• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dobiegają końca badania eremu w Gurna w Egipcie

    23.03.2010. 12:01
    opublikowane przez: Piotr aewski-Banaszak

    Unikalną patelnię żelazną o uchwycie zdobionym wizerunkami ryb, ptaków, liści palmowych i wzorami geometrycznymi oraz przesyłkę listów w postaci ostraków przewiązanych sznurkiem i zawiniętych w tkaninę znaleźli archeolodzy podczas ostatnich sezonów badawczych w obrębie eremu koptyjskiego, na zachodnim brzegu Luksoru w Gurna. Badacze uzyskali również dowody na to, że mnisi prowadzili w pustelni zaawansowaną działalność skórniczą i przędzalniczą. Misją Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW kierował Tomasz Górecki - kustosz Zbiorów Sztuki Wschodniochrześcijańskiej w Muzeum Narodowym w Warszawie.

    Rozpoczęte w 2003 roku wykopaliska w obrębie eremu koptyjskiego w Gurna powoli dobiegają końca, ale każdy kolejny sezon przynosi badaczom sporo niespodzianek.

    Co roku najczęstszym znaleziskiem są ostraka, czyli teksty zapisane na odłamkach skorup naczyń ceramicznych lub fragmentach kamieni. Tym razem zespół kierowany przez Tomasza Góreckiego znalazł dwie grupy ostraków - skorup pieczołowicie owiniętych tkaniną i przewiązanych sznurkiem. Trwają prace nad odczytaniem ich treści.

    Dzięki zastosowaniu na stanowisku wykrywacza metalu, w miejscu już wcześniej przebadanym znaleziono bogato zdobioną, unikalną patelnię żelazną. Podobnych znaleziono w Egipcie dotychczas tylko sześć.

    Jak dotąd archeolodzy odkryli tutaj fragmenty blisko 4000 amfor i setek naczyń kuchennych, stołowych i zasobowych. Dlatego kolejne sezony będą poświęcone w dużej mierze ich porządkowaniu i opisywaniu.

    "Planujemy zrekonstruować wyposażenie +kredensu+ ówczesnego mnicha" - zapowiada Górecki.

    Badania pozostałości koptyjskich w Egipcie długo traktowano po macoszemu. Badacze w XIX i w początkach XX wieku skupiali się na pozyskiwaniu zabytków z epoki faraońskiej, a te pochodzące w warstw wyższych, czyli późniejsze, w tym koptyjskie nie budziły większego zainteresowania i w większości przypadków bezpowrotnie przepadły.

    O pustelni badanej przez Polaków świat usłyszał w 2005 roku, kiedy odkryto tutaj dwie oprawione w skórę księgi papirusowe i zespół kart pergaminowych z fragmentami starotestamentowej Księgi Izajasza.

    Te wyjątkowe zabytki piśmiennictwa leżały poza eremem w sposób wskazujący na to, że zostały z niego wyrzucone. Rewelacją na skalę światową okazała się księga datowana wstępnie na VII-VIII wiek, w której zapisano pismem koptyjskim tzw. "Kanony Pseudo-Bazylego" opisująca reguły życia klasztornego. Dotychczas badacze znali jedynie arabski przekład tegoż manuskryptu.

    "Ciekawych wiadomości mogą nam dostarczyć okładki książek, bowiem składają się ze zbitych warstw makulatury - czyli wtórnie użytych papirusów z wcześniejszych okresów, które pokryto skórą" - wyjaśnia Górecki.

    W tym kontekście ciekawym znaleziskiem z ostatniego sezonu jest punktak z kutego żelaza, który służył jako narzędzie do wykonywania wzorów na skórze stosowanej do oprawiania ksiąg.

    Wszystkie księgi poddawane są obecnie intensywnej konserwacji przez polskich specjalistów w aleksandryjskim Muzeum Narodowym. Zainteresowani mogli przyjrzeć się ich fragmentom podczas wystawy z okazji 70-lecia działalności polskich archeologów w Egipcie, która odbyła się w Muzeum Egipskim w Kairze w 2007 roku.

