• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Bitwa nad Niemnem

    14.08.2010. 12:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Bitwa nad Niemnem, rozegrana pod koniec września 1920 r., ostatecznie przypieczętowała polskie zwycięstwo w wojnie z bolszewicką Rosją, potwierdzając militarne zdolności marszałka Józefa Piłsudskiego.

    Po klęsce pod Warszawą, dowódca bolszewickiego Frontu Zachodniego Michaił Tuchaczewski wycofał swoje wojska na linię rzek Niemna, Szczary i Świsłoczy. Zameldował Leninowi, że klęska pod stolicą Polski nie przesądza o przegranej wojnie. W ciągu trzech tygodni odbudował, dzięki uzupełnieniom, swoje armie i rozpoczął przygotowania do kolejnej ofensywy. Planował trzema armiami w sile 73 tys. żołnierzy uderzyć na Białystok i Brześć nad Bugiem, a następnie zająć Lublin.

    Tuchaczewski nie zdawał sobie sprawy z tego, jak bardzo zmieniła się sytuacja. Był przekonany o zwycięstwie, jego zdaniem "Polacy (...) w swą kontrofensywę włożyli całą, jaka im jeszcze pozostała, energię, wyczerpali się i nie byli w stanie rozwinąć swego powodzenia".

    Marszałek Piłsudski już 24 sierpnia rozpoczął pracę nad przegrupowaniem polskich sił, wtedy też zrozumiał konieczność stoczenia jeszcze jednej walnej bitwy, która ostatecznie doprowadzi do zwycięstwa. 10 września w Brześciu nad Bugiem, gdzie mieściła się Kwatera Główna Naczelnego Wodza, Piłsudski przedstawił po raz pierwszy swój plan.

    Operację przeprowadzić miały 2. Armia gen. Edwarda Rydza-Śmigłego oraz 4. Armia dowodzona przez gen. Leonarda Skierskiego. Razem posiadały w stanie bojowym 67 tys. żołnierzy. Polacy dysponowali jeszcze 30 tys. odwodem stacjonującym w głębi kraju. Siły polskie uderzyć miały na Grodno i Wołkowysk. Jednocześnie północna grupa 2. Armii miała przemaszerować przez terytorium Litwy i wedrzeć się na głębokie tyły wojsk bolszewickich na wysokości Wasyliszek i Lidy.

    Tak sformułowane zadania wymagały bardzo szybkiego działania utrzymanego w głębokiej tajemnicy. W tym celu pozostawiono wszelkie tabory, a wojsko maszerować miało nocą. 20 września dywizje polskiej 2. Armii zaskoczyły swoim atakiem bolszewików. Po pierwszych dwóch dniach porażek Tuchaczewski ściągnął pod Grodno odwody i od 22 września rozpoczęły się krwawe i zacięte walki.

    Kontruderzenie Armii Czerwonej nie przełamało polskiego frontu, ale marsz 2. Armii został zatrzymany. Szczególnie ciężkie walki toczyła 3. DP Legionów pod Brzostowicą, gdzie natężenie ognia artyleryjskiego osiągnęło poziom z walk podczas I wojny światowej.

    2. Armia nie zdobyła Grodna, jak zakładał plan, do 23 września. O powodzeniu w bitwie zadecydować miały sukcesy grupy uderzeniowej, która miała przemaszerować przez Litwę. 22 września rozpoczęła ona swój marsz. Rozbiła słaby litewski opór w bitwie pod Sejnami i następnego dnia zajęła most na Niemnie.

    23 września natarcie rozpoczęła polska 4. Armia atakując Wołkowysk, który zdobyła tego samego dnia. Bolszewicy odzyskali miasto następnego dnia, ale kosztem przerzucenia na ten odcinek frontu jednostek walczących pod Brzostowicą, co umożliwiło atak 3. DP Legionów na Grodno.

    Najważniejsze było to, że Tuchaczewski wciąż nie zdawał sobie sprawy ze znaczenia manewru polskiej grupy uderzeniowej, interpretując go jako próbę obejścia Grodna. Dywizja Ochotnicza zaczęła bój o Grodno 25 września, tego samego dnia podhalańska 21. Dywizja Górska przekroczyła Niemen. Miasto zaatakowane zostało też przez siły polskie od północy. Piłsudski dał rozkaz natarcia grupie uderzeniowej. Tuchaczewski musiał pośpiesznie wycofać swoje oddziały za Lidę.

