• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Egipt, Czarnogóra, Izrael - dobra passa polskich archeologów

    20.07.2010. 02:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Ostatnie sześć miesięcy upłynęło pod znakiem dobrej passy polskich archeologów prowadzących badania w kraju i za granicą. Oprócz spektakularnych odkryć podsumowano kilka dużych, wieloletnich projektów badawczych.

    Do najistotniejszych wydarzeń polskiej archeologii w tym roku należy ogłoszenie odkrycia pierwszych znanych z terenów Polski szczątków człowieka neandertalskiego. Znalezione w czasie wykopalisk w Jaskini Stajnia trzy zęby trzonowe to jednocześnie najstarsze znane pozostałości człowieka z terenów Polski. Odkrycia dokonał zespół kierowany przez dr. Mikołaja Urbanowskiego z Zakładu Archeologii Instytutu Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Szczecińskiego.

    Natomiast w Risan w Czarnogórze polska misja wykopaliskowa Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego odnalazła jeden z największych dotąd znanych skarbów antycznych w postaci dzbana wypełnionego monetami wykonanymi ze srebra i złota. Całość ważyła ponad 15 kg, a liczba monet wyniosła prawie 5 tys. Rangę odkrycia podnosi fakt, że po raz pierwszy zlokalizowano tak dużo monet różnych serii, wcześniej nieznanych numizmatykom i dotyczących nieznanego wcześniej króla iliryjskiego.

    W początku tego roku podsumowano kilka projektów badawczych. Dr Grzegorz Majcherek z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW ogłosił zakończenie badań w obrębie kompleksu akademickiego z 2 poł. V i VI wieku n.e., zlokalizowanego na stanowisku Kom el-Dikka w egipskiej Aleksandrii. To jedyny jak dotąd rozpoznany starożytny uniwersytet w strefie śródziemnomorskiej. Wykopaliska podczas ostatnich sezonów uściśliły chronologię funkcjonowania założenia oraz dostarczyły szeregu cennych informacji.

    Również w Egipcie, w Gurna obok Luksoru, powoli dobiegają końca wykopaliska w strefie dawnej pustelni koptyjskiej zlokalizowanej wewnątrz starożytnego grobowca. To tutaj archeolodzy pod kierunkiem Tomasza Góreckiego z Muzeum Narodowego w Warszawie odkryli w 2005 roku dwie oprawione w skórę księgi papirusowe i zespół kart pergaminowych z fragmentami starotestamentowej Księgi Izajasza. Badacze opracowują zgromadzone materiały i przygotowują się do finalnej publikacji.

    Po dziesięciu sezonach prac archeologicznych sfinansowanych m. in. przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, badacze pod kierunkiem prof. Jolanty Młynarczyk z Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej PAN i Instytutu Archeologii UW i dr Mariusza Burdajewicza z Muzeum Narodowego w Warszawie zakończyli wykopaliska w obrębie kościoła z VI-VIII w., usytuowanego pośród ruin starożytnego miasta Hippos, na wschodnim brzegu jeziora Galilejskiego w Izraelu. To jedna z nielicznych znanych i starannie udokumentowanych przez prace archeologiczne świątyń chrześcijańskich w obrębie islamskiej prowincji zwanej Jund al-Urdunn podległej dynastii Omajjadów.

    Obecnie archeolodzy szykują obszerną publikację naukową - pierwszą w kompleksowy sposób odnoszącą się do świątyni chrześcijańskiej aktywnej w okresie wczesnoislamskim z terenów północnego Izraela. Polska misja archeologiczna działała w Hippos w ramach międzynarodowego projektu koordynowanego przez prof. Arthura Segala z Uniwersytetu w Hajfie.

