• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Muzeum Dawnych Słowian - popularyzacja archeologii inaczej

    29.04.2011. 00:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W Polsce powstaje coraz więcej skansenów archeologicznych, w których skład wchodzi infrastruktura muzealna, liczne rekonstrukcje zamknięte na ogrodzonej przestrzeni. Alternatywy model prezentacji dziedzictwa archeologicznego w postaci ekomuzeum zaproponował Paweł Lis z Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym. Placówka czeka już na pierwszych turystów. Projekt zaproponowany przez archeologa Pawła Lisa zakłada stworzenie na terenie Kotliny Chodelskiej otwartego muzeum tematycznego. To bardzo bogaty pod względem archeologicznym obszar. "Niezaprzeczalnym walorem tej krainy są krajobrazy kulturowe zachowane w swej bardzo tradycyjnej formie, związanej z kilkusetletnią tradycją tego samego typu gospodarowania, wywodzącej się jeszcze ze średniowiecza. Z tego też powodu utworzony tu został Chodelski Obszar Chronionego Krajobrazu" - wyjaśnia Lis.

    Teren cechują świetnie zachowane i widoczne relikty osadnictwa o własnej formie terenowej, zwłaszcza z okresu z okres plemiennego, przypadającego na tych terenach na VIII - X stulecie. Dominują wały ziemne, nasypy, pozostałości słowiańskich grodzisk, usytuowane wzdłuż dolnego, 10-kilometrowego odcinka rzeki Chodelki. Największe z nich i najbardziej znane z wieloletnich badań wykopaliskowych znajduje się w Chodliku.

    "Nie sposób oprzeć się wrażeniu, że mamy tu do czynienia z największym skupiskiem słowiańskich założeń obronnych w międzyrzeczu Wisły i Bugu. Prowadzone badania bezsprzecznie wykazują, że każde ze stanowisk wnosi wiele do studiów nad osadnictwem okresu plemiennego wczesnośredniowiecznej Lubelszczyzny" - mówi archeolog.

    Najmniejszym i najgorzej zachowanym grodziskiem nad Chodelką są Żmijowiska. Pod koniec okresu plemiennego istniał tu zaledwie 25-metrowej średnicy gródek, wzniesiony około 888 roku. Wyniki badań wykopaliskowych, pozwoliły na gruntowne rozpoznanie systemu umocnień grodu.

    "Paradoksalnie, właśnie owa destrukcja substancji zabytkowej, stała się dla stanowiska archeologicznego w Żmijowiskach szansą na jego rewitalizację. Realne niebezpieczeństwo całkowitego zniszczenia stanowiska w trakcie dalszego rolniczego użytkowania terenu zmobilizowało Muzeum Nadwiślańskie do podjęcia działań mających na celu jego długotrwałą ochronę" - informuje Lis.

    Muzeum Nadwiślańskie odkupiło teren stanowiska archeologicznego z rąk prywatnych i rozpoczęło realizację projektu "Muzeum Dawnych Słowian - otwarte muzeum tematyczne". Pierwszym krokiem nowego właściciela było wyznaczenie granic swojej posiadłości. Za słupy graniczne posłużyły drewniane rzeźby, wyobrażające stylizowane bóstwa słowiańskie. Następnie zrealizowano częściową rekonstrukcję systemu obronnego grodu. Zgodnie z wytycznymi konserwatorskimi naczelnym priorytetem wszelkich działań na grodzisku, tak badawczych jak i użytkowych, jest pozostawienie w stanie nienaruszonym zachowanych oryginalnych fragmentów wału. Z tego też powodu najpierw gruntownie przebadano metodą wykopaliskową tą część grodziska, która została zniszczona, zakładając, że będzie to miejsce rekonstrukcji in situ fragmentu umocnień grodu. Właśnie tam odkryto pozostałości bramy wjazdowej i pomostu bramnego - najbardziej spektakularnych elementów założenia, które włączono do planowanych rekonstrukcji.

