• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Bitwa graniczna i wojna koalicyjna

    06.09.2010. 12:47
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Bitwa graniczna z Niemcami została przegrana w ciągu kilku pierwszych dni. 3 września Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę III Rzeszy. Konflikt z Polską przekształcił się tym samym w wojnę światową.



    Wybuch wojny w krótkim czasie izolował od reszty kraju Wybrzeże. Do południa 1 września opanowany został Gdańsk, gdzie Niemców zaskoczyła kilkugodzinna obrona gmachu polskiej poczty i skuteczny opór garnizonu Westerplatte. Zarysowało się zagrożenie Gdyni.

    Okręty obu flot stanęły do nierównego pojedynku - już 3 września zostały zniszczone w porcie na Helu niszczyciel "Wicher" i duży stawiacz min "Gryf". Na szczęście trzy pozostałe niszczyciele były już wtedy bezpieczne; odesłane zawczasu z Bałtyku zdołały bez szwanku dojść do baz brytyjskich, wzmacniając siły Royal Navy. Działaniom wielokroć silniejszej Kriegsmarine usiłowały nadal przeciwdziałać polskie okręty podwodne, minowce i kanonierki.

    W ciągu pierwszych trzech dni walk niemiecka 4. Armia rozbiła część sił Armii "Pomorze" w Borach Tucholskich i dotarła do Wisły. Reszta oddziałów polskich rozpoczęła odwrót na południowy-wschód. Na zapleczu, m.in. w Bydgoszczy, doszło 3 września do wystąpień dywersantów niemieckich, które przerodziły się w krwawe zamieszki. Gorzej szło napastnikowi usiłującemu dojść do Warszawy z Prus Wschodnich: niemiecka 3. Armia została dość skutecznie powstrzymana przez Armię "Modlin" na pozycji umocnionej pod Mławą. Niestety, i tu działalność dywersji zakłóciła odwrót - podczas nocnego marszu na południe część polskich jednostek popadła nad ranem 3 września w rozsypkę. Na szczęście chaos udało się opanować i Niemcy nie zdołali wykorzystać okazji szybkiego dojścia do Bugo-Narwi.

    O ile siły Grupy Armii "Północ" zanotowały w ciągu pierwszych trzech dni spodziewane postępy, to Grupa Armii "Południe" wywalczyła sukces, który zaważył na konieczności zmiany polskiego planu operacyjnego. 1 września zaznaczył się nacisk nieprzyjaciela na Armię "Łódź" i Armię "Kraków": na północ od Częstochowy strona polska odnotowała najpierw powodzenie, skutecznie powstrzymując pod wsią Mokra broń pancerną niemieckiej 10. Armii. Napastnik szybko jednak podciągnął odwody, zniszczył siły broniące Częstochowy i zepchnął Armię "Łódź" na linię Widawki. Przekroczywszy w górnym biegu Pilicę wbił klin w polskie ugrupowanie, osiągając Przedbórz i Jędrzejów.

    Armia "Kraków", broniąca umocnionego rejonu Górnego Śląska, została tym samym zagrożona oskrzydleniem od północy. Dodatkowo, już 2 września, doszło pod Pszczyną do katastrofy - czołgi niemieckiej 14. Armii przedarły się przez pozycje polskiej piechoty, wymuszając rozpoczęcie wycofania największego polskiego związku operacyjnego z dogodnych pozycji w kierunku Krakowa i dalej, za Dunajec. To oznaczało wyrwanie zawiasu całego ugrupowania obronnego WP i uwikłanie Armii "Kraków" w wyczerpujące boje odwrotowe. Były one tym cięższe, że równocześnie nacierający z południa przeciwnik łatwo przeszedł przez masyw Beskidów Zachodnich i wbił następny klin, rozdzielając Armię "Kraków" od drugiego sąsiada, tj. od osłaniającej odcinek wschodniosłowacki słabej Armii "Karpaty".

    W ten sposób 3 września Niemcy na południu nie tylko opanowali uprzemysłowiony rejon górnośląski, ale uzyskali przełom w bitwie granicznej. Mogło to nastąpić tak szybko, bowiem w Polsce zdawała właśnie egzamin nowa taktyka prowadzenia wojny. Dysponujące wielokrotną przewagą zgrupowania jednostek pancernych i zmotoryzowanych szybko rozcinały ugrupowanie obronne na głównych kierunkach uderzenia i głęboko penetrowały zaplecze. W wybite wyłomy wkraczała wkrótce piechota i opanowywała teren.

