• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Badania podwodnych stanowisk archeologicznych w Jeziorze Powidzkim

    23.06.2010. 01:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Dwie nadbrzeżne, pradziejowe osady z połowy I tysiąclecia p.n.e. w Powidzu i Polanowie - z doskonale zachowanymi konstrukcjami drewnianymi - odkryli archeolodzy, pracujący pod kierunkiem dr. Andrzeja Pydyna. Podwodne badania wykopaliskowe pozwoliły poznać nie tylko nieznane wcześniej na terenie Wielkopolski formy osadnictwa nadbrzeżnego, ale umożliwiły też rekonstrukcje gospodarki i środowiska charakterystycznego dla społeczności schyłkowej fazy kultury łużyckich pól popielnicowych.

    Oba nadbrzeżne osiedla powstały w bezpośredniej bliskości linii brzegowej, na podmokłych, prawdopodobnie okresowo zalewanych terenach. Na wybór takiej lokalizacji mogło mieć wpływ wiele czynników. Podmokły grunt umożliwiał wbijanie zaostrzonych pali na głębokość ponad 2 metrów, bez konieczności wykonywania pracochłonnych prac ziemnych. Prowadzona w osadach działalność gospodarcza, w postaci moczenia lnu, mogła mieć również wpływ na wybór miejsca.

    Archeolodzy zwracają także uwagę na sferę symboliczno-wierzeniową, silnie związaną w późnej epoce brązu i wczesnej epoce żelaza z wodą, która nie pozostawała bez wpływu na lokalizację osad.

    Na stanowisku w Powidzu, w trzech podwodnych wykopach sondażowych, zlokalizowano 52 pale drewniane o średnicy od 4 do 19 cm oraz luźne fragmenty drewna, przedmioty żelazne, kości zwierzęce oraz liczne fragmenty naczyń ceramicznych.

    "Informacje o stanowisku otrzymaliśmy od właściciela posesji przylegającej do Jeziora Powidzkiego, który w trakcie prac porządkowych odnalazł liczne naczynia ceramiczne" - wyjaśnia dr Pydyn.

    Fragmenty kolejnej osady odkryto kilka kilometrów na południe w okolicy Polanowa.

    "Pozostałości osady zlokalizowane są na podwodnym cyplu. We współpracy z prof. Jonem Hendersonem z Instytutu Archeologii Uniwersytetu w Nottingham wykonaliśmy dokładną mapę batymetryczną (wysokościową - przyp. PAP) podwodnego półwyspu oraz zadokumentowaliśmy 570 drewnianych elementów konstrukcyjnych widocznych na powierzchni dna" - mówi dr Pydyn.

    Archeolodzy wykorzystali do pracy tachimetr elektroniczny, który pozwolił na wykonanie tysięcy pomiarów w krótkim czasie. Zastosowanie programów graficznych do obróbki zgromadzonych danych umożliwiło wykonanie planu stanowiska oraz odtworzenie procesu podnoszenia się wód jeziora i zalewania osady. Poza elementami konstrukcyjnymi zabudowy osady odkryto liczne przedmioty związane z jej eksploatacją, w tym prawie 3000 fragmentów naczyń ceramicznych, liczne kości zwierzęce, obciążniki tkackie, kilkaset bryłek polepy, narzędzia i ozdoby z żelaza.

    Dzięki analizom odkrytych materiałów, przede wszystkim na podstawie stylistyki naczyń i narzędzi, wykonanym przez mgr Annę Rembisz, wstępną chronologię osiedli określono na początek wczesnej epoki żelaza. Poza tym, pobrano próbki z pali drewnianych i wykonano analizy radiowęglowe, które potwierdziły datowanie obu osad na około poł. I tysiąclecia p.n.e.

    Świetnie zachowane pale drewniane umożliwiły zrekonstruowanie pradziejowych domostw.