    Natomiast archeolodzy pracujący pod kierunkiem prof. Piotra Dyczka zakończyli kompleksowe badania w obrębie szpitala legionistów rzymskich w bułgarskim Novae. Dzięki dokładnej analizie funkcjonalnej całej budowli naukowcy poszerzyli znacząco wiedzę na temat szpitali legionowych - ich genezy, architektury i wyposażenia, a także w kwestiach medycyny, zaopatrzenia legionu i diety antycznej. To jedyny antyczny szpital w całości odsłonięty i przebadany przez archeologów na świecie.

    Na przełomie 2009/2010 odbył się ostatni sezon badawczy w rejonie IV katarakty w Sudanie w ramach wielkiej akcji ratowniczej poprzedzających zalanie wielkich połaci terenu przez wody Nilu spiętrzone przez zaporę. Archeolodzy z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu pod kierunkiem dra Marka Chłodnickiego przebadali wielkich rozmiarów kurhan z okresu późnomeroickiego, który cechowało bardzo bogate wyposażenie, co jest nietypowe dla pochówków z tego okresu - m.in. w postaci naczyń ze stopów miedzi. Istotnym bezprecedensowym wydarzeniem związanym z zakończeniem kampanii ratowniczej w Sudanie było przetransportowanie do Polski części zabytków pozyskanych w czasie tych wykopalisk. Zasilą kolekcje Muzeum Narodowego w Warszawie i Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, gdzie już dziś można oglądać kilka sudańskich, starożytnych rytów naskalnych w ramach czasowej wystawy "Bliskie spotkania z".

    W ostatnich miesiącach w środowisku archeologicznym i antropologicznym rozgorzała gorąca dyskusja na temat odkrycia we Fromborku domniemanych szczątków Mikołaja Kopernika. Jej owocem są liczne publikacje naukowe, jak i kilka konferencji naukowych, w tym "Tajemnica grobu Mikołaja Kopernika. Dialog ekspertów" na których badacze próbowali przekonać się nawzajem do swoich racji.

    Istotne znaczenie dla środowiska archeologicznego miało także pierwsze ogólnopolskie sympozjum nt. metod geofizycznych w archeologii, które odbyło się w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie. Metoda jest bowiem coraz szerzej stosowana przed badaniami wykopaliskowymi i jej rezultaty są nadzwyczaj obiecujące w dalszej praktyce archeologicznej.

    Również wysoką rangę, ze względu na aspekt popularyzatorski, miała konferencja "Przeszłość dla przyszłości. Najnowsze osiągnięcia Instytutu Archeologii i Etnologii PAN", gdzie znani badacze zaprezentowali największe osiągnięcia Instytutu. SZZ

    PAP - Nauka w Polsce

    kap


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Polish Archaeology in the Mediterranean (PAM) – rocznik naukowy wydawany od 1988 roku w Warszawie przez Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Publikowane są w nim wyniki prac polskich archeologów w rejonie Morza Śródziemnego (min. Egipt, Syria, Cypr). Zamieszczane studia i artykuły publikowane są w językach kongresowych. Pismo cieszy się uznaniem międzynarodowym i jest podstawowym periodykiem informującym o sukcesach polskiej archeologii śródziemnomorskiej. Piotr Dyczek (ur. w 1956 r.) - polski archeolog, doktor hab. nauk historycznych, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, pracownik naukowy Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jest kierownikiem Zakładu Kultury Materialnej Antyku w tymże Instytucie oraz kierownikiem Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Prowadził liczne archeologiczne misje badawcze (m.in. w Egipcie, Sudanie, Bułgarii). Sprawozdania Archeologiczne - polskie naukowe czasopismo archeologiczne (rocznik) wydawane od 1955 roku przez Zakład Archeologii Polski Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN w Krakowie, obecnie Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Centrum Archeologii Gór i Wyżyn w Krakowie. Od 1955 do 1966 roku redaktorem tego czasopisma był prof. dr Stefan Nosek, w latach 1967-2003 - prof. dr. hab. Jan Machnik a od 2004 roku jest nim prof. dr hab. Sławomir Kadrow. W Sprawozdaniach Archeologicznych (od tomu 56) publikowane są artykuły, pisane w języku angielskim i niemieckim, związane z archeologią Polski oraz Europy środkowej i południowo-wschodniej. Do 2011 roku ukazały się 63 tomy Sprawozdań Archeologicznych. W latach 1958-1960 ukazywały się po trzy tomy w jednym roku, a w 1961 roku ukazały się dwa tomy czasopisma. W pozostałych latach w jednym roku ukazywał się 1 tom Sprawozdań Archeologicznych. Pismo znajduje się na liście European Reference Index for the Humanities (ERIH).

