• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Innowacyjna technologia w archeologii

    09.08.2010. 01:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Instytut Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie we współpracy z firmą MGGP Aero Sp. z o.o. rozpoczął pilotażowy projekt wykorzystujący najnowsze technologie w archeologii.

    Inicjatywa polega na zastosowaniu lotniczego skaningu laserowego tzw. LIDAR (ang. Light Detection and Ranging) - bezinwazyjnej metody badawczej, która umożliwia m.in. weryfikację dotychczas rozpoznanych stanowisk archeologicznych i obiektów związanych z działalnością człowieka w przeszłości oraz wykrycie tych nieznanych.

    MGGP Aero to jedyna polska firma, która posiada lotniczy skaner laserowy, czyli system LIDAR (więcej o sposobie działania LIDAR-u można przeczytać tutaj).

    W wyniku konsultacji - zainicjowanych w 2009 roku - między pracownikami Instytutu Archeologii UKSW, a firmą MGGP Aero, dane pozyskane metodą lotniczego skaningu laserowego w postaci Numerycznego Modelu Terenu wykorzystano do wstępnego rozpoznania oraz weryfikacji stanu zachowania i występowania stanowisk archeologicznych w rejonie między Wartą, Koninem a Kołem.

    "Skaning laserowy ma unikalną cechę przenikania przez pokrywę roślinną. Możliwe jest więc pozyskanie informacji o ukształtowaniu terenu nawet pod gęstą roślinnością np. lasem" - wyjaśnia Łukasz Sławik, dyrektor Segmentu Ochrony Środowiska w MGGP Aero.

    "Efektem potwierdzającym pozytywne rezultaty dotychczasowej współpracy jest m.in. prezentacja wyników dotychczasowych prac +LIDAR w badaniach archeologicznych+ przedstawiona na konferencji naukowej +Metody geofizyczne w archeologii polskiej+, zorganizowanej 9 czerwca w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie" - mówi dr Rafał Zapłata, zastępca dyrektora Instytutu Archeologii UKSW, a zarazem inicjator projektu ze strony Uniwersytetu.

    Podstawą projektu są pomiary wykonane przez MGGP Aero na obszarze województwa wielkopolskiego oraz częściowo województwa łódzkiego. Rozpoznanie terenu objęło m.in. obszary zalesione, które znajdują się poza zasięgiem standardowego rozpoznania archeologicznego, czyli badań powierzchniowych.

    W wyniku dotychczasowej współpracy wykryto, na podstawie wygenerowanego Numerycznego Modelu Terenu, nowe stanowiska i obiekty archeologiczne. Zweryfikowano również wcześniej zarejestrowane stanowiska oraz udokumentowano w postaci cyfrowej obecny stan zachowania reliktów przeszłości.

    "Równorzędnym efektem podjętego przedsięwzięcia było zdobycie wiedzy i doświadczeń z zakresu przydatności tego typu technologii w badaniach archeologicznych, jak również dostarczenie informacji z zakresu interpretacji obiektów archeologicznych instytucjom i jednostkom - takim jak MGGP Aero - zajmujących się pomiarami oraz przetwarzaniem danych cyfrowych" - relacjonuje dr Zapłata.

    Konsultacje zaowocowały również wstępnym wypracowaniem metodyki badań w zakresie ochrony dziedzictwa archeologicznego w oparciu o nowoczesne technologie.

    Zdaniem dr. Zapłaty, zastosowanie LIDAR-u to szansa na nowoczesne monitorowanie stanu zachowania obiektów historycznych i archeologicznych oraz rejestrowanie zagrożeń dla dziedzictwa kulturowego.

    "LIDAR stanowi narzędzie oferujące nową jakość badań w archeologii, a zarazem nową formę ochrony, dokumentowania, rozpoznawania oraz monitorowania dziedzictwa archeologicznego. Omawiana technologia, to również wsparcie dla współczesnej archeologii pod kątem rozpoznania dziedzictwa archeologicznego, konserwacji przez dokumentację cyfrową, popularyzacji wiedzy i wizualizacji obiektów historycznych oraz archeologicznych" - uważa archeolog.