    "Ściany budynków wznoszono z poziomo układanych, okrągłych belek o niewielkich średnicach, wzmacnianych pionowymi słupami. Prawdopodobnie górne części ścian wykańczano plecionką i uszczelniano gliną. Na bryłkach polepy zachowały się odciski okorowanych pali. Obecność fragmentów gliny - noszącej ślady walcowatych negatywów po wciskaniu palcami mokrej masy w szpary pomiędzy belkami - świadczy o tym, że mamy do czynienia z resztkami gliny użytej właśnie do wykończenia ścian" - tłumaczy dr Pydyn.

    Naukowcy ustalili, że społeczność zamieszkująca obie osady funkcjonowała w silnie antropogenicznie zmienionym środowisku. Fakt, że do elementów konstrukcyjnych wykorzystywano młode drzewa o niewielkiej średnicy - zazwyczaj wynoszącej od 5 do 20 cm - świadczy o tym, że zasoby dostępnego drewna były ograniczone. Na podstawie analiz dendrologicznych, wykonanych przez prof. Tomasza Ważnego z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, stwierdzono, że do budowy wykorzystywano głównie sosnę pospolitą; wyjątkowo konstrukcje wzmacniano palami wykonanymi z drewna brzozowego i olchowego.

    O znacznej eksploatacji terenów wokół jeziora świadczą również wyniki analiz archeozoologicznych.

    Dr Anna Gręzak z Uniwersytetu Warszawskiego, udokumentowała znaczny udział kości bydła, koni oraz małych przeżuwaczy - owiec lub kóz przy niewielkiej liczbie kości świń odkrytych na osadach. Taki obraz struktury pogłowia może być wynikiem odlesienia i erozji gleb, które doprowadziły do powstania stosunkowo rozległych terenów otwartych wykorzystywanych jako pastwiska.

    "Bardzo cenne dla rekonstrukcji środowiska i gospodarki w rejonie Jeziora Powidzkiego, w okresie wczesnej epoki żelaza, okazały się analizy botaniczne zawartości dwóch naczyń z Polanowa, będących prawdopodobnie ofiarami zakładzinowymi" - mówi dr Pydyn.

    Jego zdaniem, naczynia w celach kultowych wypełniono wykorzystywanymi do konsumpcji ziarnami zbóż, nasionami i owocami gatunków zbieranych ze stanu dzikiego, a także prawdopodobnie roślinami, które doceniano jako gatunki lecznicze, magiczne oraz o wybitnych walorach dekoracyjnych.

    Dzięki specjalistycznym analizom przeprowadzonym przez zespół badawczy pod kierunkiem prof. Małgorzaty Latałowej z Uniwersytetu Gdańskiego, w naczyniach stwierdzono obecność 120 gatunków roślin, z których wiele odkryto po raz pierwszy na stanowisku pradziejowym w Polsce.

    Badania Zakładu Archeologii Podwodnej Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu - jedynego ośrodka w Polsce prowadzącego studia z zakresu archeologii podwodnej - w rejonie Jeziora Powidzkiego trwają od 2000 roku.

    Celem projektu badawczego jest rozpoznanie osadnictwa pradziejowego, średniowiecznego i nowożytnego w rejonie całego akwenu. Ważną jego część stanowią archeologiczne penetracje podwodne. Na badania strefy brzegowej Jeziora Powidzkiego w latach 2000-2008 poświęcono około 800 godzin pracy pod wodą. Łącznie przebadano 50 proc. całej linii brzegowej.

    Wyniki przeprowadzonych prac zostały przedstawione w właśnie opublikowanej przez Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika książce "Archeologia Jeziora Powidzkiego". W pracy tej znalazły się zarówno analizy archeologiczne, jak i przyrodnicze dotyczące przeszłości regionu Jeziora Powidzkiego.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

     

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Piotr Dyczek (ur. w 1956 r.) - polski archeolog, doktor hab. nauk historycznych, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, pracownik naukowy Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jest kierownikiem Zakładu Kultury Materialnej Antyku w tymże Instytucie oraz kierownikiem Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Prowadził liczne archeologiczne misje badawcze (m.in. w Egipcie, Sudanie, Bułgarii). Szymon Olszaniec (ur. 1968)- polski historyk, bizantynolog. Absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Doktorat i habilitacja tamże. Pracownik Zakładu Historii Starożytnej Instytutu Historii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Członek Komisji Bizantynologicznej Komitetu Badań o Kulturze Antycznej PAN. Trzęsawisko – typ terenów podmokłych, końcowy etap zarastania jeziora, z występującym kożuchem roślinnym na powierzchni zarośniętego jeziora, pod którym znajdują się resztki wody lub półpłynne osady jeziorne.

