• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dr Urbanowski: intensywny rok w badaniach pradziejów człowieka

    29.12.2011. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Krzyżowanie się ludzi współczesnych anatomicznie z wymarłymi ludami, które zamieszkiwały Europę i Azję, nowe datowanie pojawienia się pierwszych Europejczyków należą do najważniejszych dokonań w antropologii w mijającym roku - uważa archeolog, dr Mikołaj Urbanowski.

    "Dla archeologów, antropologów i genetyków, którzy studiują najstarsze dzieje człowieka, mijający rok był okresem intensywnej pracy" - uważa dr Mikołaj Urbanowski z Uniwersytetu Szczecińskiego, odkrywca pierwszych szczątków neandertalczyka na północ od Karpat, w jaskini Stajnia.

    "Dzięki nowym badaniom genetycznym, m.in. kolegów ze Stanford University, dowiedzieliśmy się wiele o pokrewieństwie między współczesnymi mieszkańcami Ziemi a wymarłymi ludami, które zamieszkiwały ją przed ekspansją ludzi współczesnych. Wygląda na to, że dzisiejsze zróżnicowanie mieszkańców Ziemi jest nie tylko efektem stosunkowo niedawnych zmian w populacji naszych afrykańskich przodków, ale także niemal 2 milionów lat ewolucji, która toczyła się w Europie i Azji" - opisuje dr Urbanowski.

    Jak wyjaśnia, afrykańscy przodkowie ludzi współczesnych, dzięki krzyżowaniu się z neandertalczykami zyskali lepsze przystosowanie do trudnych warunków panujących w ówczesnej Europie, dzięki czemu możemy się dziś czuć pełnoprawnymi mieszkańcami tego kontynentu i potomkami jego rdzennych mieszkańców. Niektórzy z nas mają nawet do 4 proc. neandertalskiego dziedzictwa genetycznego.

    "Także badania archeologiczne i antropologiczne pokazują, że powstanie dzisiejszej populacji europejskiej było bardziej skomplikowanym procesem, niż dotąd sądzono. Dzięki niedawnej analizie szczątków z Grotta del Cavallo we Włoszech wiemy, że nasi bezpośredni przodkowie pojawili się w Europie wcześniej (co najmniej 45 tys. lat temu) i wytworzyli kulturę, która miała wiele podobieństw do kultury neandertalskiej" - opisuje dr Urbanowski.

    "Sami neandertalczycy natomiast okazali się wyjątkowo odporni na zmiany, a także na warunki klimatu - ślady ich obozowisk datowanych jeszcze na około 30 tys. lat znaleziono daleko na północy Syberii. Zastąpienie neandertalczyków ludźmi współczesnymi nie było więc ani szybkie, ani tak proste, jak sądziliśmy - ale wszak Europa to kontynent skomplikowany, o czym przekonujemy się także dzisiaj" - opowiada archeolog.

    Jak dodaje, w studiach nad najstarszą epoką kamienia dzieje się tradycyjnie dużo. Poszerzyła się nasza wiedza o najdawniejszych przodkach gatunku ludzkiego: badania nad skamieniałościami osobników gatunku Australopithecus sediba, żyjących około 2-3 mln lat temu, rzucają nowe światło na to zagadnienie.

    Z kolei, patrząc z drugiego końca pradziejów, odkrycie w 2010 i w 2011 r. malowideł naskalnych w Rumunii i w Niemczech, datowanych na 20-30 tys. lat temu, nobilituje Europę Środkową jako miejsce, gdzie także rozwijała się sztuka paleolitu.

    "Skoro więc mamy już polskich neandertalczyków, to kto wie, czy za jakiś czas nie będziemy mieli także i polskiego Lascaux - czego trzeba życzyć wszystkim archeologom i miłośnikom prehistorii w nadchodzącym roku 2012" - podsumowuje dr Urbanowski.

