• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dr Niesiołowski-Spano: Barabasz był bojownikiem o wolność, a nie bandytą

    07.04.2012. 19:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl



    Przez wiele wieków Kościół żył w przekonaniu, że Barabasz był zwykłym mordercą. W tej chwili jesteśmy skłonni sądzić, że nie był on pospolitym bandytą, a raczej żydowskim powstańcem, uczestnikiem ruchu antyrzymskiego - mówi PAP dr Łukasz Niesiołowski-Spano. Dr Łukasz Niesiołowski-Spano jest pracownikiem naukowym Zakładu Historii Starożytnej Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego.


    PAP: Co wiemy o Barabaszu? Czy, jak przekazują ewangeliści, był on rzezimieszkiem, pospolitym przestępcą?

    Dr Łukasz Niesiołowski-Spano: Barabasz to jedna z postaci znanych z Nowego Testamentu, która w opowieściach ewangelicznych nie jest zbytnio eksponowana. Jeśli chodzi o jego historyczność, to nie ma najmniejszego powodu, aby wątpić, że ten człowiek rzeczywiście żył w czasach Jezusa, że odegrał pewną rolę w momencie sądu nad Jezusem. Na podstawie Ewangelii wiemy, że został skazany na śmierć. W związku ze świętem Paschy władza rzymska uczyniła w stosunku do Żydów gest, dając im możność zdecydowania o losie Jezusa i Barabasza. W ten sposób - dzięki świętu religijnemu - Barabasz został uwolniony.

    PAP: Jaki był powód, dla którego znalazł się w kłopotach prawnych i został skazany na śmierć?

    Ł. N-S.: Przez wiele wieków Kościół żył w przekonaniu, że Barabasz był zwykłym mordercą. W tej chwili jesteśmy skłonni sądzić, że nie był on pospolitym bandytą a raczej żydowskim powstańcem, uczestnikiem ruchu antyrzymskiego. Skazanie tego niewygodnego dla Rzymian człowieka miało zatem ewidentne znaczenie dla stabilności władzy rzymskiej w Judei; nie był to zwykły wyrok dla rzezimieszka.

    Dzięki Józefowi Flawiuszowi, historykowi żydowskiemu piszącemu w końcu I wieku n.e., wiemy dość dużo o żydowskich ruchach politycznych w czasach Jezusa. Jednym z tych ugrupowań żydowskich byli w tym okresie sykariusze. Flawiusz opisał ich jako partyzantów, członków ruchu zbrojnego. Sykariusze tworzyli niewielkie oddziały zbrojne, które występowały przeciw władzy rzymskiej, skrytobójczo zabijały zarówno Rzymian, jak i ,,kolaborantów", którzy z nimi współpracowali. Rola sykariuszy w I wieku jest bez wątpienia znacząca - tworzyli oni atmosferę buntu przeciw Rzymianom, która zakończyła się wielkim powstaniem żydowskim w 66 r. Jeśli więc myślimy o zapleczu politycznym, z którego Barabasz miałby się wywodzić, to nie można wykluczyć, że był właśnie sykariuszem.

    PAP: Czym kierowali się Żydzi wnosząc o ułaskawienie Barabasza?

    Ł. N-S.: Decyzja o uwolnieniu Barabasza kosztem Jezusa, wbrew późniejszej tradycji kościelnej, była dla Żydów absolutnie oczywista. Wybierali bowiem między walczącym o wolność żydowską bojownikiem, który działał przeciw rzymskiemu okupantowi, a człowiekiem stosunkowo mało znanym, który pochodził z Galilei, a więc z prowincji. Z punktu widzenia mieszkańców Jerozolimy i całej Judei Galilejczycy byli ,,gorszą kategorią obywateli żydowskich". Jezus nie był wówczas w Jerozolimie specjalnie popularny. Choć mówiło się o nim, że uzdrawia i naucza mądrych rzeczy, tak naprawdę nie dokonał on wielkich czynów dla wspólnoty żydowskiej. W związku z tym wybór mieszkańców Jerozolimy był oczywisty - zdecydowali oni o ułaskawieniu antyrzymskiego bojownika, a nie nieznanego szerzej nauczyciela z Galilei. Głosowanie za uwolnieniem Barabasza przez Żydów można uznać za akt wsparcia patriotycznego, ruch prowolnościowy, a nie obronę bandyty.