    Kultura łużycka – kultura archeologiczna środkowej i młodszej epoki brązu oraz wczesnej epoki żelaza, występująca głównie na ziemiach polskich oraz przyległych do nich obszarów w innych państwach. Należy do kręgu kultur pól popielnicowych, do którego kwalifikuje się między innymi ze względu na formę pochówku ciałopalnego w popielnicach zakopywanych w ziemię. Kultura łużycka nie jest tworem jednolitym, a wręcz przeciwnie, dzieli się na wiele grup różniących się w różnym stopniu inwentarzem, obrządkiem pogrzebowym bądź formami osadnictwa. Występowały w niej zarówno osady otwarte, jak i zamknięte, do których zalicza się osadę w Biskupinie. Natomiast wszystkie grupy kultury łużyckiej charakteryzują się tym samym modelem gospodarki oraz względnie zbliżonym modelem struktur osadniczych. Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Mikołaja Kopernika - jeden z 17 wydziałów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wydział Humanistyczny powstał wraz z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika. Organizatorem i pierwszym dziekanem był prof. dr hab. Konrad Górski. Rozpoczęcie wykładów na Wydziale w dniu 24 XI 1945 r. inaugurowało jednocześnie działalność dydaktyczną całego Uniwersytetu.

    Archeologia eksperymentalna (inaczej: archeologia doświadczalna), to jedna z metod badawczych z dziedziny archeologii. Jej kolebką są kraje anglosaskie, tam też doczekała się największej liczby opracowań naukowych i podzieliła się na rodzaje w ramach klasycznego Thomsenowskiego podziału epok w archeologii. Jej celem jest stworzenie materiału porównawczego pomocnego w interpretowaniu materiału źródłowego pozyskanego w toku badań przeprowadzonych metodą wykopaliskową. Błędnie utożsamiana z działalnością stowarzyszeń "historii żywej", archeologia eksperymentalna zajmuje się badaniem technologii wymarłych cywilizacji, próbując rekonstruować przedmioty i techniki rzemieślnicze. Podczas doświadczenia istotne są czerpane z niego informacje, nie zaś wykonane obiekty czy artefakty. Metody tej używa się głównie podczas prac nad oszacowaniem nakładu pracy, rekonstrukcją narzędzi na podstawie np. śladów przez nie pozostawionych, oraz próbami przypisania funkcji nieznanym przedmiotom. Bardzo modna w latach 60., obecnie, po latach zastoju, przeżywa renesans dzięki zastosowaniu najnowszych technik badawczych wraz z rozwojem archeologii jako nauki przyrodniczo-humanistycznej o charakterze interdyscyplinarnym. W Polsce, z powodu braku zainteresowania ze strony środowiska naukowego oraz w związku z atakami metodologów archeologii na podstawy koncepcji tej metody, archeologia eksperymentalna nie jest uznawana za metodę naukową, a wnioski są traktowane jako niczym niepoparte spekulacje o charakterze popularyzatorskim. Odbiciem tego stosunku są imprezy masowe organizowane przez polskie muzea, zresztą festyniarski charakter działania połączony ze sporadycznie prowadzonymi pracami naukowymi przez kadrę o niewielkich z reguły praktycznych podstawach jest najsłabszym ogniwem archeologii eksperymentu i podstawową płaszczyzną, na której podważa się jej naukowość. Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika – jeden z 17 wydziałów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Utworzony w 1993 roku w wyniku podziału Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii. Wydział dzieli się na 4 katedry, 8 zakładów, 6 pracowni przedmiotowych i specjalizacyjnych, Laboratorium Eksploatacji Systemu Komputerowego, Regionalne Studium Edukacji Informatycznej (RSEI) oraz Niestacjonarne Studia Informatyczne.