    Elżbieta Jastrzębowska - prof. dr hab., historyk sztuki wczesnochrześcijańskiej. Studiowała archeologię śródziemnomorską na Uniwersytecie Warszawskim pod kierunkiem Kazimierza Michałowskiego i Anny Sadurskiej oraz archeologię chrześcijańską w Rzymie i Fryburgu Bryzgowijskim, gdzie się doktoryzowała pod kierunkiem profesora Waltera N. Schumachera. Habilitowała się w roku 1993, tytuł profesora uzyskała w roku 2001. Od 1990 r. wykłada sztukę rzymską, wczesnochrześcijańską i wczesnobizantyjską na UW. W latach 2005-2009 kierowała Stacją Naukową PAN w Rzymie. Kierownik Zakładu Archeologii Klasycznej w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Maria Karina Miśkiewicz, (ur. 1933 w Warszawie), prof. dr hab., archeolog. Studiowała na Uniwersytecie Warszawskim; pracowała w Państwowym Muzeum Archeologicznym, w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, a wreszcie na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego, gdzie reaktywowała zamierającą Sekcję Archeologii Chrześcijańskiej na Wydziale Nauk Historycznych i Społecznych. Specjalizuje się w archeologii wczesnego średniowiecza, ze szczególnym uwzględnieniem Mazowsza i Podlasia.

    Andrzej Gołembnik - archeolog, absolwent i pracownik Instytutu Archeologii UW. Długoletni pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Specjalista w dziedzinie metodyki i metodologii archeologicznych badań wykopaliskowych - rzeczoznawca Ministra Kultury i Sztuki w tej dziedzinie. Przez szereg lat prowadził badania i brał udział w badaniach w krajach skandynawskich (Dania, Norwegia), gdzie zyskał uznanie i opinię specjalisty od badań średniowiecznych stanowisk miejskich. W latach 90. założył własną firmę archeologiczną, która koncentrowała się na badaniach ratowniczych w historycznym centrum Płocka. Jakość prac prowadzonych przez A. Gołembnika i ich wysoki poziom metodyczny skłonił Generalnego Konserwatora Zabytków do zorganizowania latem 1997 r. we współpracy z nim warsztatów archeologii terenowej dla konserwatorów zabytków archeologicznych - pracowników Państwowej Służby Ochrony Zabytków. W końcu lat 90. z ramienia Instytutu Archeologii UW prowadził badania archeologiczne w historycznym centrum Gdańska, ze szczególnym uwzględnieniem rejonu klasztoru dominikańskiego. Po powstaniu w 2002 r. Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) podjął pracę w jego pracowni badań interdyscyplinarnych. Po zleceniu KOBiDZ w 2003 r. przez Muzeum Pałac w Wilanowie przeprowadzenia badań archeologicznych na terenie ogrodu i parku wilanowskiego A. Gołembnik został ich kierownikiem. Pod jego kierownictwem badania te stały się poligonem najnowocześniejszych metod dokumentacji procesu badawczego w archeologii z wykorzystaniem technik 3D, ortofotografii, programów AutoCAD i systemów GIS. Muzeum Archeologiczne w Poznaniu – muzeum poświecone archeologii, zlokalizowane przy ulicy Wodnej w Poznaniu. Posiada cenne zbiory archeologiczne z terenów całej Polski oraz kolekcje pozaeuropejskie.

