• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Doktorantka Uniwersytetu Wrocławskiego bada urazy średniowiecznych wojowników

    05.08.2010. 01:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Analiza urazów obserwowanych na szkieletach ludzkich sprzed połowy tysiąclecia może być źródłem wiedzy na temat mechanizmu ich powstawania.  W wyniku badania obrażeń czaszek możemy uzyskać wiele informacji zarówno na temat narzędzia, jakim zadano rany, jak również napastnika - przekonuje Agata Cieślik, doktorantka Katedry Antropologii Uniwersytetu Wrocławskiego, która od kilku lat współpracuje z archeologami podczas wykopalisk na cmentarzyskach średniowiecznych.

    Badania Agaty Cieślik z UWr dobitnie wskazują, że antagonizmy społeczne zaznaczają się nie tylko na kartach średniowiecznych kronik w postaci barwnych opisów spektakularnych zwycięstw i gorzkich porażek. Ich historia jest także zapisana w mogiłach uczestników i ofiar bójek, potyczek oraz bitew rozegranych wieki temu.

    ,,Przemoc jest nieodłącznym elementem wszelkich konfliktów - zarówno lokalnych potyczek, jak i wielkich wojen. Już samo wyposażenie grobu może sugerować zamiłowanie do +bitki+ lub wręcz wojenną profesję pochowanej w nim osoby. Cenne są również dane antropologiczne płynące z analizy zmian urazowych obserwowanych w historycznym materiale szkieletowym" - tłumaczy badaczka.

    Wiele informacji antropolodzy mogą uzyskać na podstawie analizy czaszek noszących ślady różnego rodzaju uszkodzeń. Bada się lokalizację rany, umiejscowienie względem płaszczyzny pośrodkowej oraz jej charakter.

    ,,W literaturze medycznej przyjmuje się, że uraz umiejscowiony powyżej tzw. +linii kapeluszowej+, czyli największego obwodu głowy, jest najczęściej wynikiem działania +obcej ręki+. Można wtedy przypuszczać, że dana osoba padła ofiarą aktu agresji. Ponadto, jeśli uraz zlokalizowany jest po lewej stronie czaszki można wnioskować, że agresor był osobą praworęczną" - wylicza antropolożka.

    Natomiast tzw. urazy bierne, czyli będące skutkiem nieszczęśliwego wypadku, zlokalizowane są zazwyczaj poniżej linii największego obwodu głowy.

    Badaczka podjęła również próbę określenia typu narzędzia, jakim zadano cios na podstawie rodzaju rany. Jej zdaniem w polskich populacjach historycznych najczęściej obserwuje się urazy zadane ostrym narzędziem, np. klingą miecza, ostrzem topora lub przedmiotem o tępych krawędziach.
                      
    ,,Nierzadko archeolodzy znajdują także czaszki noszące ślady urazów wielokrotnych, będących w różnych stadiach gojenia się. Obecność wielu zmian pourazowych w szkielecie może świadczyć o tym, że dana osoba często angażowała się w bójki, a nawet trudniła się rzemiosłem wojennym" - wyjaśnia Cieślik.

    Antropolożka wyróżnia również urazy powstałe w momencie osłaniania twarzy rękami w obawie przed atakiem napastnika. W literaturze przedmiotu są one określane mianem ,,złamań parowanych", czyli uszkodzeń powstałych na skutek bezpośredniego oddziaływania siły o znacznej wartości na dystalną część trzonu kości łokciowej.

    ,,Dawni mieszkańcy Polski doznawali ran nie tylko w walce bezpośredniej - często padali także ofiarami ataków z dalszej odległości. Przykładowo w szkielecie pochodzącym ze średniowiecznego cmentarzyska w Ryczynie stwierdzono złamania żeber w obrębie lewej części klatki piersiowej, będące prawdopodobnie skutkiem postrzału z łuku, ponieważ w bezpośrednim sąsiedztwie uszkodzonych żeber znaleziono grot strzały. Uraz ten był najprawdopodobniej bezpośrednią przyczyną śmierci, ponieważ złamane żebra nie wykazują śladów gojenia świadczących o przeżyciu osobnika" - mówi badaczka.