    "Znaleziska manuskryptów na terenie Egiptu są niezmiernie rzadkie. Większość znanych z terenu tego kraju odkryli rabusie w XIX i na początku XX wieku, dlatego nie znamy ich precyzyjnej lokalizacji, która dla archeologów jest niemniej istotna niż sam zabytek. Tym bardziej znalezione przez nas księgi in situ są cennym odkryciem" - podkreśla Górecki.

    Mnisi koptyjscy stworzyli erem w masywie skalnym, w którym wcześniej wykute były groby z czasów faraońskich. W tym przypadku na swoje potrzeby przystosowali w VI wieku przestronny grobowiec z XI dynastii (2125-2055 lat p.n.e.), który zapewne nigdy nie został ukończony i użytkowany. Erem funkcjonował prawdopodobnie do końca VIII wieku.

    "Mnisi zaadoptowali grobowiec do swoich potrzeb i w ramach ruchu pustelniczego stworzyli erem. Wnętrze grobowca podzielili na dwie funkcjonalne części" - opowiada Górecki. W tylnej części znajdowała się sypialnia, w której nocowało dwóch mnichów na ławach wykonanych z suszonych cegieł mułowych i pokrytych matami, natomiast w przedniej części korytarza grobowego mieściła się kaplica - mnisi namalowali tutaj na ścianach krzyże, wyobrażenia świętych i krótkie teksty o charakterze religijnym.

    Tuż przed wejściem do grobowca, zaadoptowanego do potrzeb mieszkalnych i kultowych, znajdowała się dwupiętrowa wieża wzniesiona przez mnichów z cegieł mułowych. Pełniła funkcję magazynową, a także w razie zagrożenie była refugium dla eremitów.

    Co ciekawe, większość zabytków związanych z użytkowaniem eremu nie pochodzi z jego wnętrza czy też infrastruktury przylegającej do wejścia do zaadoptowanego grobowca, ale ze śmietnika używanego w czasie funkcjonowania pustelni.

    "Najczęściej wewnątrz zabudowań mieszkalnych archeolodzy nie znajdują wielu zabytków, albo ewentualnie z ich ostatniej fazy. Powinno być to oczywiste dla badaczy, gdyż mieszkańcy pozbywali się niepotrzebnych przedmiotów a wnętrze sukcesywnie sprzątali. Zatem informacji dotyczących życia osad czy, jak w naszym przypadku eremu, należało szukać w obrębie śmietnika" - zauważa Górecki.

    Podejście archeologa okazało się trafne. To dzięki wykopaliskom przeprowadzonym w przylegającym do pustelni śmietniku badaczom objawił się sposób funkcjonowania eremu. Tutaj znaleziono półprodukty do produkcji skórniczej, narzędzia introligatorskie z kości i żelazne (rodzaj punktaka) do zdobienia skóry, odpady z działalności tkackiej w postaci przędzy dobrej jakości (lniana z domieszką bawełnianą), oraz 90 proc. z ponad 300 ostraków odkrytych na stanowisku.

    Ostatni z wymienionych typów zabytków jest szczególnie ważny przy odtwarzaniu sposobu funkcjonowania pustelni.

    "Ostraka były w istocie stosowane jako listy, dzięki którym mnisi z jednego eremu kontaktowali się z pozostałymi pustelniami i klasztorami w okolicy. Nieodległy znajdował się w Deir el-Bahari, dosłownie na świątyni Hatszepsut, ale został rozebrany przez archeologów na przełomie XIX i XX wieku. Jeszcze bliżej był słynny klasztor św. Epifaniusza i klasztor w Deir el-Medina. Na ostrakach notowano też formuły modlitewne, rachunki, obliczenia, rysowano szkice czy wykonywano wprawki pisarskie" - mówi Górecki.