    Publiczne Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Toruniu - Powołane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, jako jedno z pierwszych w kraju w 1990 roku. Nauka w Kolegium trwa 3 lata (6 semestrów), w trybie dziennym jest bezpłatna. Absolwenci otrzymują dyplom ukończenia NKJO oraz mogą uzyskać stopień licencjata Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Sprawując opiekę naukowo-dydaktyczną nad Kolegium, UMK umożliwia absolwentom kontynuację studiów w celu uzyskania stopnia magistra. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (UMK) – państwowy uniwersytet z siedzibą w Toruniu (miasteczko uniwersyteckie znajduje się w Toruniu na Bielanach). Częścią Uniwersytetu jest Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy (dawna Akademia Medyczna w Bydgoszczy). Uniwersytet prowadzi działalność w Toruniu oraz w Bydgoszczy. Wydziały i inne jednostki organizacyjne Uniwersytetu zlokalizowane w jednym z tych miast mogą prowadzić swą działalność także w drugim z nich. Uniwersytet posiada wydział zamiejscowy w Grudziądzu (Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny UMK w Grudziądzu), gdzie prowadzone są studia na 5 kierunkach, oraz we Włocławku (Wyższe Seminarium Duchowne we Włocławku), gdzie kształci się studentów na kierunku teologicznym. UMK prowadzi także stację badawczą na Spitsbergenie. Uniwersytet kieruje też Gimnazjum i Liceum Akademickim w Toruniu.

    Kultura Huancarani, nazywana czasem kulturą Belén. Początki jej sięgają 1100 r. p.n.e., rozwijała się na obszarze położonym na północ od jeziora Poopó, obecnie w granicach boliwijskiego departamentu Oruro. Prowadzone prace archeologiczne doprowadziły do odkrycia 17 stanowisk, stanowiących dawne osady. Nie natrafiono na ośrodki ceremonialne. Osady złożone są z wielu (ok. 100) domów mieszkalnych, zbudowanych na planie koła. Ściany wykonane są z gliny, a fundamenty domów z kamieni. Osady pobudowane były na wzgórzach, niekiedy otoczonych murem zbudowanym z kamieni. Ceramika związana z kulturą Huancarani ma ścianki wygładzone przy użyciu łopatek, pozbawiona jest ozdób. Ludność znała wytop metali (miedzi) i obróbkę obsydianu wydobywanego w jaskiniach Querimita. Obsydianu używano do wyrobu grotów do strzał. Cechą charakterystyczną tej kultury są odnalezione kamienne głowy lam. Głowy posiadają trzpienie, zatem mogły być elementem używanym do zdobienia murów.

    Wydział Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Mikołaja Kopernika – jeden z nieistniejących wydziałów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wydział Biologii i Nauk o Ziemi istniał w latach 1951-2012. Wcześniej nauki biologiczne i geograficzne wchodziły w skład Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego, który został utworzony w 1945 r. w momencie powołania do życia Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Współorganizatorem i pierwszym Dziekanem Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego był prof. dr Jan Pruffer. W 1951 r. z Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego został wyodrębniony Wydział Biologii i Nauk o Ziemi. Jego pierwszym dziekanem został Prof. dr Henryk Szarski. W obrębie Wydziału istniały dwa Instytuty: Biologii i Geografii.

    Jezioro Whillansa – jezioro podlodowcowe o powierzchni około 59 kilometrów kwadratowych położone na Antarktydzie Zachodniej, przykryte jest lodem o grubości 800 metrów. Temperatura wody jeziora wynosi około -0,5° C. Wiercenia przeprowadzone w 2013 roku pozwoliły dotrzeć do wód jeziora i przeprowadzić ich bezpośrednie badania, w tym odkryć organizmy żywe.

    Dodano: 23.06.2010. 01:17  


    Najnowsze