• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Na dnie Martwej Wisły odkryto ślady katastrofy morskiej z XVIII w.

    06.12.2011. 07:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Na ślad kolizji dwóch statków z XVIII w. natrafili na dnie Martwej Wisły archeolodzy morscy z Gdańska. "Teraz czeka nas trudna operacja przeniesienia wraków w nowe, bezpieczne miejsce" - powiedział PAP dr Waldemar Ossowski z Centralnego Muzeum Morskiego (CMM) w Gdańsku. 

    Pierwszy wrak znalazł w 2008 r. hydrograf z Wydziału Pomiarów Morskich Urzędu Morskiego w Gdyni, Jacek Koszałka, pracujący z sonarem. Szczątki wskazał na dnie tzw. Martwej Wisły, w dzielnicy Gdańsk-Stogi. Dawniej prowadziła tamtędy arteria, prowadząca do tętniącego życiem portu morskiego, teraz planowane jest pogłębianie dna. Nim do akcji wkroczą pogłębiarki, teren badali podwodni archeolodzy z CMM.

    Przystępując do badań ratowniczych w 2011 r. archeolodzy spodziewali się, że wrak jest słabo zachowany, zniszczony. "Tymczasem każdy kolejny tydzień prac pokazywał, że mamy do czynienia z naprawdę ciekawym znaleziskiem. Statek został pogrzebany głęboko w piasku, ale udało się odsłonić różne jego elementy i ustalić, że jest to wrak burdyny z XVIII wieku" - opisał dr Ossowski.

    Burdynami nazywano małe, żaglowe statki towarowe, używane od późnego średniowiecza. Służyły do załadunku i rozładunku większych jednostek, które ze względu na duże zanurzenie nie mogły wpływać do portu (historyczny port gdański znajdował się nad Motławą). "Informacje na temat burdyn i całego cechu burdyniarzy znajdujemy w źródłach historycznych. To, jak wyglądały, wiemy ogólnie z rycin przedstawiających port. Brakowało jednak szczegółów na temat ich budowy. Teraz, podczas dokumentacji dobrze zachowanego wraku, poznamy te detale" - podkreślił dr Ossowski.

    Namierzenie wraku burdyny to nie koniec niespodzianek. Dwa metry dalej archeolodzy znaleźli bowiem wrak szkuty wiślanej, prawdopodobnie z XVIII w. Szkutami nazywano duże, płaskodenne statki wiślane do transportu, np. zboża. "Niby wiemy o nich dużo, ale odkryć wraków do tej pory prawie nie było" - zauważył archeolog.

    Dziobnica nowo odkrytej szkuty (czyli belka tworząca zakończenie dzioba) leżała zaledwie dwa metry od przedziurawionej burty burdyny. Prawdopodobnie jednostki zatonęły wskutek zderzenia. Ich odkrycie pozwala nie tylko poznać szczegóły budowy statków, ale pomaga też wypełniać luki w historycznej wiedzy na temat gdańskiego portu.

    Jednocześnie znalezienie tak dużych wraków (i to w miejscu, gdzie planuje się pogłębianie dna) oznacza wyzwanie techniczne i finansowe związane z ich wydobyciem i konserwacją. "Szykuje się wielka akcja wydobycia. Tak dużych obiektów jeszcze w Polsce nie przenosiliśmy" - podkreślił dr Ossowski. Operację przeprowadzi wybrana w przetargu firma, pod nadzorem archeologów.

    Docelowo wraki trafią na dno Zatoki Gdańskiej - w miejsce, gdzie ma powstać nowa atrakcja turystyczna - "podwodny skansen", czyli park archeologiczny.

    Trudno nie docenić archeologicznego potencjału Martwej Wisły. Kolejne sezony zapowiadają się nie mniej pracowicie, niż ostatni. W trakcie badań pozostałości burdyny i szkuty statek hydrograficzny Urzędu Morskiego namierzył bowiem odległy o kilkadziesiąt metrów kolejny wrak. Jeden z nich leży na torze planowanego pogłębiania.

    PAP - Nauka w Polsce, Anna Ślązak

    zan/ agt/  bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Akko 1 – wrak statku znaleziony w 2006 roku w obrębie portu Akko na głębokości 4 m. Szczątki wraku rozciągnięte były na 23 m długości. Archeolodzy twierdzą, że w rzeczywistości statek mógł liczyć 26 m długości i 7 m szerokości na wysokości pokładu. W obrębie wrakowiska odnaleziono m. in. 11 kul armatnich, łyżki, fajkę, bukłak na wodę oraz fragmenty muszkietów. Eksperci stwierdzili, że odnaleziony rodzaj broni używany był przez brytyjskich marynarzy z przełomu XVIII i XIX wieku. Drugi z odkrytych wraków został nazwany Akko 2. Port Gdańsk – port morski nad Zatoką Gdańską na Martwej Wiśle, położony w Gdańsku, w woj. pomorskim. Jest jednym z największych bałtyckich portów. Powierzchnia portu obejmuje 1065,56 ha lądu i akwenów, a łączna długość nabrzeży wynosi 21 214 m. W północnej części portu mogą być przyjmowane największe statki, jakie pływają po Morzu Bałtyckim. Akko 2 – wrak statku odkryty we wrześniu 2006 roku w obrębie portu Akko na głębokości 3 m. Obszar wrakowiska rozciągał się na 12 m długości i 3 m szerokości. Statek zbudowany był z drewna sosnowego, co ustalono w wyniku badań. Poza strukturą statku zostały odnalezione ołowiane pociski, przedmioty metalowe, fragmenty ceramiki, dekorowane fajki do tytoniu a także kule armatnie. Archeolodzy ustalili, że Akko 2 mógł służyć jako barka lub łódź transportowa. Akko 2 został zbudowany pomiędzy XVI a XVII wiekiem. W odległości 50 m od miejsca odkrycia wraku został odnaleziony Akko 1.