    Grodno zajęte zostało przez Polaków nocą z 25 na 26 września. Zaskoczenie było zupełne. Front Zachodni pospiesznie się cofał. Obie strony zażarcie ze sobą walczyły, ponosząc ciężkie straty. Do najkrwawszych walk doszło pod Krwawym Borem.

    Spod Lidy Tuchaczewski podjął próbę kontruderzenia, ale w ciężkich walkach siły polskie powstrzymały nieprzyjaciela i nie pozwoliły odebrać sobie inicjatywy. 28 września padła broniona przez czerwonoarmistów Lida. Manewr podwójnego oskrzydlenia przyniósł skutek. Bolszewicy chcąc uniknąć okrążenia, musieli zarządzić odwrót. 29 września zwycięskich żołnierzy wizytował w Lidzie Józef Piłsudski i gen. Edward Rydz-Śmigły.

    30 września kontynuowano natarcie, którego podstawowym celem było ponowne oskrzydlenie i rozbicie większości sił Frontu Zachodniego. Główne siły 2. i 4. Armii brały udział w pościgu za uciekającymi bolszewikami. Odziały polskie uderzyły na Święciany, Mołodeczno, Dołhinów i Mińsk. Tuchaczewski dostrzegał zagrożenie i nakazał błyskawiczny odwrót, który skończył się paniczną ucieczką.

    Oddziały polskie na skutek niezdecydowania dowódców, ciągłych zmian położenia przeciwnika oraz zmęczenia nie zdołały jednak wykonać w całości swojego zadania. Zmusiły bolszewików do generalnego odwrotu, ale nie zdołały ich zniszczyć całkowicie. Oddziałom Tuchaczewskiego udało się wyjść z okrążenia. Pokonane, zdemoralizowane nie były zdolne do przeprowadzenia jakichkolwiek działań zaczepnych.

    Oceniając ostatnią fazę operacji niemeńskiej prof. Lech Wyszczelski pisał: "Z punktu wiedzenia realizacji założonych celów terenowych zakończyła się sukcesem oddziałów polskich. Ramiona okrążenia prowadzonego przez 2. i 4. Armię zamknęły się. Nie zrealizowano jednak najważniejszego celu prowadzonych działań - okrążenia znaczących sił Frontu Zachodniego i ich rozgromienia. Tuchaczewski był szybszy i zdołał wyprowadzić swoje wojska spod okrążenia. Dokonał tego za cenę utraty znacznego terytorium, co nie będzie wywoływało entuzjazmu w Moskwie w kierowniczych gremiach Armii Czerwonej i partii bolszewickiej."

    Bitwa zakończyła się 3 października, ale walki w tym rejonie toczyły się jeszcze do 12 października. Znaczącym epizodem końcowych walk nad Niemnem, był "bunt" gen. Lucjana Żeligowskiego z 7 października, który po dwóch dniach doprowadził do zajęcia Wilna. Bunt był pozorowany, gen. Żeligowski działał z inicjatywy i za zgodą Piłsudskiego. Generał po zajęciu miasta powołał tzw. Litwę Środkową i przeprowadził wybory do Sejmu Wileńskiego, który 20 lutego 1922 roku przegłosował wcielenie Litwy Środkowej do Polski.

    Walki nad Niemnem były niezmiernie ważne z taktycznego i strategicznego punktu widzenia. Doprowadziły do odrzucenia Frontu Zachodniego od Polski i ostatecznie przypieczętowały zwycięstwo Polski w wojnie. Ukazały, że młode państwo jest w stanie prowadzić zwycięstwo długą i wyczerpującą wojnę. Potwierdziły też zdolności militarne Józefa Piłsudskiego. Po bitwie Lenin, Trocki i Kamieniew zrezygnowali z podboju Polski i eksportu rewolucji na zachód. MSJ