    PAP - Nauka w Polsce

    krx/ tot/ agt/

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Genyornis newtoni – duży wymarły nielotny ptak, który występował w Australii ok. 1,6 mln -40 tys. lat temu (plejstocen). Jego wymarcie nastąpiło mniej więcej w tym samym czasie co wielu innych australijskich przedstawicieli megafauny i zbiegło się w czasie z przybyciem ludzi na ten kontynent. Był mięsożercą. Masywny, przystosowany do gruchotania kości dziób daje podstawę do przypuszczeń, że podobnie jak współczesne hieny był zarówno padlinożerną jak i myśliwym. Jego najbliższymi współcześnie żyjącymi krewnymi są blaszkodziobe ptaki wodne. Osiągał 2 m wzrostu. Występował zarówno w lasach jak i na otwartych trawiastych przestrzeniach. Znalezione obok jego kości wykonane przez ludzi przedmioty świadczą, że przez jakiś czas przedstawiciele tego gatunku występowali wspólnie z pierwszymi ludźmi zamieszkującymi Australię. Szczątki kostne genyornisa odkryto obok jeziora Callabonna oraz w Naracoorte Caves (południowa Australia), a także w Cuddie Springs (południowa Nowa Walia). Wokół jego szczątków odkryto kamienie żołądkowe, połykane w celu ułatwienia trawienia pokarmu. Do tego ptaka przypisuje się również ponad 700 odkrytych skorupek jaj. Ponieważ Genyornis wymarł w stosunkowo krótkim czasie, przyczyną tego nie mogły być zmiany klimaty. Niektórzy badacze traktują to jaki dowód na to, że to człowiek spowodował wymarcie większości australijskiej megafauny. Hesperotestudo bermudae – gatunek żółwia z rodziny żółwi lądowych (Testudinidae). Został opisany w 2000 roku przez Petera Meylana i Wolfganga Sterrera w oparciu o niemal kompletny szkielet wraz z ogonem i otaczającym go pancerzem, odkryty w plejstoceńskich osadach formacji Upper Town Hill na Bermudach. Autorzy przypisali go do rodzaju Hesperotestudo, znanego wcześniej od oligocenu do plejstocenu Ameryki Północnej. Zasugerowali, że przodkowie H. bermudae prawdopodobnie dotarli na Bermudy dzięki prądom morskim lub na naturalnych tratwach. Ponieważ wówczas znano pozostałości tylko jednego osobnika, Olson, Hearty i Pregill wysunęli dwie hipotezy dotyczące obecności szczątków żółwia na Bermudach: według pierwszej należały one do osobnika, który jako jedyny przedstawiciel gatunku żyjącego na kontynentalnej Ameryce dotarł na archipelag, a według drugiej na Bermudach występowała cała populacja żółwi, lecz odnaleziono szczątki tylko jednego jej członka. Pierwszą z tych hipotez autorzy uznali za bardzo mało prawdopodobną. Odkrycie niekompletnej kości promieniowej H. bermudae w podwodnej jaskini potwierdziło, że na Bermudach istniała niegdyś cała populacja żółwi z tego gatunku. Olson i współpracownicy zasugerowali, że H. bermudae wyginęły około 300 tysięcy lat temu, gdy podniósł się poziom mórz. Zdaniem autorów, skoro żółwie nie przetrwały wysokiego poziomu mórz przed 300 tysiącami lat, nie przetrwałyby również tego, który wydarzył się około 100 tysięcy lat wcześniej, co sugeruje, że H. bermudae skolonizowały Bermudy w okresie pomiędzy 400 tys. a 300 tys. lat temu. Nie wykluczyli jednak, że inna populacja tych żółwi występowała na tym archipelagu, gdy poziom wód był stosunkowo niski, około 900–400 tys. lat temu. Wielbłąd syryjski – gatunek prehistorycznego, jednogarbnego wielbłąda, odkryty w El Kowm (Syria), największy, jaki kiedykolwiek żył na ziemi. Zamieszkiwał plejstoceńską Azję ok. 100 tysięcy lat temu. Mierzący 4 metry wysokości, przewyższał dzisiejsze wielbłądy dwukrotnie, był większy również od słonia afrykańskiego. Wraz z jego szczątkami odkryto kości ludzi polujących na niego oraz innych mniejszych wielbłądów, zamieszkujących ten obszar 1 mln lat temu. Przed tym odkryciem nie wiedziano, że wielbłądy zamieszkiwały te obszary tak dawno, gdyż najstarsze znalezione skamieniałości dromedarów liczyły sobie 10 tysięcy lat.

    Historia Iraku: Niniejszy artykuł opisuje dzieje Ziemi Irackiej od pojawienia się tam pierwszych ludzi w epoce kamienia, aż do czasów obecnych. Organizmy kopalne - wymarłe organizmy poznane dzięki skamieniałościom. Są to najczęściej szczątki organizmów żyjących miliony lat temu. Takie świadectwa kopalne (paleontologiczne) są bezpośrednimi dowodami ewolucji biologicznej. Ich analiza pozwala na rekonstrukcję (odtworzenie) wyglądu wymarłych organizmów. Ponadto umożliwia spekulacje na temat ich trybu życia, migracji czy powiązań ekologicznych. Najwięcej czasu badacze poświęcają analizie szczątków "brakujących ogniw", które są formami przejściowymi między gatunkami dzisiejszymi i prehistorycznymi.