    Nowy Port (kaszb. Fôrwôter, niem. Neufahrwasser) – osiedle Gdańska położone przy ujściu Martwej Wisły. Graniczy od zachodu z Brzeźnem, od południa z Letnicą, a przez Martwą Wisłę z Przeróbką. Dzielnica ma charakter mieszkaniowo-portowy, dawniej mieszkaniowo-portowo-przemysłowy. Wzdłuż nabrzeży rozciągają się tereny Portu Gdańsk. Wyspa Portowa (Wyspa Stogi) – wyspa w Gdańsku, otoczona wodami Zatoki Gdańskiej i Martwej Wisły. Powierzchnia wynosi 26,4 km² .

    Zakręt Pięciu Gwizdków – znajduje się w Gdańsku, przy ujściu Martwej Wisły ku Zatoce Gdańskiej. Jest miejscem, gdzie Martwa Wisła przechodzi w Kanał Portowy. Kanał Kaszubski – kanał o długości ok. 2 km w Gdańsku, odnoga Martwej Wisły. Ma przebieg zbliżony do południkowego. Znajduje się wewnątrz portu Gdańsk, pomiędzy wyspą Ostrów (po stronie zachodniej) i Przeróbką (po stronie wschodniej).

    Uluburun – wrak statku odkryty w roku 1982 przez tureckiego poławiacza gąbek Mehmeta Cakira na Morzu Śródziemnym. Zatonął ok. 1300 p.n.e. Jeden z najważniejszych zbadanych wraków, a z pewnością najważniejsze źródło do poznania starożytnych kontaktów handlowych. Jest to również jedno z największych skupisk starożytnych dóbr handlowych, surowców, tworzyw i wyrobów rękodzielniczych odkrytych w basenie Morza Śródziemnego. Na pokładzie znajdowały się artefakty, pochodzące z co najmniej 11 różnych kultur, poświadczające różnoraki, dalekosiężny handel, prowadzony w późnej epoce brązu. Kanał Portowy – znajduje się w Gdańsku, pomiędzy Westerplatte i Nowym Portem, jest przedłużeniem Martwej Wisły od Zakrętu Pięciu Gwizdków do ujścia ku Zatoce Gdańskiej.

    Westerplatte – półwysep w Gdańsku, przy ujściu Martwej Wisły do Zatoki Gdańskiej. Symbol wybuchu II wojny światowej.

    Stogi z Przeróbką – była nadmorska dzielnica administracyjna Gdańska, położona na wschodzie Gdańska na Wyspie Portowej. Graniczyła z Krakowcem-Górkami Zachodnimi, otoczona przez wody Martwej Wisły i Kanału Kaszubskiego.

    Głowa Gdańska (niem. Danziger Haupt) – miejsce rozwidlenia się Wisły na dwa ramiona: Wisłę gdańską - Martwa Wisła i elbląską - Szkarpawa, w pobliżu wsi Drewnica. W XVII wieku ważny posterunek obronny Gdańska. Była oddalona od centrum Gdańska o ok. 20 km. Forteca odegrała pewną rolę podczas wojen polsko-szwedzkich, gdzie jednak bardziej przysłużyła się atakującym Szwedom, niż obrońcom, dlatego pod koniec XVII wieku zdecydowano o jej likwidacji. Stocznia Gdańska (od 2006 roku: Stocznia Gdańsk SA) – jedna z największych polskich stoczni, zlokalizowana w Gdańsku na lewym brzegu Martwej Wisły i na Ostrowiu. Powstała po 1945 na terenach, gdzie wcześniej istniały niemieckie stocznie Jana Klawittera (od 1804), następnie Kaiserliche Werft Danzig (od 1844) oraz Schichau (od 1890). Stocznia Gdańska w ciągu swojej działalności zbudowała ponad 1000 w pełni wyposażonych statków pełnomorskich, kontenerowców, statków pasażerskich i żaglowców. Na jej terenie miało miejsce stłumienie protestów oraz zamordowanie trzech stoczniowców – ofiar wydarzeń grudnia 1970 roku. Jest także kolebką NSZZ „Solidarność”, gdzie podpisano porozumienia sierpniowe w 1980 roku. W 1996 roku postawiona w stan upadłości, następie na bazie przedsiębiorstwa powstała Stocznia Gdańska – Grupa Stoczni Gdynia SA, od 2006 roku – Stocznia Gdańsk SA.

    Motława (niem. Mottlau) – rzeka w województwie pomorskim, dopływ Martwej Wisły, płynąca przez Pojezierze Starogardzkie i Żuławy Wiślane, powiaty: starogardzki, tczewski, gdański i miasto Gdańsk. Most im. Jana Pawła II w Gdańsku – most wantowy w Gdańsku na Martwej Wiśle otwarty 9 listopada 2001 w ciągu budowanej trasy mjr. Henryka Sucharskiego mającej łączyć Port Północny z południową obwodnicą Gdańska (S7). Obecnie, obok Mostu Siennickiego służy jako połączenie drogi krajowej nr 7 z Wyspą Portową oraz ul. Sucharskiego prowadzącą do Portu Północnego.

    Morskie przejście graniczne Gdańsk-Port - polskie morskie przejście graniczne zlokalizowane w Gdańsku i może się na nim odbywać ruch osobowy i towarowy. Przejście obsługuje przede wszystkim ruch graniczny portu morskiego Gdańsk.

    Dodano: 06.12.2011. 07:04  


    Najnowsze