    PAP - Nauka w Polsce

    hes/ jra/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Front Środkowy – związek operacyjny Wojska Polskiego utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej dyrektywą Wodza Naczelnego marsz. Józefa Piłsudskiego z 28 maja 1920 r. Do 25 czerwca nosił nazwę Frontu Ukraińskiego, do 9 lipca Frontu Rydza-Śmigłego, a do 6 sierpnia Frontu Południowo-Wschodniego. Operacja leningradzko-nowogrodzka – operacja strategiczna rozpoczęta przez Armię Czerwoną podczas II wojny światowej 14 stycznia 1944 roku w celu zaatakowania sił Grupy Armii "Północ" i odblokowania Leningradu spod oblężenia niemieckiego armiami frontów 2. Nadbałtyckiego, Leningradzkiego oraz Wołchowskiego. Po zaledwie dwóch tygodniach operacji Armia Czerwona kontrolowała już linię kolejową LeningradMoskwa, a 26 stycznia Stalin ogłosił, iż blokada Leningradu została zniesiona i że wojska niemieckie zostały wyparte z obwodu leningradzkiego. Zniesienie 900-dniowej blokady było świętowane w Leningradzie salwą 324 dział. Operacja zakończyła się miesiąc później 1 marca, kiedy Stawka rozkazała wojskom Frontu Leningradzkiego kontynuować swoje działania w operacji przez rzekę Narwa, podczas gdy 2. Front Nadbałtycki miał bronić terytorium zdobytego w pościgu za niemieckim XVI Korpusem Armijnym. Bitwa pod Tomaszowem Lubelskim – w istocie dwie bitwy. Pierwsza miała miejsce w dniach 17-20 września 1939 roku, druga trwała od 22 do 27 września 1939 roku. Była to druga po bitwie nad Bzurą największa batalia kampanii wrześniowej. W pierwszej bitwie udział brały zjednoczone Armie "Kraków" i "Lublin" pod dowództwem gen. Tadeusza Piskora. W drugiej walczyły wojska Frontu Północnego utworzone z Armii "Modlin" generała Emila Przedrzymirskiego, dowodzone przez Stefana Dęba-Biernackiego. W pierwszej bitwie pod Tomaszowem Lubelskim brało udział największe polskie zgrupowanie pancerne ok. 80 wozów bojowych, w tym 22 czołgi typu 7TP.

    Bitwa o Brzostowicę – bitwa stoczone w dniach 20 września-25 września 1920 roku na Białorusi na południe od Grodna przez 3 DPLeg. pod dowództwem gen. Leona Berbeckiego z jednostkami sowieckiej 15 Armii Agusta Korka, podczas ostatnich przygotowań do ofensywy polskiej nad Niemnem w czasie wojny polsko-bolszewickiej 1919 - 1920. Operacja Avalanche (ang.: lawina) to nazwa rozpoczętego 9 września 1943, lądowania aliantów na południe od Neapolu, w okolicach miasta Salerno (Morze Tyrreńskie) w czasie kampanii włoskiej. Inwazja Włoch rozpoczęła się 10 lipca lądowaniem aliantów na Sycylii. Wraz z lądowaniami sił brytyjskich w południowych Włoszech (operacje Slapstick i Baytown), 3 września lądowała w rejonie Reggio 8 Armia angielska po silnym bombardowaniu morskim i lotniczym. Operacja miała na celu szybkie zajęcie terytorium Włoch, po rozejmie między siłami Włoch i Aliantów zawartym 3 września i ogłoszonym 8 września. Po ogłoszeniu rozejmu siły floty włoskiej przeszły na Maltę. 9 września rozpoczęła lądowanie 5 Armia amerykańsko-brytyjska pod dowództwem gen. Marka Clarka (600 jednostek morskich z 8 dywizjami amerykańskimi i brytyjskimi na pokładach). Lądowanie poprzedzone było przygotowaniem artyleryjskim 4 pancerników oraz bombardowaniem lotnictwa sprzymierzonych. 11 września 5 Armia spotkała się z silnym kontrnatarciem sił niemieckich wspieranych przez lotnictwo. Niemcy w rejony dzialania 5 i 8 Armii ściągnęli siły ok. 13 dywizji w tym dużą ilość oddziałów pancernych. Niemcy mieli dogodną sytuację ze względu na brak użycia przez sprzymierzonych wsparcia powietrznego ze względu na duże odległości do lotnisk. Niemcom udało się zatrzymać wojska aliantów, a nawet zepchnąć je na odległość 1000 m. od brzegów w dniach 14-15 września. W krytycznym momencie alianci rzucili do walki całe lotnictwo średniego i dalekiego zasięgu. Od strony morza użyli 6 okrętów liniowych, 7 lotniskowców, 13 krążowników i ok 60 niszczycieli (w tym trzy polskie. W wyniku kontruderzenia sił morskich, lotnictwa i sil lądowych 16 września Niemcy zostali rozbici. a 5 armia połączyła się z 8 armią ok. 40 mol na południowy wschód od Salerno. 17 września Niemcy wycofali się na wcześniej przygotowane linie obronne na drodze do Rzymu. Sojusznicy do prowadzenia dalszej operacji zmuszeni byli ściągnąć dodatkowe siły i zorganizowaną koordynacją działań lądowych i morskich. W wyniku dalszych walk 1 października zdobyli Neapol.