    "Zdecydowaliśmy się na stworzenie projektu opartego na szeroko rozpowszechnionej w Europie i na świecie idei ekomuzeum. Podstawową zasadą stało się zachowanie i prezentowanie elementów dziedzictwa archeologicznego w naturalnym krajobrazie przyrodniczym i kulturowym, w oryginalnym miejscu ich powstania i funkcjonowania" - mówi archeolog.

    Jego zdaniem wszelkie podejmowane działania, w tym także inwestycyjne, mają możliwie jak najbardziej wtopić się w istniejący krajobraz kulturowy, a nie "wzbogacać" go na potrzeby muzealne czy turystyczne dodatkową infrastrukturą w postaci pawilonów wystawowych, budynków kasowych a nawet ogrodzeń.

    "Z tego względu nasza inicjatywa znacząco różni się od istniejących i powstających +skansenów archeologicznych+ i +archeoparków+ - uważa Lis. Uznaliśmy, że Muzeum Dawnych Słowian ma podporządkować się istniejącej harmonii oraz specyfice kulturowej zarówno miejsca, jak i społeczności lokalnej" - dodaje.

    Inicjatorzy akcji od początku postawili na aktywny udział mieszkańców regionu i okolicznych wsi w projekcie i ich osobisty udział i zaangażowanie, także w sferze ekonomicznej. Stopniowo budowano w świadomości ludzi przekonanie o współwłasności, ale jednocześnie współodpowiedzialności za projekt i wszystkie powstałe w jego ramach dobra.

    "Z perspektywy kilku lat widać, że założenie to było w ogólnym rozrachunku słuszne. Poza jednostkowymi przypadkami na terenie placówki muzealnej w Żmijowiskach nie zdarzyły się większe przypadki celowego niszczenia znajdujących się tam obiektów czy wandalizmu" - cieszy się Lis.

    Sztandarową imprezą projektu stały się Warsztaty Archeologii Doświadczalnej, zainaugurowane już w 2004 roku.

    "Impreza ta w sposób dość istotny różni się od bardzo popularnych w tej chwili w Polsce festynów, pikników i innych imprez o charakterze pokazów. W jej trakcie realizowany jest konkretny program badawczy, w którym uczestniczą takie instytucje jak Instytut Archeologii UMCS w Lublinie, Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie czy Katedra i Zakład Bromatologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego" - wyjaśnia archeolog.

    W projekt wpisuje się zrealizowany szlak tematyczny "Grodziska nad Chodelką". Prowadzi malowniczą doliną tej rzeki, od grodziska w Chodliku, przez założenia obronne w Żmijowiskach i Kłodnicy, aż do Podgórza. Przy każdym z tych grodzisk stanęły szczegółowo opracowane tablice informacyjne, na których turyści mogą znaleźć informacje niezbędne do zapoznania się ze stanem wiedzy na temat obiektu, rysunki i zdjęcia najciekawszych zabytków odkrytych w trakcie badań archeologicznych. Obok tablic ustawiono drewniane stoły i ławy, służące za miejsce odpoczynku dla turystów podążających szlakiem. Wydany został folder informacyjny, w którym można znaleźć na temat sieci grodzisk oraz mapkę szlaku, umożliwiające samodzielne jego zwiedzanie.

    W tym roku planowane jest wybudowanie w Żmijowiskach rekonstrukcji pozostałych, ujętych w projektach architektonicznych, obiektów typowych dla słowiańskiego budownictwa: kolejnej półziemianki, naziemnej chałupy zrębowej oraz budowli słupowej. Informacje o bieżących postępach można śledzić na oficjalnej stronie Muzeum w zakładce "Grodzisko Żmijowiska".

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    tot/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)

    Muzeum wirtualne, muzeum, w którym wykorzystuje się najnowsze technologie informacyjne w celu prezentacji zbiorów. Wirtualne muzeum może być częścią muzeum tradycyjnego (np. w postaci witryny internetowej) lub jednostką niezależną, istniejącą tylko w cyberprzestrzeni. W przypadku muzeów tradycyjnych, wirtualne muzeum jest metodą na dotarcie do szerszej liczby zwiedzających. Osoby zainteresowane określoną dziedziną mogą zapoznać się ze zbiorami i w ten sposób zostać zachęcone do odwiedzenia muzeum tradycyjnego. Z kolei osoby, które już odwiedziły dane muzeum tradycyjne, mogą wykorzystać muzeum wirtualne jako źródło wiedzy poszerzając informacje uzyskane podczas wizyty. Również dzięki wirtualnym wystawom, muzeum może zaprezentować swoje zbiory osobom, które nie są w stanie zwiedzić muzeum tradycyjnego: niepełnosprawnym lub osobom mieszkającym daleko do siedziby muzeum.