    "Zastosowanie omawianej technologii w archeologii przyczyniłoby się z pewnością do poprawy efektywności pracy, podwyższenia dokładności i jakości pozyskiwanych danych oraz przyspieszyłoby prace badawcze i dokumentacyjne" - dodaje Łukasz Sławik.

    LIDAR w polskiej archeologii to krok w stronę dużych zmian jakościowych prowadzonych prac, jak również przeformułowanie dotychczasowego sposobu pozyskiwania, przechowywania oraz przetwarzania danych. To również nowatorska forma łączenia lotniczych (również satelitarnych) zdjęć cyfrowych powierzchni terenu, numerycznego modelu terenu oraz ortofotomap - co rozszerza możliwości analizy i interpretacji obiektów archeologicznych.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/kap/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    LIDAR (Light Detection and Ranging) – lotniczy skaning laserowy, jest jedną z najnowocześniejszych technik pozyskiwania danych dla numerycznego modelu terenu. Archeologia niedestrukcyjna, prospekcja przedwykopaliskowa – jest gałęzią archeologii wykorzystującą nieinwazyjne lub w niewielkim stopniu niszczące metody badań służące do lokalizacji i wstępnego rozpoznania stanowisk archeologicznych. Andrzej Gołembnik - archeolog, absolwent i pracownik Instytutu Archeologii UW. Długoletni pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Specjalista w dziedzinie metodyki i metodologii archeologicznych badań wykopaliskowych - rzeczoznawca Ministra Kultury i Sztuki w tej dziedzinie. Przez szereg lat prowadził badania i brał udział w badaniach w krajach skandynawskich (Dania, Norwegia), gdzie zyskał uznanie i opinię specjalisty od badań średniowiecznych stanowisk miejskich. W latach 90. założył własną firmę archeologiczną, która koncentrowała się na badaniach ratowniczych w historycznym centrum Płocka. Jakość prac prowadzonych przez A. Gołembnika i ich wysoki poziom metodyczny skłonił Generalnego Konserwatora Zabytków do zorganizowania latem 1997 r. we współpracy z nim warsztatów archeologii terenowej dla konserwatorów zabytków archeologicznych - pracowników Państwowej Służby Ochrony Zabytków. W końcu lat 90. z ramienia Instytutu Archeologii UW prowadził badania archeologiczne w historycznym centrum Gdańska, ze szczególnym uwzględnieniem rejonu klasztoru dominikańskiego. Po powstaniu w 2002 r. Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) podjął pracę w jego pracowni badań interdyscyplinarnych. Po zleceniu KOBiDZ w 2003 r. przez Muzeum Pałac w Wilanowie przeprowadzenia badań archeologicznych na terenie ogrodu i parku wilanowskiego A. Gołembnik został ich kierownikiem. Pod jego kierownictwem badania te stały się poligonem najnowocześniejszych metod dokumentacji procesu badawczego w archeologii z wykorzystaniem technik 3D, ortofotografii, programów AutoCAD i systemów GIS.

    Geofizyczne metody prospekcji - w archeologii polegają na obserwacji i analizie zmian badanych parametrów takich jak zróżnicowanie przewodnictwa prądu elektrycznego, natężenia pola magnetycznego pomiędzy obiektami archeologicznymi a ich otoczeniem. Oznacza to, że dzięki zastosowaniu specjalistycznej aparatury można uzyskać obraz znajdujących się pod ziemią obiektów archeologicznych w postaci mapy/wykresu badanego terenu. Sprawozdania Archeologiczne - polskie naukowe czasopismo archeologiczne (rocznik) wydawane od 1955 roku przez Zakład Archeologii Polski Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN w Krakowie, obecnie Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Centrum Archeologii Gór i Wyżyn w Krakowie. Od 1955 do 1966 roku redaktorem tego czasopisma był prof. dr Stefan Nosek, w latach 1967-2003 - prof. dr. hab. Jan Machnik a od 2004 roku jest nim prof. dr hab. Sławomir Kadrow. W Sprawozdaniach Archeologicznych (od tomu 56) publikowane są artykuły, pisane w języku angielskim i niemieckim, związane z archeologią Polski oraz Europy środkowej i południowo-wschodniej. Do 2011 roku ukazały się 63 tomy Sprawozdań Archeologicznych. W latach 1958-1960 ukazywały się po trzy tomy w jednym roku, a w 1961 roku ukazały się dwa tomy czasopisma. W pozostałych latach w jednym roku ukazywał się 1 tom Sprawozdań Archeologicznych. Pismo znajduje się na liście European Reference Index for the Humanities (ERIH).