    Jednocześnie dało się odczuć paraliżujące działanie niemieckiego lotnictwa. Luftwaffe atakowała linie i węzły kolejowe, mosty, zgrupowania wojsk, miejsca postoju sztabów, dezorganizując tyły i terroryzując ludność cywilną bombardowaniami i ostrzałem z broni pokładowej. Choć polskie lotnictwo zostało w porę przebazowane na lotniska polowe i zdołało uniknąć zniszczenia w momencie wybuchu wojny, było jednak zbyt nieliczne, by skutecznie przeciwstawić się atakom z powietrza. W pierwszych dniach walk odnotowało jednak sporo zestrzeleń. Stosunkowo nieźle radziła sobie obrona przeciwlotnicza, ale i ona, znów nie dość rozbudowana, nie mogła zapewnić wystarczającej osłony wojsku, szlakom komunikacyjnym i miastom.

    Pogoda sprzyjała napastnikom - nie tylko w powietrzu, ale i na lądzie; po suchym lecie przeszkody wodne utraciły swoje znaczenie operacyjne, a słynne z jesiennej błotnistości "polskie drogi" były w znacznym przejezdne.

    Najważniejsze rozstrzygnięcia nastąpiły jednak na polu dyplomatycznym. W odpowiedzi na agresję Niemiec sojusznicy - Wielka Brytania i Francja - zażądali od Berlina wycofania wojsk z Polski, podejmując też przygotowania militarne. 3 września przed południem oba mocarstwa wystosowały w tej sprawie noty ultymatywne do rządu Rzeszy. Wskutek odmowy, Londyn i Paryż znalazły się tegoż dnia po południu w stanie wojny z Niemcami.

    "Kampania w Polsce" przekształciła się tym samym w II wojnę światową, bo przecież u boku obu metropolii stanęły imperia kolonialne, obejmujące istotną część globu. Minister Beck osiągnął swój cel - Rzeczpospolita, stając się ofiarą napaści, nie walczyła już w izolacji. Mobilizacja francuskich i brytyjskich sił zbrojnych kazały się spodziewać rychłych działań odciążających. W oczekiwaniu na nie należało wytrwać, wiążąc maksimum sił niemieckich.

    dr Marek Piotr Deszczyński Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego 

    PAP - Nauka w Polsce

    mjs/ ls/ krf/



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    5 Armia, niem. 5. Armee – jedna z niemieckich armii z czasów II wojny światowej. Utworzona została w sierpniu 1939 roku w VI Okręgu Wojskowym. W trakcie trwania kampanii wrześniowej znajdowała się w składzie Grupy Armii C i dozorowała zachodnią granicę na Westwallu. W październiku tego roku przekształcona w 18 Armię. 4. Armia, niem. 4. Armee – jedna z niemieckich armii z czasów II wojny światowej. Utworzona w sierpniu 1939 roku w Hanowerze. Armia ta brała udział w kampanii wrześniowej, atakując z Pomorza Słupskiego (jej pododdziały walczyły także o Hel i Westerplatte). Po zakończeniu działań w Polsce przerzucona na front zachodni. W maju 1940 roku przedarła się przez umocnienia na południu Belgii i atakowała na Abbeville. Kampanię zakończyła bitwą na polach Flandrii, oraz natarciem przez Sommę na Brest. Szlak bojowy 4 Armii na froncie wschodnim sięga od Białegostoku przez Mińsk, Smoleńsk aż na przedmieścia Moskwy. Następnie armia bierze udział w walkach obronnych w składzie Grupy Armii Północ. W kwietniu 1945 roku po ewakuacji z Prus Wschodnich przemianowana w 21 Armię. 14 Armia Niemiecka, niem. 14. Armee Oberkommando – jedna z niemieckich armii w czasie II wojny światowej. Utworzona 1 sierpnia 1939 roku w Wiedniu. Brała udział w kampanii wrześniowej, nacierając na południu. Po zakończeniu działań w październiku 1939 przerzucona na zachód i przemieniona w 12 Armię. Ponownie utworzona w listopadzie 1943 roku, walczyła na terenie Włoch w składzie Grupy Armii C aż do 2 maja 1945 roku, kiedy to skapitulowała.