    Pośród tematów korespondencji dominuje ten związany z księgami. Mnisi zamawiają księgi, proszą o zwrot pożyczonych, o naprawę oprawy ksiąg, o ich przyozdobienie lub przepisanie.

    Erem badany przez polski zespół zamieszkiwała para mnichów - jeden z nich był mistrzem, drugi - uczniem, dlatego pustelnia pełniła również funkcję szkoły. Młodszy mnich stawiał tutaj pierwsze kroki w pisaniu i czytaniu.

    "Na jednym z odkopanych przez nas ostrakonów zidentyfikowaliśmy próbkę niezdarnego pisma podpisaną imieniem Szymon. Poniżej znajdował się natomiast wprawny podpis, imię Józef. Zupełnie jakby ten drugi sprawdzał - w formie +klasówki+ - postępy swojego ucznia" - uważa Górecki.

    Podczas kolejnego sezonu prac planowane jest wykonanie badań georadarowych wewnątrz grobowca przez Jarosława Majewskiego z firmy Georadar. Dzięki zastosowaniu metody nieinwazyjnej, nienaruszone zostaną elementy grobowca pochodzące z czasów koptyjskich - ściany działowe, ławy itp. a jednocześnie badacze uzyskają informacje dotyczące ewentualnych nieodkrytych komór grobowca XI dynastii, czy z późniejszych okresów.