    Witold Świętosławski (ur. 1 stycznia 1956 w Zgierzu), archeolog, dr hab., profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Gdańskiego. Od 1 września 2012 r. dyrektor Instytutu Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Gdańskiego, kierownik Zakład Archeologii Średniowiecza i Nowożytności. Pracownik Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Specjalista w dziedzinie badań archeologicznych średniowiecza oraz bronioznawstwa, ze szczególnym uwzględnieniem śladów bytności ludów Wielkiego Stepu na terenach ziem polskich oraz kulturze materialnej średniowiecza w Polsce i państwie zakonu krzyżackiego w Prusach. Jest autorem kilku publikacji książkowych i ponad 100 artykułów. libLAS to biblioteka służąca do odczytu i zapisu plików z danymi geoprzestrzennymi zakodowanymi w formacie ASPRS LAS, w wersjach 1.0 i 1.1 (skrót ASPRS pochodzi od nazwy Amerykańskiego Towarzystwa Fotogrametrii i Teledetekcji). Jest to format binarny o sekwencyjnym układzie danych. Format ASPRS LAS wykorzystywany jest do przechowywania i przetwarzania danych uzyskiwanych podczas lotniczego skaningu laserowego z wykorzystaniem technologii Lidar.

    Badania sondażowe - metoda badawcza w archeologii polegająca na eksploracji niewielkiej części stanowiska archeologicznego. Badania prowadzone są tylko w wykopach o małej powierzchni. Inna wersja metody polega na przecinaniu powierzchni stanowiska wąskimi rowami sondażowymi. Archeologia płci kulturowej (gender archaeology) – orientacja badawcza współczesnej archeologii, mieszcząca się w ogólnym paradygmacie archeologii postprocesualnej. Zajmuje się ona badaniem ról społecznych i kulturowych pełnionych przez kobiety i mężczyzn w dawnych społeczeństwach, na podstawie źródeł archeologicznych.

    Sir Robert Eric Mortimer Wheeler (10 września 1890 - 22 lipca 1976), brytyjski archeolog, twórca metody siatki kwadratów (zwanej też siatką Wheelera) stosowanej przy eksploracji stanowisk archeologicznych. Był doskonałym organizatorem - założył kilka muzeów narodowych i służb archeologicznych w Wielkiej Brytanii i Indiach. Pisał również książki popularyzujące archeologię oraz był prekursorem w zakresie programów telewizyjnych poświęconych archeologii.

    Michał Janusz Parczewski (ur. 1946 ) - prof. dr hab., polski archeolog specjalizujący się w archeologii średniowiecza, początkach kultury słowiańskiej w Polsce, wczesnośredniowiecznym osadnictwie w Karpatach. Pracownik Zakładu Archeologii Średniowiecza i Czasów Nowożytnych w Instytucie Archeologii UJ. Profesor w Instytucie Archeologii UJ oraz Instytucie Archeologii URz, członek Komitetu Słowianoznawstwa PAN oraz Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN. Studia z zakresu archeologii Polski i powszechnej ukończył w roku 1969 na Uniwersytecie Jagiellońskim. W roku 1978 obronił pracę doktorską, następnie w roku 1989 rozprawę habilitacyjną. W roku 1993 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego. Brał udział w ekspedycjach archeologicznych na terenie Małopolski i Śląska, a także w południowo-zachodniej Bułgarii w latach 1979-1982 oraz na Spitsbergenie w roku 1982. W roku 1996 odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. Od 2009 r. członek Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (SKOZK).