    PAP: Jakie były formy antyrzymskich wystąpień żydowskich w czasach Jezusa?

    Ł. N-S.: Właściwie cały I wiek to czas, w którym Judea była swoistym kotłem, w którym ciągle wrzało. Stosunkowo często żydowski ruch oporu podejmował działania zbrojne, inicjował skrytobójcze morderstwa. Zorganizowanym wystąpieniem antyrzymskim było m.in. powstanie Samarytan w latach 40. Bunty przeciw władzy okupanta wybuchały także w samej Jerozolimie. Prawdopodobną przyczyną odejścia z urzędu - ok. 36 r. - prefekta Judei Poncjusza Piłata były zapewne kolejne bunty i zamieszki.

    Żydzi byli niezadowoleni z polityki fiskalnej Rzymu, która bardzo obciążała ich podatkami. Ponadto Rzymianie naruszali prawo żydowskie, czego najlepszym przykładem jest wywieszenie legionowych orłów na Świątyni Jerozolimskiej (przedstawienia istot żywych godziły w ortodoksję żydowską).

    Radykalnym stronnictwom żydowskim najbardziej przeszkadzały intencjonalne, a więc świadomie zamierzone, nadużycia władzy ze strony rzymskich funkcjonariuszy. Obecność Rzymian łączyła się z prowokacjami natury religijnej, co powodowało naturalne wzbudzanie niechęci ludności żydowskiej. Gdyby Rzymianie nie mieszali się w wewnętrzne sprawy żydowskie, zwłaszcza religijne, a ograniczyli się tylko do ściągania podatków, ich władza w Judei byłaby zapewne stabilniejsza. Konflikty między Żydami a Rzymianami doprowadziły w końcu, w 66 r., do wybuchu wojny żydowsko-rzymskiej.

    PAP: Jak kształtował się wizerunek Barabasza w nauczaniu Kościoła?

    Ł. N-S.: Przez wieki Kościół widział w Barabaszu wyłącznie pospolitego przestępcę. Wizerunek ten był budowany w związku z porównaniem dwóch skazańców: dobrego Jezusa i złego Barabasza. Sądzono, że ludność żydowska głosując za uwolnieniem Barabasza nienawidziła Jezusa, w efekcie czego winę za śmierć Mesjasza zrzucono na Żydów. Co więcej - według tej perspektywy - Żydzi chcieli śmierci Jezusa, mimo że wiedzieli, że był niewinny.

    W tej chwili nie tylko w środowiskach naukowych, ale i w samym Kościele pojawiają się silne głosy zmieniające jednoznacznie negatywny wizerunek Barabasza. Podkreśla się, że lud Jerozolimy nie stał przed wyborem niewinny człowiek lub morderca, a raczej: nieznany szerzej nauczyciel (Jezus) albo szanowany bojownik o wolność (Barabasz). Takie stanowisko przedstawił niedawno w swojej książce obecny papież Benedykt XVI pisząc o Barabaszu, jako o ,,żydowskim powstańcu". Zdaniem głowy Kościoła, decyzja Żydów o uwolnieniu Barabasza nie była wyborem oczywistego zła.

    Ta przemiana pokazuje, że mimo upływu dwóch tysięcy lat Kościół nadal jest w stanie zweryfikować poglądy na rzeczywistość biblijną, na opisanie niektórych postaci.

    PAP: Jak postać Barabasza funkcjonuje w odbiorze społecznym?