    Zdaniem doktorantki bez względu na kontekst archeologiczny pochówku, stwierdzenie na szkielecie urazów zawsze jest świadectwem dramatycznych wydarzeń w życiu przedstawicieli dawnych społeczeństw. Szczegółowa antropologiczna analiza charakteru urazów umożliwia jednak antropologom fizycznym prawidłową interpretację okoliczności ich powstania, a tym samym jest nie tylko źródłem informacji o znaczeniu wyłącznie biologicznym, lecz także społeczno - kulturowym na temat życia w średniowiecznej Polsce.

    ,,Dlatego w moje badania doskonale wpisuje się cytat Platona: ,,tylko umarli znają kres wojny". To właśnie dzięki analizie szczątków mieszkańców średniowiecznej Polski możliwie jest bliższe poznanie sposobu walk i okoliczności śmierci dawnych wojowników" - podsumowuje Cieślik.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Contre coup – uraz głowy występujący po drugiej stronie względem miejsca uderzenia. Uraz występujący w miejscu oderzenia głowy o obiekt określa się jako coup. Urazy coup i contre coup wiążą się z wystąpieniem stłuczenia mózgu. Przy urazie głowy może powstać tylko jeden z nich lub oba naraz. Uraz coup jest charakterystyczny dla uderzenia poruszającego się obiektu w nieruchomą głowę, podczas gdy urazy contre coup zwykle powstają gdy poruszająca się głowa uderza w nieruchomy obiekt. Urazowe uszkodzenie mózgu (j. ang. Traumatic brain injury, TBI) zwane również urazem wewnątrzczaszkowym występuje kiedy mózg doznaje urazu wskutek działania zewnętrznej siły. Uszkodzenia można klasyfikować ze względu na ostrość obrażeń, mechanizm powstania (zamknięte np. wskutek uderzenia, lub otwarte np. rana postrzałowa), lub inne czynniki (np. lokalizacje urazu bądź obszar obrażeń). Sformułowanie uraz głowy zwykle odnosi się do urazowego uszkodzenia mózgu. Jest to jednak pojęcie mające szersze znaczenie, ponieważ obejmuje także urazy innych organów niż mózg (np. skóry głowy, lub czaszki). Zespół dziecka potrząsanego (ang. shaken baby syndrome, SBS) – forma przemocy wobec dzieci, która występuje przy gwałtownym potrząsaniu niemowlęciem lub małym dzieckiem, co powoduje powstanie ruchu przypominającego smaganie batem i wiąże się z powstawaniem urazów akceleracyjno-deceleracyjnych. Ocenia się, że w USA urazy tego typu dotykają jedno na 1200–1600 dzieci każdego roku. W zespole często nie ma widocznych dowodów na zewnętrzny uraz. SBS mogą towarzyszyć urazy spowodowane uderzeniem o twarde przedmioty; takie połączenie potrząsania i uderzania o twardy obiekt jest czasami określane jako zespół potrząsania i uderzania.

    Głownia, brzeszczot, (z niem.) klinga, (staropol.) żelazo – jedna z dwu podstawowych części każdej broni białej, drugą częścią jest rękojeść. Głownia jest zasadniczą (główną – stąd etymologia), roboczą częścią broni tego typu. Służy do zadawania i odparowywania ciosów. Stanowi przeważającą większość długości i masy całego narzędzia lub broni. Jest to wydłużona płaska część, prosta lub lekko zakrzywiona, najczęściej metalowa, której jedna lub obie krawędzie są ostre. Również koniec głowni jest ostry. Przy określaniu obszarów całego narzędzia mówi się, że głownia biegnie od rękojeści w dół. Głownia jest tylko częścią większego elementu, którego początek wnika w rękojeść, lub może stanowić jednocześnie także zasadniczą część rękojeści. Często między głownią a rękojeścią znajduje się jelec. Sheut - (egip. šwt) cień osoby, który zawsze jest obecny. Wierzono, że człowiek nie może istnieć bez cienia, tak samo jak cień nie może istnieć bez rzucającej go osoby. Egipcjanie przypuszczali zatem, że cień zawierał w sobie część osoby, którą reprezentował. Z tego powodu posągi bóstw i ludzi, były czasem nazywane ich cieniami. Graficznie, cień przedstawiała mała figura ludzka pomalowana całkowicie na czarno, jak również figura śmierci lub sługa Anubisa.