    Muzeum Petriego, właściwie Muzeum Archeologii Egipskiej Petriego (ang. Petrie Museum of Egyptian Archeology) – muzeum historii starożytnej Egiptu noszące imię angielskiego egiptologa prof. Williama Flindersa Petriego. Jest muzeum uniwersyteckim pod pieczą Instytutu Archeologii Uniwersytetu College London (UCL) w Londynie. Muzeum Izraela (hebr. מוזיאון ישראל) – muzeum położone w pobliżu Knesetu w Jerozolimie. Muzeum w stosunkowo krótkim czasie osiągnęło status światowej klasy instytucji muzealnej, prezentującej zbiory archeologii od najstarszych do współczesnych czasów. Oferuje szeroką ofertę wystaw, prezentacji, publikacji i programów edukacyjnych. Kompleks muzealny odwiedza ponad 950 000 gości rocznie, wliczając w to 100 000 dzieci w ramach programów edukacyjnych. Znajduje się w pobliżu Narodowego Campusu Archeologii Izraela i Biblia Lands Museum.

    Witold Świętosławski (ur. 1 stycznia 1956 w Zgierzu), archeolog, dr hab., profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Gdańskiego. Od 1 września 2012 r. dyrektor Instytutu Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Gdańskiego, kierownik Zakład Archeologii Średniowiecza i Nowożytności. Pracownik Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Specjalista w dziedzinie badań archeologicznych średniowiecza oraz bronioznawstwa, ze szczególnym uwzględnieniem śladów bytności ludów Wielkiego Stepu na terenach ziem polskich oraz kulturze materialnej średniowiecza w Polsce i państwie zakonu krzyżackiego w Prusach. Jest autorem kilku publikacji książkowych i ponad 100 artykułów.

    Jerzy Tomasz Bąbel (ur. 1947) – polski badacz zajmujący się archeologią pradziejową, doktor archeologii, historyk wierzeń przedchrześcijańskich praindoeuropejskich plemion Europy Środkowej i Azji. Pionier nowego w archeologii polskiej kierunku badań - archeologii narkotyków i środków psychoaktywnych. W swoich pracach, z racji wykraczania poza tradycyjne ramy archeologii odwołuje się do teorii i prac autorów z różnych dziedzin, w tym teorii psychologicznych jak archetypy Carla Gustava Junga oraz badań z zakresu psychologii transpersonalnej, próbując z ich pomocą lepiej opisać zjawiska zachodzące w ramach dawnych kultur. Obronił rozprawę doktorską w Instytucie Historii Kultury Materialnej PAN w Warszawie w 1988 roku. W latach 1971-2000 pracował w Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie, a później, w latach 2000-2008 w Muzeum Historyczno-Archeologicznym w Ostrowcu Świętokrzyskim, gdzie pełnił obowiązki dyrektora i zastępcy dyrektora Rezerwatu Archeologiczno-Przyrodniczego Krzemionki Opatowskie. Brał udział i kierował licznymi pracami archeologicznymi w Polsce i za granicą. Uczestniczył w międzynarodowych ekspedycjach wykopaliskowych w Bułgarii, Finlandii, USA, Tadżykistanie i Turkmenistanie. Kustosz dyplomowany, obecnie na emeryturze. Autor około dwustu prac naukowych i popularnonaukowych. W ramach Wydawnictwa ENETEIA w marcu 2009 r. wydał książkę pt. Reinkarnacja. Z dziejów wierzeń przedchrześcijańskiej Europy, w której wychodzi z nowatorską tezą, iż idee reinkarnacji, kojarzone współcześnie z religiami wschodu wcale nie były obce dawnym mieszkańcom Europy. Jest to pierwsza pozycja z docelowo trzytomowego cyklu, dotyczącego kultury przedchrześcijańskiej Europy (kolejne przygotowywane tomy to: Inicjacje i Halucynogeny).