    Ł. N-S: W powszechnej świadomości Barabasz jest bohaterem drugiego lub trzeciego planu. Opowieść o śmierci Jezusa jest dla wierzących ogromnie ważna, jednak o niektórych postaciach z nim związanych wiemy wciąż niezbyt dużo. Przykładem jest Piłat lub Judasz - w tym przypadku wiemy, jaka jest funkcja narracyjna tej osoby w ewangeliach.

    Barabasz - podobnie jak dwaj skazani z Chrystusem (dobry i zły łotr) - to postać stanowiąca tło dla najważniejszego wydarzenia dla chrześcijaństwa i kultury europejskiej, jakim była śmierć Mesjasza. Obecność Barabasza w tradycji europejskiej jest jednak znacząca - sposób, w jaki odbieramy tę postać kształtuje nasz ogląd dotyczący śmierci Jezusa, a zwłaszcza rolę jaką odegrali w niej Żydzi.

    PAP: Czy proces Jezusa miał charakter religijny czy polityczny?

    Ł. N-S.: Ewangeliści mówią, że w sprawę zamieszany był Sanhedryn, a więc autorytety władzy żydowskiej. Zaangażowanie kapłanów żydowskich w pojmanie i skazanie Jezusa jest jednak dyskusyjne. Władza żydowska nie miała prerogatyw do tego, aby skazać na śmierć Galilejczyka w momencie, gdy Rzymianie stacjonowali w Jerozolimie.

    Próbę ukazania procesu Jezusa jako postępowania o charakterze religijnym można wyjaśnić antyżydowską postawą ewangelistów. Bardzo szybko w łonie wczesnego Kościoła pojawiła się tendencja do zrzucenia odpowiedzialności za śmierć Jezusa na Żydów. W myśl tej koncepcji podkreślano także m.in. różnice miedzy Jezusem a faryzeuszami, które wcale nie były takie oczywiste.

    Jeżeli ktoś miał powody dla skazania Jezusa to byli to Rzymianie. Z religijnego punktu widzenia Jezus nie stanowił dla nikogo, w tym dla Żydów zagrożenia. W ramach judaizmu pojawiało się bowiem bardzo wiele postaci, których uważano za mesjaszy, cudotwórców i magów. Nie trzeba było skazywać ich na śmierć. Budzili oni natomiast zainteresowanie władzy rzymskiej, która obawiała się buntów i ruchów niepodległościowych w Judei. Skazanie Jezusa na śmierć miało na celu spacyfikowanie antyrzymskich nastrojów, dlatego też jego proces był zapewne powodowany pobudkami politycznymi.

    Rozmawiał Waldemar Kowalski

    PAP - Nauka w Polsce

    wk/ abe/



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Historyczność Jezusa jest przedmiotem analizy danych historycznych w celu ustalenia, czy Jezus istniał jako postać historyczna, gdzie i kiedy żył oraz czy któreś z najważniejszych wydarzeń jego życia, jak na przykład śmierć, może być potwierdzone jako wydarzenie historyczne. Natomiast badania historycznego Jezusa wykraczają poza kwestię jego historyczności i próbują zrekonstruować jego życie i nauczanie, w oparciu o takie metody jak krytyka biblijnych tekstów ewangelicznych i historii Judei w pierwszego wieku n.e. Barabasz – w Nowym Testamencie współwięzień Jezusa, tak jak on kandydat do amnestii z okazji święta Paschy. Barabasz został uwolniony, a Chrystus skazany na ukrzyżowanie. Król królów (ang. King of Kings) – film biograficzny, dramatyczny, biblijny, produkcji amerykańskiej w reżyserii Nicholasa Raya z 1961 roku. Jedna z wielu hollywoodzkich adaptacji Nowego Testamentu, zwracająca uwagę realizacyjnym rozmachem i swobodnym traktowaniem tradycyjnych wątków. Opowieść o życiu Jezusa z Nazaretu, przedstawiona jako trzy oddzielne wątki. Pierwszy to losy Chrystusa od czasu jego narodzin, poprzez chrzest u Jana Chrzciciela, aż po wybór uczniów. Drugi wątek przedstawia dwór Heroda i panowanie Rzymian. Ciąg dalszy historii to rządy Poncjusza Piłata. Trzeci i najbardziej kontrowersyjny motyw to losy Barabasza, który został przedstawiony jako ambitny żydowski opozycjonista i buntownik walczący z Rzymianami.