    Respondent - osoba, której opinie stanowią przedmiot badania w naukach społecznych, najczęściej w badaniach kwestionariuszowych, także: telefonicznych, pocztowych, internetowych. W niektórych typach badań respondenci dobierani są do badań na podstawie założeń badania probabilistycznego. W praktyce opisu badań używa sie również słowa respondent w stosunku do pojedynczje osoby, która nie jest dobierana losowo, a z która prowadzi się na przykład wywiad swobodny. Badanie słuchu – jest to ocena reakcji organizmu powstałej w wyniku stymulacji dźwiękowej. Badania słuchu dzielą się na badania subiektywne i badania obiektywne. Subiektywne badania słuchu, w przeciwieństwie do badań obiektywnych, wymagają aktywnej współpracy osoby badanej (od osoby badanej wymaga się świadomej informacji zwrotnej np. czy dźwięk jest słyszalny). Badania słuchu można podzielić również na badania progowe oraz nadprogowe. Celem badań progowych jest określenie najcichszego możliwego do usłyszenia dźwięku, w badaniach nadprogowych oceniana jest percepcja dźwięku powyżej progu słyszenia.

    Marwari – w Indiach i innych krajach potoczne określenie członków kasty kupieckiej, wywodzących się pierwotnie z Radżastanu, a zwłaszcza z regionu Marwar. W sensie dosłownym "Marwari" jest określeniem geograficznym, może dotyczyć Marwarczyków należących do dowolnej kasty, lecz najczęściej używane jest jako skrót od "Marwari baniya", czyli kupiec marwarski, gdyż właśnie ta grupa społeczna migrowała na największą skalę. Migracje związane z działalnością handlową nie ograniczały się tylko do Indii i krajów ościennych, obecnie przedstawicieli tej klasy można spotkać niemal na całym świecie. Określenia Marwari używa się nawet w przypadku, gdy społeczność taka przebywa w danym regionie od wielu pokoleń. Ekistyka – nauka o osiedlach ludzkich, obejmująca planowanie na poziomie regionalnym, miejskim i gminnym, jak również projektowanie budowli mieszkalnych w taki sposób, aby osiągnąć harmonię pomiędzy mieszkańcami osiedla a ich środowiskiem fizycznym i społeczno-kulturowym. Ekistyka jest nauką transdysyplinarną: obejmuje nie tylko planowanie architektoniczne i urbanistykę, ale także geografię człowieka oraz psychologię społeczną, m.in. badanie interakcji zachodzących w obrębie współzamieszkujących osiedle grup społecznych oraz interakcji między różnymi grupami, jak również wieloaspektowe badanie relacji pomiędzy osiedlem, a jego otoczeniem, jak również wpływu formy osiedla na kształtowanie tych relacji.

    Etos rycerski – zespół wartości i zasad, wykształconych w kręgu średniowiecznej kultury rycerskiej, którymi powinien charakteryzować się idealny wojownik - w życiu i na wojnie. Pojęciu kodu lub etosu rycerskiego oraz tzw. cnót rycerskich stało się silnym składnikiem mentalności klas wyższych późnośredniowiecznych i nowożytnych społeczeństw europejskich. Podobne zjawiska możemy zaobserwować w wielu społeczeństwach z różnych kręgów kulturowych i epok, w których górną warstwę stanowili wojownicy lub grupy powołujący się na taką genealogię. Archetyp idealnego wojownika obecny jest także w wielu utworach literackich, przede wszystkim w eposach. Stąd oprócz etosu rycerzy średniowiecznych można wyróżnić m.in.: etos homerycki (odnoszący się do wojowników z kart Iliady i Odysei), etos spartański, etos samurajski (bushidō), czy współczesny etos wojskowy.

    Lokalizacja dźwięku – czynność, polegająca na określaniu położenia źródła dźwięku w przestrzeni oraz jego odległości od słuchacza. Fakt posiadania pary uszu umożliwia człowiekowi lokalizację źródła dźwięku. Lokalizacja jest dokonywana przez mózg na podstawie analizy głośności dźwięku docierającego do każdego ucha i porównanie obu sygnałów. Kierunek jest określany na podstawie różnic głośności. Miejsce (odległość do źródła dźwięku) może być rozpoznane tylko wówczas, gdy jest to dźwięk o znanej głośności, np. klakson samochodu, wołanie innego człowieka.

