Głosy z głębin 3D (ang. Ghosts of the Abyss, 2003) − amerykański film dokumentalny, przystosowany dla wielkoformatowych kin IMAX. Przedstawia on zapis sześciotygodniowej ekspedycji do wraku Titanica, zrealizowany w technice 3D. Punktem odniesienia jest inne dzieło reżysera Jamesa Camerona − wyreżyserowany przez niego film fabularny Titanic z 1997.

    David Louis Mearns (ur. ok. 1958 w Stanach Zjednoczonych) – oceanograf i ekspert w dziedzinie głębokowodnych poszukiwań, od wieku lat zamieszkujący w Wielkiej Brytanii. Znany jest z odnalezienia wraków kilku okrętów z okresu II wojny światowej. Mearns i założona przezeń firma, Blue Water Recoveries Ltd, znajdują się w Księdze rekordów Guinnessa z powodu odkrycia najgłębiej położonego wraku, jaki kiedykolwiek został odnaleziony, niemieckiego łamacza blokady „Rio Grande”, który został zlokalizowany na głębokości 5762 metrów.

    ORP „Nurek” – polski okręt-baza nurków z okresu dwudziestolecia międzywojennego i początku II wojny światowej. Zbudowany w Warsztatach Portowych Marynarki Wojennej w Gdyni. Do służby został wcielony w 1936 roku w charakterze bazy nurków i okrętu ratowniczego, w szczególności dla okrętów podwodnych. Uczestniczył w pracach przy budowie portów w Helu i Władysławowie. Został zbombardowany i zatopiony 1 września w porcie wojennym Oksywie. Wrak wydobyli Niemcy i pocięli na złom.

    Okręty podwodne typu Balao – obok jednostek typu Gato, podstawowe amerykańskie okręty podwodne drugiej wojny światowej. W trakcie zmagań wojennych 101 ze 122 wybudowanych okrętów Balao prowadziło operacje podwodne na Pacyfiku, biorąc udział w prowadzonej na tym obszarze wojnie podwodnej. W trakcie działań określanych mianem wojny na Pacyfiku, zatopionych zostało 10 okrętów typu Balao, co stanowiło 1/5 strat amerykańskiej floty podwodnej w tym konflikcie. Okręty te jednakże wniosły duży wkład do sukcesu jednostek podwodnych amerykańskiej floty, które zatapiając ponad 50% japońskich statków handlowych, odcięły Cesarstwo Japońskie od źródeł zaopatrzenia jego gospodarki wojennej. Po zakończeniu działań wojennych duża część okrętów tego typu przeszła proces modernizacji, a 56 względnie nowych jednostek zostało przetransferowanych do flot innych państw. Okręt hydrograficzny – okręt pomocniczy służący do prowadzenia badań i pomiarów hydrograficznych, a także oceanograficznych i hydrologicznych akwenów . Wyniki tych badań służą tradycyjnie przede wszystkim do tworzenia map morskich i locji, wyznaczania torów wodnych i oznakowania płycizn oraz stawiania znaków nawigacyjnych, zarówno dla celów ruchu okrętów wojennych, jak i dla celów cywilnych. Nowoczesne okręty hydrograficzne i szerzej, oceanograficzne, służą także do prowadzenia badań naukowych mórz i oceanów oraz poszukiwania podmorskich złóż surowców. Okręty hydrograficzne są eksploatowane przez służby hydrograficzne marynarek wojennych państw lub służby państwowe.

    Ośrodek Przetwarzania Informacji (OPI) - jednostka badawczo-rozwojowa nadzorowana przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (wcześniej przez Komitet Badań Naukowych). Jej zadaniem jest ułatwienie szybkiego dostępu do aktualnej i kompleksowej informacji o nauce polskiej. Krążowniki liniowe typu Redoubtable - fikcyjne jednostki ze świata Honorverse, najstarsze i najsłabsze krążowniki liniowe pozostające na stanie Royal Manticoran Navy. Mają około 125 lat standardowych, przeszły 4 poważne modyfikacje i niedługo zostaną usunięte ze służby. Zostały zaprojektowane po bitwie o Carson, gdy zdecydowano, że RMN musi zapewnić bezpieczeństwo swoim statkom w konfederacji. Krążowniki liniowe wybrano ze względu na braki finansowe. Doskonale nadają się do zwalczania piratów, są wystarczająco szybkie by patrolować duże obszary i na tyle uzbrojone, aby pokonać wszystko czym mogą dysponować piraci, chyba że połączą się w silne grupy. W ciągu stu lat od bitwy o Carson liczba krążowników liniowych w RMN wzrosła do ponad dwustu, a większość z nich stanowiły okręty typu Redoubtable. Obecnie części zamienne do nich nie są już produkowane, a okręty tego typu są wycofywane z linii i zastępowane przez krążowniki liniowe typu Reliant tak szybko jak to możliwe. Z okrętów I i II serii pozostał już tylko HMS "Redoubtable".

    Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego – urząd utworzony w Polsce 5 maja 2006 r. do obsługi Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego kieruje działami administracji rządowej „nauka” i „szkolnictwo wyższe” oraz jest dysponentem budżetu na badania naukowe finansowane przez państwo. Przy ministrze działała Rada Nauki, powołana w miejsce zlikwidowanego w 2005 Komitetu Badań Naukowych. Siedziba ministerstwa mieści się w Warszawie, przy ulicy Wspólnej 1/3.

    Dodano: 08.04.2012. 09:47  


    Najnowsze