    Źródło:
    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Józef, Józef Egipski (hebr. יוֹסֵף; arab. يوسف Jusuf, skrócona forma imienia Josifiasz: [oby] Jah dodał [pomnożył]) – patriarcha biblijny, syn Jakuba i Racheli, żył 110 lat. Jego historia jest opisana jedynie w Księdze Rodzaju, nie ma potwierdzenia w źródłach egipskich. Jednakże biblijny opis dostarcza spójnych i zbieżnych informacji z faktami historycznymi na temat okresu, na który datuje się pobyt Józefa w Egipcie takich jak cena niewolnika czy panujący władcy. Znamiennym faktem, który jest jednym z silnych dowodów potwierdzających pobyt Józefa w Egipcie jest znalezisko w Muzeum Egipskim w Kairze. Badacze z zespołu Sa’ida Muhammada Thabeta, prowadzący prace inwentaryzacyjne w muzeum, twierdzą, że odkryli monety z imieniem i wizerunkiem biblijnego patriarchy. Ich zdaniem mogą one pochodzić z czasów, kiedy Józef żył w Egipcie, co jednak spotyka się ze sceptycznymi komentarzami. Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie – Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie powstało w 1968 roku. Początkowo mieściło się w 2, a później w 4 pomieszczeniach przy ul. Sienkiewicza 10. W roku 1972 przeniosło się do przedwojennej willi przy ul. Sobieskiego 239. W latach 80-tych ubiegłego wieku pozyskało i odrestaurowało pochodzący z początku wieku budynek przy ul. Wałowej 14 a. Obecnie mieszczą się tam pracownie i magazyny działu druków zwartych i prasy. Główną siedzibą Muzeum jest Pałac Przebendowskich, będący dawniej częścią XVIII wiecznego zespołu pałacowo-parkowego. Obecnie istniejący pałac został zbudowany przez ostatnich właścicieli dóbr wejherowskich – Keyserlingków. Chociaż od kilku lat obiekt jest restaurowany, muzeum prowadzi podstawową działalność jaką jest gromadzenie, opracowywanie i upowszechnianie dóbr kultury z zakresu piśmiennictwa i muzyki kaszubsko-pomorskiej, dokumentując tym samym dorobek ubiegłych i współczesnych pokoleń Pomorzan, ze szczególnym uwzględnieniem dokonań świadczących o odrębności kultury kaszubskiej. Dumą Muzeum są zgromadzone przez lata bezcenne zabytki piśmiennictwa i muzyki, których niejednokrotnie nie zobaczymy w innych instytucjach. W ciągu 40-tu lat działalności Muzeum pozyskało większość pierwodruków i kolejnych wydań utworów kaszubskojęzycznych, niezwykle rzadkich czasopism, zbiorów pieśni i innych druków. Nie do przecenienia są liczne spuścizny po pisarzach, kompozytorach, folklorystach i działaczach kaszubskich, w których niezwykle często zabytkom piśmienniczym i muzycznym towarzyszą fotografie, malarstwo i grafika, numizmaty, ceramika itp. Tak jest w przypadku zbiorów po Aleksandrze Majkowskim, Janie Rompskim, Ignacym Schuttenbergu, Franciszku Fenikowskim, Julianie Rydzkowskim, Izabeli Trojanowskiej, Klemensie Dercu i wielu innych. Oddzielnie należy wymienić zbiór 500 starodruków i bardzo interesującą kolekcję kartograficzną. Stale uzupełniane są dokumenty życia społecznego: plakaty, afisze, zaproszenia. W Muzeum znajdują się również nie wchodzące w skład spuścizn zabytki materialne, chociaż w o wiele mniejszym zakresie niż piśmiennictwo. Są to dzieła sztuki, m.in. obrazy Mariana Mokwy, Wacława Szczeblewskiego, meble, zabytki etnograficzne. Jednocześnie wejherowskie Muzeum jest znaczącym współczesnym ośrodkiem kultury i nauki kaszubskiej. Odbywają się konferencje naukowe, spotkania z wybitnymi pisarzami, promocje książek, konkursy i koncerty. Muzeum współpracuje z wieloma towarzystwami regionalno-kulturalnymi z Polski i Europy, od wielu lat jest organizatorem Ogólnopolskiego Konkursu Prozatorskiego im. J. Drzeżdżona. Tutaj spotykają się również piszący po kaszubsku i muzycy, którzy doceniają akustyczne walory sali koncertowej. Jedną z podstawowych form działalności i jednocześnie prezentacji naszych zbiorów są wystawy, organizowana w siedzibie i poza nią. Najczęściej jednak są to ekspozycje czasowe. Największym powodzeniem cieszą się wystawy poświęcone literaturze, szeroko pojętej historii i kulturze Pomorza, a także wernisaże twórców z naszego regionu. Muzeum prowadzi działalność wydawniczą. Jest wydawcą książek zarówno w języku polskim jak i kaszubskim – prac popularnych i naukowych z różnych dziedzin: historii, językoznawstwa, etnografii, literatury pięknej, wspomnień, pamiętników itp. Z większości zbiorów można skorzystać w muzealnych czytelniach. Skały księżycowe to ogólny termin określający skały tworzące ziemski Księżyc. W porównaniu do skał budujących naszą planetę, są one niezwykle stare; ich wiek szacuje się na 3,16 mld lat (dla bazaltów tworzących księżycowe morza) do nawet 4,5 mld lat (w przypadku skał budujących tzw. wyżyny). Badania oparte na technologii zwanej "datowaniem kraterowym" pozwoliły ustalić, że ostatnie erupcje wulkaniczne na Księżycu miały miejsce około 1,2 mld lat temu, nie dysponujemy jednak próbkami skał w tym wieku. Dla porównania, wiek najstarszych ziemskich skał oceniany jest na 3,8 mld lat, co stanowi wartość zdecydowanie różniącą się od wieku najwcześniejszych skał księżycowych. Obecnie skały księżycowe na Ziemi, w zależności od źródła pochodzenia, można podzielić na trzy grupy: 1) zebrane podczas misji amerykańskiego projektu Apollo, 2) pozyskane przez lądowniki radzieckiego programu Łuna i 3) wyrzucone w przestrzeń kosmiczną podczas uderzeń meteorytów i przyciągnięte przez grawitację Ziemi (meteoryty księżycowe). Sześć misji Apollo dostarczyło w sumie 2415 próbek o łącznej masie 382 kg, trzy statki Łuna przywiozły 326 g gruntu księżycowego, a masa około stu odnalezionych meteorytów księżycowych przekracza 32 kg (wiele z nich zostało odnalezionych dzięki trwającemu programowi ANSMET, czyli ANtarctic Search for METeorites).