    Kultura aterska - paleolityczna kultura z Afryki Północnej. Nazwa pochodzi od Bir al-Atir niedaleko Konstantyny w Algierii. Rozwijała się od końca środkowego paleolitu, od 50-40 tys. lat temu do ok. 25-20 tys. lat temu. Występuje w niej krzemieniarstwo mustierskie oparte na odłupkach lewaluaskich. W jej inwentarzu mamy do czynienia z dwustronnymi ostrzami trzoneczkowatymi i liściowatymi. Ponadto występują także narzędzia zębate oraz niektóre typowe dla górnego paleolitu. Na stanowiskach: jaskinia Taforalt, El Harhoura oraz jaskinia Contrebandiers (Maroko) odnaleziono szczątki kostne, które należały do północnoafrykańskich archaicznych Homo sapiens. Do zaniku tej kultury doprowadziły postępujące zmiany klimatyczne. Pelagornis sandersi – gatunek wymarłego ptaka. Ptaki tego gatunku miały rozpiętość skrzydeł wynoszącą co najmniej 6,4 metra, co czyni je największymi ptakami, które kiedykolwiek żyły na Ziemi. Poprzednim największym znanym gatunkiem ptaków był także wymarły Argentavis magnificens. Pelagornis sandersi pojawiły się na Ziemi około 28 milionów lat temu i wymarły około 3 miliony lat temu. Ptaki te najprawdopodobniej musiały startować skacząc z krawędzi skalnych lub biegnąc w dół z pagórków. Szacuje się, że mogły latać z prędkością do 60 kilometrów na godzinę.

    Prehistoria, prahistoria (łac. præ - przedrostek oznaczający uprzedniość, "przed", "wcześniej") to najdłuższy okres dziejów ludzkości - od pojawienia się na Ziemi pierwszych człowiekowatych lub człowieka rozumnego do powstania pisma. Badanie tego okresu możliwe jest jedynie metodami archeologicznymi. Na terenach Afryki zaczyna się około 5 mln lat temu razem z pojawieniem się pierwszych człowiekowatych, na terenie Europy około 1 mln lat temu, natomiast na innych terenach z momentem pojawienia się tam człowieka. Dzieli się na sześć podstawowych epok - daty w nawiasach nakładają się na siebie, ze względu na to, że na różnych terenach epoki te zaczynały się i kończyły w różnym czasie: Prosantorhinus – wymarły rodzaj nosorożca. Żył on na Ziemi w dolnym i środkowym miocenie. Jego skamieniałe pozostałości zostały odnalezione w zachodniej Europie i Azji. Z wyglądu przypominał on bardziej współczesnego hipopotama niż dzisiejszego nosorożca.

    Historia Śląska: Pierwsze ślady pobytu człowieka na Śląsku zostały odkryte w Trzebnicy i Rusku koło Strzegomia. Znaleziono tam kamienne narzędzia datowane odpowiednio na ok. 500 tys. lat temu i ok. 440–370 tys. lat temu. Osadnictwo w okolicach Ostrawy jest datowane na ten sam okres co w Rusku. Obszar Śląska pomiędzy górną Wisłą i górną Odrą był północną granicą penetracji człowieka w czasach ostatniego zlodowacenia. Anatomicznie-współczesny człowiek przybył prawdopodobnie na Śląsk około 35 000 lat temu.

    Maciej Urbanowski (ur. 1965) – historyk literatury polskiej, krytyk literacki, edytor, pracownik naukowy, a od 2008 kierownik Katedry Krytyki Współczesnej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, współzałożyciel (1995) i w latach 1998-2012 zastępca redaktora naczelnego dwumiesięcznika "Arcana".

    Kultura oryniacka (40-20 tys. lat temu) - kultura narzędzi odłupkowych i klingowych, a także kościanych i rogowych, rozwijająca się w Europie, Azji, Afryce Północnej; w Polsce na południu (koło Krakowa) i południowym zachodzie (Śląsku). Szerzycielem kultury jest Homo sapiens sapiens. W tym okresie pojawiają się pierwsze przedmioty ozdobne, figurki kobiece znane dziś pod określeniem paleolitycznej Wenus, malarstwo jaskiniowe, kult grzebania zmarłych i pierwsze trwałe domostwa. Kenyapotamus - najstarszy znany wymarły przodek współczesnych hipopotamów. Żył w Afryce, od 16 do 8 millionów lat temu w miocenie. Nazwa pochodzi od miejsca odkrycia szczątków - na terenie współczesnej Kenii.

    Bumerang – broń ręcznie miotana stosowana zarówno do polowań, jak i do walki. Obecnie służy także rywalizacji i rozrywce sportowej. Jego zasięg nie przekracza zwykle 150 m i jest zależny od typu i ciężaru bumerangu oraz siły i techniki rzucającego. Używana przez Aborygenów nazwa brzmi boo-mar-rang, czyli kij, który wraca. Powszechnie uważa się, że bumerangi mogą wracać do rzucającego, w rzeczywistości dotyczy to tylko niektórych odmian tego narzędzia. Użycie bumerangów jest powszechnie kojarzone z australijskimi Aborygenami, ale tego typu broń była znana i używana także w innych kulturach, między innymi w Europie (np. u dawnych Germanów), Starożytnym Egipcie, pd.-wsch. Azji oraz Ameryce Śr. i Pn.. Aborygeni jako jedyni używali specjalnych lekkich bumerangów powracających do rzucającego.

    Dodano: 29.12.2011. 00:19  


    Najnowsze