    Bitwa nad Bzurą inaczej zwana bitwą pod Kutnem rozegrała się w dniach od 9 do 18-22 września 1939 roku. Była to największa bitwa podczas kampanii 1939 roku. Została stoczona przez dwie polskie armie "Poznań" (gen. Tadeusz Kutrzeba) i "Pomorze" (gen. Władysław Bortnowski) z niemieckimi 8 Armią (gen. Johannes Blaskowitz) i 10 Armią (gen. Walter von Reichenau) z Grupy Armii Południe ("Süd") (gen. Gerd von Rundstedt). Bitwa pod Brwinowem – bitwa stoczona 12 września 1939 w czasie wojny obronnej Polski pomiędzy oddziałami 36 Pułku Legii Akademickiej wchodzącej w skład 28 Dywizji Piechoty z Armii Łódź a 4 Dywizją Pancerną ze składu 10 Armii niemieckiej. Po ciężkich walkach trwających cały dzień, oddziały 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej zostały wycofane do Puszczy Kampinoskiej. W rezultacie bitwy marsz oddziałów niemieckich na Warszawę został spowolniony.

    Bitwa pod Mławą miała miejsce na północ od Mławy między 1 i 3 września 1939 roku. Była to jedna z pierwszych bitew wojny obronnej Polski i podczas II wojny światowej w ogóle. Walczącymi między sobą siłami były polska Armia Modlin dowodzona przez gen. Emila Krukowicza-Przedrzymirskiego oraz niemiecka 3 Armia pod dowództwem gen. Georga von Küchlera. 2 Armia (niemiecka), niem. 2. Armee – jedna z niemieckich armii z czasów II wojny światowej. Utworzona 26 sierpnia 1939, z początkiem kampanii wrześniowej przekształcona w Grupę Armii Północ.

    6 Armia (niemiecka), Grupa Armijna Balck, Grupa Armijna Fretter-Pico, niem. 6. Armee – jedna z niemieckich armii z czasów II wojny światowej. Utworzona w październiku 1939 roku z przekształcenia dowództwa 10 Armii. Do stycznia 1941 roku znajdowała się na zachodzie, brała udział w walkach przeciwko Francji, w składzie Grupy Armii B. Od maja 1941 roku na granicy z ZSRR, wzięła udział w operacji Barbarossa (w składzie Grupy Armii Południe). Po odcięciu w Stalingradzie w efekcie bitwy o to miasto została podporządkowana Grupie Armii Don. Po podpisaniu kapitulacji 2 lutego 1943 roku przestała istnieć. III Korpus Armijny, Grupa von Mackensen, niem. III. Armeekorps – jeden z niemieckich korpusów armijnych. Utworzony w październiku 1934 roku z 3 Dywizji Reichswehry w Berlinie. Zmobilizowany z początkiem wojny. Podczas kampanii wrześniowej walczył w składzie 4 Armii (Grupa Armii Północ). W październiku 1939 roku przerzucona na zachód, wraz z innymi oddziałami 12 Armii walczy podczas kampanii francuskiej m.in. na terenie Belgii. Od lipca 1940 roku ponownie na terenie Polski, w międzyczasie korpus został (w marcu 1941) zmotoryzowany. Podczas inwazji niemieckiej na ZSRR walczył w składzie Grupy Armii Południe (1 Armia Pancerna i 6 Armia) na terenie Galicji, Kijowa, Charkowa i Rostowa. Od kwietnia do czerwca 1942 roku zwana też Grupą von Mackensen. W czerwcu 1942 roku przemianowana w III Korpus Pancerny.

    18 Armia Niemiecka – jedna z niemieckich armii w czasie II wojny światowej. Utworzona w listopadzie 1939 roku podczas przerzucania Wehrmachtu ze wschodu na zachód po kampanii wrześniowej, z Dowództwa Odcinka Granicznego Środek. W grudniu 1939 i styczniu 1940 przebywała na zachodzie, następnie, do końca wojny, na wschodzie. Początkowo podlegała Grupie Armii B, od czerwca 1941 roku w składzie Grupy Armii Północ. Wojnę zakończyła w składzie Grupy Armii Kurlandia.

    Dodano: 06.09.2010. 12:47  


    Najnowsze