    Teorie cech w psychologii osobowości - to podejście, zmierzających do opisania osobowości w kategoriach cech - względnie stałych, charakterystycznych dla jednostki, zgeneralizowanych tendencji do określonych zachowań, emocji i sądów, przejawiających się w różnych sytuacjach. Tak rozumiana cecha ma charakter latentny - nie można jej bezpośrednio zaobserwować, posiada status zmiennej pośredniczącej między bodźcem a reakcją. Teorie cech nastawione są na odkrywanie różnic indywidualnych, rezygnują natomiast z odkrywania mechanizmów osobowości. Badania w tym paradygmacie zmierzają do wyodręnienia za pomocą analizy czynnikowej podstawowych, nieredukowalnych czynników, stworzenia narzędzi do ich pomiaru (testy osobowości) oraz ustalenia korelatów z innymi cechami indywidualnymi. Homoseksualizm (z greki ὁμόιος homoios = taki sam, równy, i z łac. sexualis = płciowy), inaczej: homoseksualność – znaczenie słowa homoseksualizm w różnych kontekstach może być odmienne. Współcześnie termin homoseksualizm może mieć trzy różne znaczenia. Może być rozumiany jako zachowanie homoseksualne, kontakty seksualne z drugą osobą tej samej płci. W takim znaczeniu określa się na przykład kontakty homoseksualne więźniów. W drugim znaczeniu homoseksualizm oznacza stan, szczególne skłonności lub predyspozycje do angażowania się w kontakty seksualne z osobą tej samej płci. W takim znaczeniu jest używany w pytaniu, czy homoseksualizm jest chorobą. W trzecim znaczeniu homoseksualizm oznacza rolę społeczną rozumianą jako jedną z wielu ról istniejących w społeczeństwach. W krajach zachodnich istnieje tendencja to łączenia wszystkich trzech znaczeń w efekcie homoseksualiści wykazują określone zachowania ze względu na swoje predyspozycje, prowadząc jednocześnie określony styl życia.

    Geniusz – w ujęciu psychologicznym jest to potoczne określenie osoby posiadającej wybitnie ponadprzeciętne zdolności intelektualne. Pojęcie to jest ściśle powiązane z pojęciem ilorazu inteligencji (tzw. IQ). Równie często określa się tzw. próg genialności, czyli najmniejsza wartość IQ, dzięki której osobę ją posiadającą można zaliczyć do miana geniusza. Określenie to nie jest w sposób formalny ściśle określone, ponadto zależy od przyjętego modelu rozkładu normalnego Gaussa, a mianowicie od odchylenia standardowego (tzw. SD) populacji - stąd wynika niejednoznaczność pojmowania progu genialności. W rzeczywistości istnieje wiele takich progów, wśród których wyróżnia się 3 najbardziej znane i mające największe zastosowanie w praktyce: próg Mensy - umożliwiający wstąpienie do Mensy, próg Einsteina - oszacowana wartość IQ Alberta Einsteina, a także próg absolutny - wartość IQ, która teoretycznie zgodnie z rozkładem normalnym Gaussa przypada na mniej niż 1 osobę w całej populacji ziemskiej, która wynosi 7 miliardów. Najczęściej mianem geniuszy określa się osoby, których IQ, badane na podstawie rozwiązywanych przez te osoby specjalistycznych testów psychometrycznych, jest nie mniejsze od przyjętego progu genialności. Ponadto mianem tym określa się także tych, którzy wykazywali wyjątkowe zdolności intelektualne w dzieciństwie, a w szczególności w pierwszych latach życia, tzw. genialne dzieci, jak również te osoby, które w znacznym stopniu przyczyniły się do kształtowania obecnego świata, m. in. poprzez wyjątkowe odkrycia, wynalazki, sformułowane prawa, twierdzenia itp., tzw. wybitne jednostki.

    Dodano: 05.08.2010. 01:17  


    Najnowsze