    Bibliologia, zwana też księgoznawstwem – nauka humanistyczna, której przedmiotem badań jest książka we wszystkich jej aspektach, czyli jako obiekt materialny, nośnik treści a także społeczne narzędzie kultury. Zajmuje się ona zarówno książką dawną jak i współczesną, oraz instytucjami z nią związanymi tj. wydawnictwa, drukarnie, księgarnie, biblioteki, ośrodki informacji. Żdżary (niem. Eichberg) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie goleniowskim, w gminie Goleniów, na zachód od drogi nr 3 i 6 (obwodnica miasta Goleniowa), na skraju Puszczy Goleniowskiej. Na terenie miejscowości znajdują się bardzo liczne stanowiska archeologiczne. Ze znalezisk wynika, że tereny te były zamieszkane już 8 tys. lat temu przez kultury mezolityczne, następnie przez stosunkowo rzadką na tym terenie kulturę ceramiki dołkowo-grzebykowej i kolejno przez kulturę pucharów lejkowatych, amfor kulistych, ceramiki sznurowej,najliczniejszą na tym terenie kulturę łużycką i wreszcie na północno-wschodnim krańcu wsi znajdują się pozostałości osady wczesno-słowianskiej z VIII w. Wśród przedmiotów znaleziono m.in. mezolityczny kościany harpun, topory kamienne-glównie kultury ceramiki sznurowej, gliniane naczynia, haki, sita i liczne narzędzia z kości i kamienia..W 1314 tereny te stały się własnością miasta Goleniowa. Sama wieś została założona w XIX wieku, kiedy miasto wydzieliło z tego terenu kilkanaście działek kolonizacyjnych. W II połowie XIX stulecia Żdżary były wsią o zabudowie nieregularnej, złożoną z kilku mniejszych osad. Przed wojną znajdowała się tutaj szkoła w której istniało muzeum zabytków archeologicznych ówcześnie znane niemal w całej europie oraz poczta.

    Księga z Kells (ang. Book of Kells, irl. Leabhar Cheanannais), znana również pod nazwą Ewangeliarz z Kells lub Ewangeliarz świętego Kolumby – manuskrypt z około 800 roku, bogato iluminowany przez celtyckich mnichów, pochodzący prawdopodobnie z klasztoru na wyspie Iona założonego przez św. Kolumbę. Będąc jednym z najważniejszych zabytków chrześcijaństwa irlandzkiego i dzieł irlandzko-saskiej sztuki, stanowi również jeden z najpiękniejszych iluminowanych manuskryptów średniowiecznych, jakie zachowały się do naszych czasów. Z uwagi na wartość artystyczną i precyzję wykonania, mimo że niedokończony, rękopis ten uważany jest przez wielu specjalistów za jedno z najbardziej godnych uwagi zachowanych dzieł średniowiecznej sztuki religijnej. Miniatury manuskryptów ormiańskich stanowią ważną część dziedzictwa kulturalnego narodu ormiańskiego. Gdy Armenia w roku 301 przyjmowała chrześcijaństwo – pierwsza w świecie – jako religię państwową, jej historia liczyła już ponad tysiąc lat. Święty Mesrop Masztoc stworzył w roku 406 alfabet ormiański. W klasztorach mnisi mogli przepisywać ewangeliarze i inne święte księgi w ojczystym języku ormiańskim. Pisano na pergaminie, częściej dwustronnie, rzadko jednostronnie. Mnisi-miniaturzyści zdobili księgi iluminacjami. Farby zagęszczano spoiwem z białka jaj kurzych, stosowano zdobienie złotem listkowym. Stylistycznie miniatury zgodne były z wymaganiami ikonografii chrześcijańskiej, wykazywały jednak wpływy miniatur perskich. Oprócz postaci biblijnych ukazywały fantastyczne stworzenia, bogate ornamenty roślinne. Wiele pomysłowości widać w kompozycjach inicjałów, otaczających litery bogatą dekoracją. Stylistycznie wyróżnia się kilka szkół, związanych z klasztorami. Szczyt rozwoju sztuki miniatury ormiańskiej przypada na XIII wiek.