    Modlitwa arcykapłańska Jezusa – nazwa 17. rozdziału Ewangelii Jana, zawierającego teologiczne wyjaśnienie sensu męki i śmierci Jezusa. Jest to część tzw. mowy pożegnalnej Jezusa. Ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa – najważniejsze, obok zmartwychwstania, wydarzenie opisane w Nowym Testamencie, które odbyło się w pierwszej połowie I wieku. Miało miejsce na szczycie góry zwanej Golgotą (gr. Γολγοθᾶ - Golgota, aram. גלגלתא - Gulgalta, w tłum. łac. Calvaria, co znaczy "czaszka"), położonej nieopodal Jerozolimy, gdzie zwyczajowo dokonywano egzekucji na skazańcach. Informacje o ukrzyżowaniu zawarte są w czterech Ewangeliach. Wszyscy ewangeliści podają bardzo szczegółowe okoliczności tego wydarzenia. Jezus Chrystus, którego chrześcijanie uważają za Syna Bożego oraz Mesjasza, został aresztowany, osądzony i skazany przez Poncjusza Piłata na śmierć przez ukrzyżowanie. Ostatnie 12 godzin życia Chrystusa, poprzedzające jego śmierć na krzyżu, określane jako Pasja, są bardzo wnikliwie opisane w Ewangelii. Okres ten nazywany jest męką Pańską, a jego ramy czasowe zakreślają dwa wydarzenia - nocne pojmanie Jezusa w ogrodzie Getsemani (przyjmuje się, że odbyło się to z czwartku na piątek 7 kwietnia 33 roku) oraz śmierć na krzyżu na jerozolimskim wzgórzu, zwanym Golgotą. Jest to wydarzenie historyczne - potwierdzone również w wielu źródłach nie-chrześcijańskich.

    Chrystofania [gr.] – zjawianie się Jezusa Chrystusa po zmartwychwstaniu; Ewangelie zawierają dużo opisów chrystofanii, zwłaszcza przy pustym grobie i wobec grup uczniów; wspólne cechy chrystofanii zawarte w tych relacjach to: wrażenie inności Jezusa, niezwykłe właściwości jego ciała, zachowującego jednak ludzką postać i zmysłową dotykalność. Świadkowie chrystofanii w pierwszej chwili nie poznawali Jezusa, rozpoznanie go pociągało za sobą uwierzenie w niego. Cuda Jezusa − nadprzyrodzone czyny Jezusa, których miał dokonać w okresie swojej działalności w Ziemi Świętej, jak to zostało opisane w Ewangeliach. Opisy cudów stanowią jedną trzecią materiału literackiego Ewangelii.

    Titulus Crucis (łac. "Tytuł Krzyża") – nazwa tabliczki z napisem INRI, która została zawieszona na krzyżu Jezusa Chrystusa jako powód jego skazania na śmierć. Według chrześcijańskiej tradycji jedna połówka tabliczki zachowała się po dziś dzień i jest przechowywana jako ważna relikwia w Bazylice Świętego Krzyża w Rzymie. List Lentulusa – popularny w średniowieczu utwór apokryficzny mający potwierdzać historyczność Jezusa Chrystusa. Apokryf ma postać krótkiego listu adresowanego do senatu rzymskiego, w którym niejaki Lentulus, fikcyjny rzymski urzędnik w Judei, opisuje wygląd współczesnego sobie Jezusa.