    Przemysław Urbańczyk (ur. 21 października 1951) - prof. dr hab., mediewista archeolog, profesor zwyczajny Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie; Wydział Nauk Historycznych i Społecznych oraz Instytutu Archeologii i Etnologii PAN; poprzednio wykładowca w Instytucie Historii w Akademii Podlaskiej w Siedlcach, członek Komitetu Narodowego do Spraw Współpracy z Europejską Fundacją Nauki (ESF) PAN oraz członek Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN. Opublikował ponad 240 tekstów z zakresu historii i archeologii wczesnego średniowiecza Polski, Europy Środkowo-Wschodniej, Skandynawii i wysp północnego Atlantyku. Archeologia eksperymentalna (inaczej: archeologia doświadczalna), to jedna z metod badawczych z dziedziny archeologii. Jej kolebką są kraje anglosaskie, tam też doczekała się największej liczby opracowań naukowych i podzieliła się na rodzaje w ramach klasycznego Thomsenowskiego podziału epok w archeologii. Jej celem jest stworzenie materiału porównawczego pomocnego w interpretowaniu materiału źródłowego pozyskanego w toku badań przeprowadzonych metodą wykopaliskową. Błędnie utożsamiana z działalnością stowarzyszeń "historii żywej", archeologia eksperymentalna zajmuje się badaniem technologii wymarłych cywilizacji, próbując rekonstruować przedmioty i techniki rzemieślnicze. Podczas doświadczenia istotne są czerpane z niego informacje, nie zaś wykonane obiekty czy artefakty. Metody tej używa się głównie podczas prac nad oszacowaniem nakładu pracy, rekonstrukcją narzędzi na podstawie np. śladów przez nie pozostawionych, oraz próbami przypisania funkcji nieznanym przedmiotom. Bardzo modna w latach 60., obecnie, po latach zastoju, przeżywa renesans dzięki zastosowaniu najnowszych technik badawczych wraz z rozwojem archeologii jako nauki przyrodniczo-humanistycznej o charakterze interdyscyplinarnym. W Polsce, z powodu braku zainteresowania ze strony środowiska naukowego oraz w związku z atakami metodologów archeologii na podstawy koncepcji tej metody, archeologia eksperymentalna nie jest uznawana za metodę naukową, a wnioski są traktowane jako niczym niepoparte spekulacje o charakterze popularyzatorskim. Odbiciem tego stosunku są imprezy masowe organizowane przez polskie muzea, zresztą festyniarski charakter działania połączony ze sporadycznie prowadzonymi pracami naukowymi przez kadrę o niewielkich z reguły praktycznych podstawach jest najsłabszym ogniwem archeologii eksperymentu i podstawową płaszczyzną, na której podważa się jej naukowość.

    Lotniczy skaning laserowy (z ang. ALS – Airborne Laser Scanning) – fotogrametryczna metoda pomiarowa oparta na skaningu laserowym; pozwalająca na zapis powierzchni terenu w postaci chmury punktów stanowiącej reprezentację terenu. W wyniku pomiaru otrzymujemy bardzo dokładny model powierzchni. Idea działania lotniczego skaningu laserowego opiera się na pomiarze odległości pomiędzy aparaturą pomiarową znajdującą się na pokładzie samolotu, bądź też helikoptera, a punktami terenowymi. Archeologia lotnicza, zwana też czasem "archeologią zdjęć lotniczych" (niem. Luftbildarchäologie) – gałąź archeologii, polegająca na obserwacji i analizie powierzchni ziemi z powietrza w celu wykrycia i udokumentowania śladów stanowisk archeologicznych, jak również na analizie i interpretacji zdjęć lotniczych wykonanych w innych celach i poszukiwaniu zawartych w nich informacji przydatnych archeologom.

    Dokumentacja rysunkowa - w archeologii, zbiór odręcznie wykonanych rysunków, których celem jest udokumentowanie stanowiska archeologicznego. W skład dokumentacji rysunkowej wchodzą plany wszystkich warstw i obiektów, rysunki zabytków oraz rysunki przekrojów.

    Dodano: 09.08.2010. 01:17  


    Najnowsze