    Księga z Kells (ang. Book of Kells, irl. Leabhar Cheanannais), znana również pod nazwą Ewangeliarz z Kells lub Ewangeliarz świętego Kolumby – manuskrypt z około 800 roku, bogato iluminowany przez celtyckich mnichów, pochodzący prawdopodobnie z klasztoru na wyspie Iona założonego przez św. Kolumbę. Będąc jednym z najważniejszych zabytków chrześcijaństwa irlandzkiego i dzieł irlandzko-saskiej sztuki, stanowi również jeden z najpiękniejszych iluminowanych manuskryptów średniowiecznych, jakie zachowały się do naszych czasów. Z uwagi na wartość artystyczną i precyzję wykonania, mimo że niedokończony, rękopis ten uważany jest przez wielu specjalistów za jedno z najbardziej godnych uwagi zachowanych dzieł średniowiecznej sztuki religijnej. Bibliologia, zwana też księgoznawstwem – nauka humanistyczna, której przedmiotem badań jest książka we wszystkich jej aspektach, czyli jako obiekt materialny, nośnik treści, a także społeczne narzędzie kultury. Zajmuje się ona zarówno książką dawną, jak i współczesną, oraz instytucjami z nią związanymi, tj. wydawnictwa, drukarnie, księgarnie, biblioteki, ośrodki informacji.

    Główna Księgarnia Naukowa im. B. Prusa - księgarnia naukowa założona w latach 50-tych XX wieku w Warszawie. Znajduje się na Krakowskim Przedmieściu pod numerem 7, w kamienicy, w której Bolesław Prus umieścił sklep Stanisława Wokulskiego, głównego bohatera "Lalki". W ścianę kamienicy wmontowana została tablica pamiątkowa z tą informacją. Na drugim piętrze znajdować się miało również mieszkanie Ignacego Rzeckiego. Od momentu powstania księgarnia prowadzi działalność nieprzerwanie, a od maja 2002 roku również jako księgarnia internetowa. W 2006 roku "Księgarnia Prusa" w rankingu tygodnika Wprost została uznana za najlepszą księgarnię w Warszawie i jedną z pięciu najlepszych w Polsce. W 2012 roku znalazła się z kolei w finałowej 12 najpiękniejszych księgarni w Polsce..

    Związek Księgarzy Polskich – stowarzyszenie właścicieli i pracowników księgarń polskich. Zostało założone w roku 1908 jako efekt pierwszego zjazdu polskich księgarzy z zaboru rosyjskiego, który odbył się 9-10 grudnia 1907. Po uzyskaniu przez Polskę niepodległości weszły do niego lokalne organizacje z wszystkich 3 zaborów. Został rozwiązany w roku 1950, a następnie reaktywowany w roku 1956 pod nazwą Stowarzyszenie Księgarzy Polskich.

    Rekolekci (Ordo Fratrum Minorum Reccolectorum) − franciszkański ruch odnowy w łonie Zakonu Braci Mniejszych, sięgający początkami 1533 r., który w 1579 r. uzyskał wewnętrzną autonomię. Rekolekci skupiali się wokół klasztorów-pustelni zwanych klasztorami rekolekcyjnymi. Rozwinęli się zwłaszcza we Francji, Anglii, Niderlandach i w krajach niemieckich. Kres ich samodzielności położyła Unia Leoniańska po 1897.

    Dodano: 23.03.2010. 12:01  


    Najnowsze