    2 Armia (2 A) - związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej rozkazem Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 7 marca 1920. W czasie swojego istnienia, podobnie jak 3 Armia była trzykrotnie formowana i rozformowana, mimo to zlikwidowano ją jako ostatnią z armii wojny 1919-1921 (15 września 1922) i stała się Inspektoratem Armii nr 1. Bitwa o Charków (1941) – bitwa stoczona pomiędzy wojskami ZSRR a III Rzeszy niemieckiej na froncie wschodnim w czasie ostatniej fazy operacji "Barbarossa" w dniach od 20 do 24 października 1941 roku. Doprowadziła ona do zajęcia miasta przez 6. Armię Grupy Armii "Południe" Wehrmachtu. Charków był broniony przez radziecką 38. Armię Frontu Południowo-Zachodniego, zaś fabryki miasta zostały rozebrane w celu przeniesienia ich dalej na wschód. 21 października wszystkie urządzenia fabryczne zostały załadowane na wagony kolei. Tego samego dnia wojska niemieckie zbliżyły się na odległość 11 km od linii kolejowej.

    Walki o Dęblin i Mińsk Mazowiecki (1920) – walki stoczone w dniach 16 sierpnia - 18 sierpnia 1920 roku przez I Grupę Uderzeniową (pod dowództwem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego) w składzie: 3 Armia (II RP) (pod dowództwem gen. Edwarda Śmigłego-Rydza) i 4 Armia (II RP) (pod dowództwem gen. Leonarda Skierskiego) w rejonie od Dęblina do Mińska Mazowieckiego podczas Kontruderzenia znad Wieprza w czasie wojny polsko-bolszewickiej oraz Grupę Uderzeniową XXIX Brygady Piechoty płk Stanisława Wrzalińskiego wspartej czołgami, która to kontratakując spod Warszawy zdobyła Mińsk Mazowiecki. Front Północny – związek operacyjny Wojska Polskiego utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej dyrektywą Wodza Naczelnego marsz. Józefa Piłsudskiego z 17 maja 1920. Do 5 lipca nosił nazwę Frontu Szeptyckiego, a do 6 sierpnia Frontu Północno-Wschodniego.

    Grupa Armii Warszawa (inna nazwa - Grupa Armii gen. Rómmla) - związek operacyjny Wojska Polskiego utworzony w trakcie wojny polsko-niemieckiej rozkazem Wodza Naczelnego marsz. Edwarda Rydza-Śmigłego z 8 września 1939 r.

    Walki nad Turią i Bugiem, zwane też walkami pod Dolskiem i Dorohuskiem – walki artylerzystów polskich stoczone w dniach 18–21 lipca 1944, w czasie operacji brzesko-lubelskiej będącej częścią Operacji Bagration 1 Frontu Białoruskiego (dowódca marszałek Konstanty Rokossowski), podczas II wojny światowej, jedna z bitew oddziałów Armii Polskiej w ZSRR.

    Operacja krasnoborska – bojowe działania 55 Armii Frontu Leningradzkiego w czasie dwóch ofensywnych operacji (10 – 27 lutego i 19 marca – 2 kwietnia 1943 r.) wspólnie z wojskami Frontu Wołchowskogo w celu okrążenia i zniszczenia mgińsko-siniawińskiego ugrupowanie 18 Armii. Operacja königsbergska (znana także jako Bitwa o Królewiec) – jedna z ostatnich operacji Armii Czerwonej podczas operacji wschodniopruskiej w czasie II wojny światowej. Podczas czterech dni zaciętych walk ulicznych wojska sowieckich frontów 1 Nadbałtyckiego i 3 Białoruskiego zdobyły Königsberg. Oblężenie rozpoczęło się pod koniec stycznia 1945 roku, kiedy Rosjanie otoczyli miasto. Podczas bitwy miały miejsce ciężkie walki o utrzymanie połączenia Königsbergu z portem w Piławie, ale zostało ono ostatecznie utracone. Bitwa zakończyła się kapitulacją niemieckiego garnizonu w dniu 9 kwietnia.

    Dodano: 14.08.2010. 12:17  


    Najnowsze