    Ewangelia Marka [Mk lub Mar] – druga z kolei, a zarazem najkrótsza i najstarsza Ewangelia nowotestamentowa. Jej autorem według tradycji chrześcijańskiej jest Jan Marek, który miał spisać w Rzymie relację Piotra Apostoła. Jest jedną z ewangelii synoptycznych. Święty Marek napisał Ewangelię dla ludzi nieznających języka aramejskiego oraz zwyczajów żydowskich. W przeciwieństwie do Mateusza terminy aramejskie zawsze są objaśniane, podobnie jak zwyczaje żydowskie. Pod względem stylu i języka ustępuje pozostałym Ewangeliom. Niewiele jest mów Jezusa i są one krótkie (poza dwoma, tj. Mk 4,1-34 oraz Mk 13,1-37). Marek koncentruje się na opisie cudów i czynów Jezusa.

    Odrodzony Kościół Boży (ang. The Restored Church of God) – kościół powstały na bazie dziewiętnastowiecznego ruchu adwentowego. Odrzucają naukę o Trójcy, która ich zdaniem stoi w sprzeczności z synostwem Jezusa Chrystusa. Głoszą aktualność dziesięciorga przykazań i Tory z pominięciem tego co zostało wypełnione w Mesjaszu, czyli krwawych ofiar (w tym także nakazu obrzezania i natychmiastowej kary śmierci za grzech) i ofiar składanych z pokarmów i płynów. W swojej wykładni Odrodzony Kościół Boga powołując się na list do Kolosan 2:16,17 argumentuje jakoby kontekst mówił nie o zniesieniu świąt i szabatów jako takich, ale o zniesieniu ofiar, które spełniły się w Mesjaszu. Kościół twierdzi, że księga Izajasza 66:22-23 jasno wykazuje, że święta nowiu i szabaty na nowej ziemi nadal będą obchodzone. W swojej treści Odrodzony Kościół Boga jest więc bliski treściom Żydów Mesjanistycznych, którzy nawrócili się i wierzą w Jeszuę (Jezusa).

    Eschatologiczna mowa Jezusa – jedno z przemówień Jezusa, zapowiadające zburzenie Świątyni Jerozolimskiej i nadejście końca świata. Ruch świętych w dniach ostatnich – to grupa restoracjonistycznych denominacji chrześcijańskich, które opierają się na naukach i objawieniach założyciela – Józefa Smitha, Jr. oraz opublikowanej przez niego Księdze Mormona. Święci w dniach ostatnich uważają, że stanowią przywrócony Kościół z czasów Nowego Testamentu, wraz z autorytatywnym kapłaństwem oraz naukami głoszonymi przez Jezusa Chrystusa. Początkowo, za życia założyciela, ruch stanowił jeden Kościół, znany jako Kościół Chrystusa, Kościół Jezusa Chrystusa, lub Kościół Świętych w Dniach Ostatnich. Ostatecznie przyjęto nazwę: Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, którą do czasów współczesnych w formie niezmienionej zachowało jedynie kilka denominacji świętych, m.in. największa grupa mormonów (z Utah) oraz strangici. Inne wspólnoty zachowały tę nazwę jedynie w części, lub w całości, jednak dodając do niej dodatkowy człon lub człony.

    Jezus Barabasz to minipowieść napisana w roku 1928 przez Hjalmara Söderberga. W Polsce książka ta została wydana w roku 2005 w tłumaczeniu Pawła Pollaka. Powieść składa się z trzynastu rozdziałów. Autor przedstawia w niej wspomnienia żyjącego w Kopenhadze początku XX wieku porucznika Jägerstama. Porucznik wierzy w reinkarnację, a jego opisy dotyczą czasów, w których żył Jezus. Powieść ukazuje pewną hipotezę dotyczącą uwolnienia Barabasza przez Piłata.

    Dodano: 07.04.2012. 19:19  


    Najnowsze