    Ekomuzeum, również Muzeum Rozproszone (od: ekologia + muzeum) – sieć rozproszonych w terenie obiektów, tworzących żywą i działającą kolekcję, gdzie elementy przyrodnicze, kulturowe i historyczne prezentowane są w miejscu swego występowania i zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem.

    Muzeum Rozproszone Nowej Huty – ekomuzeum w Nowej Hucie zorganizowane pod auspicjami Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Działalność muzeum opiera się na współpracy różnych instytucji i osób prywatnych (zwanych Partnerami), prowadzących działalność na terenie Nowej Huty, nierzadko w zabytkowych lub istotnych dla dziejów dzielnicy budynkach. Szczególnym wydarzeniem, przygotowywanym przez Partnerów Muzeum Rozproszonego Nowej Huty, jest doroczna, dwudniowa impreza pod nazwą "Zajrzyj do Huty", podczas której turyści mogą zwiedzić nowohuckie atrakcje z przewodnikiem, również miejsca na co dzień niedostępne. Pierwsze "Zajrzyj do Huty" miało miejsce w 2009 roku, w ramach jubileuszu 60-lecia Nowej Huty.

    Ekomuzeum, również Muzeum Rozproszone (od: ekologia + muzeum) – sieć rozproszonych w terenie obiektów, tworzących żywą i działającą kolekcję, gdzie elementy przyrodnicze, kulturowe i historyczne prezentowane są w miejscu swego występowania i zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem.

    Ekomuzeum, również Muzeum Rozproszone (od: ekologia + muzeum) – sieć rozproszonych w terenie obiektów, tworzących żywą i działającą kolekcję, gdzie elementy przyrodnicze, kulturowe i historyczne prezentowane są w miejscu swego występowania i zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem.

    Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym – muzeum działające w Kazimierzu Dolnym oraz w trzech zamiejscowych filiach, powstałe w 1963 r.

    Andrzej Gołembnik - archeolog, absolwent i pracownik Instytutu Archeologii UW. Długoletni pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Specjalista w dziedzinie metodyki i metodologii archeologicznych badań wykopaliskowych - rzeczoznawca Ministra Kultury i Sztuki w tej dziedzinie. Przez szereg lat prowadził badania i brał udział w badaniach w krajach skandynawskich (Dania, Norwegia), gdzie zyskał uznanie i opinię specjalisty od badań średniowiecznych stanowisk miejskich. W latach 90. założył własną firmę archeologiczną, która koncentrowała się na badaniach ratowniczych w historycznym centrum Płocka. Jakość prac prowadzonych przez A. Gołembnika i ich wysoki poziom metodyczny skłonił Generalnego Konserwatora Zabytków do zorganizowania latem 1997 r. we współpracy z nim warsztatów archeologii terenowej dla konserwatorów zabytków archeologicznych - pracowników Państwowej Służby Ochrony Zabytków. W końcu lat 90. z ramienia Instytutu Archeologii UW prowadził badania archeologiczne w historycznym centrum Gdańska, ze szczególnym uwzględnieniem rejonu klasztoru dominikańskiego. Po powstaniu w 2002 r. Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) podjął pracę w jego pracowni badań interdyscyplinarnych. Po zleceniu KOBiDZ w 2003 r. przez Muzeum Pałac w Wilanowie przeprowadzenia badań archeologicznych na terenie ogrodu i parku wilanowskiego A. Gołembnik został ich kierownikiem. Pod jego kierownictwem badania te stały się poligonem najnowocześniejszych metod dokumentacji procesu badawczego w archeologii z wykorzystaniem technik 3D, ortofotografii, programów AutoCAD i systemów GIS.

    Dodano: 29.04.2011. 00:33  


    Najnowsze