    Przemysław Urbańczyk (ur. 21 października 1951) - prof. dr hab., mediewista archeolog, profesor zwyczajny Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie; Wydział Nauk Historycznych i Społecznych oraz Instytutu Archeologii i Etnologii PAN; poprzednio wykładowca w Instytucie Historii w Akademii Podlaskiej w Siedlcach, członek Komitetu Narodowego do Spraw Współpracy z Europejską Fundacją Nauki (ESF) PAN oraz członek Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN. Opublikował ponad 240 tekstów z zakresu historii i archeologii wczesnego średniowiecza Polski, Europy Środkowo-Wschodniej, Skandynawii i wysp północnego Atlantyku. Archeologia eksperymentalna (inaczej: archeologia doświadczalna), to jedna z metod badawczych z dziedziny archeologii. Jej kolebką są kraje anglosaskie, tam też doczekała się największej liczby opracowań naukowych i podzieliła się na rodzaje w ramach klasycznego Thomsenowskiego podziału epok w archeologii. Jej celem jest stworzenie materiału porównawczego pomocnego w interpretowaniu materiału źródłowego pozyskanego w toku badań przeprowadzonych metodą wykopaliskową. Błędnie utożsamiana z działalnością stowarzyszeń "historii żywej", archeologia eksperymentalna zajmuje się badaniem technologii wymarłych cywilizacji, próbując rekonstruować przedmioty i techniki rzemieślnicze. Podczas doświadczenia istotne są czerpane z niego informacje, nie zaś wykonane obiekty czy artefakty. Metody tej używa się głównie podczas prac nad oszacowaniem nakładu pracy, rekonstrukcją narzędzi na podstawie np. śladów przez nie pozostawionych, oraz próbami przypisania funkcji nieznanym przedmiotom. Bardzo modna w latach 60., obecnie, po latach zastoju, przeżywa renesans dzięki zastosowaniu najnowszych technik badawczych wraz z rozwojem archeologii jako nauki przyrodniczo-humanistycznej o charakterze interdyscyplinarnym. W Polsce, z powodu braku zainteresowania ze strony środowiska naukowego oraz w związku z atakami metodologów archeologii na podstawy koncepcji tej metody, archeologia eksperymentalna nie jest uznawana za metodę naukową, a wnioski są traktowane jako niczym niepoparte spekulacje o charakterze popularyzatorskim. Odbiciem tego stosunku są imprezy masowe organizowane przez polskie muzea, zresztą festyniarski charakter działania połączony ze sporadycznie prowadzonymi pracami naukowymi przez kadrę o niewielkich z reguły praktycznych podstawach jest najsłabszym ogniwem archeologii eksperymentu i podstawową płaszczyzną, na której podważa się jej naukowość.

    Nikonion − antyczne miasto greckie założone w drugiej połowie VI wieku p.n.e. przez osadników z Histrii lub Miletu na wschodnim brzegu rzeki Dniestr, kilkanaście kilometrów od jej ujścia do Morza Czarnego. Pozostałości miasta znajdują się na północnej rubieży współczesnej ukraińskiej miejscowości Roksolany. Od 1957 r. są tam prowadzone badania archeologiczne, kierowane przez pracowników Muzeum Archeologicznego w Odessie. Od roku 1995 w badaniach uczestniczy również ekspedycja z Zakładu Archeologii Antycznej UMK w Toruniu. Przegląd Archeologiczny - czasopismo wydawane od 1919 roku. Periodyk wydawany przez długi czas przez Polskie Towarzystwo Prehistoryczne i Komisję Archeologiczną Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Obecnym wydawcą jest Instytut Archeologii i Etnologii PAN. Redakcja mieści się we Wrocławiu, gdzie znajduje się oddział Instytutu. Pismo prezentuje materiały z prac wykopaliskowych na terenie Polski.

    Dodano: 20.07.2010. 02:17  


    Najnowsze