• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Naukowcy odkryli na Śląsku neolityczny rondel

    20.07.2011. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Naukowcy z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego znaleźli nieznany neolityczny rondel w Pietrowicach Wielkich koło Raciborza. To trzecie znane założenie tego typu na obszarze Polski.

    Historia znaleziska sięga przełomu 2010 i 2011 roku, kiedy podczas analizy zdjęć satelitarnych udało się zauważyć na jednym z pól kolistą strukturę. W celu zweryfikowania odkrycia, badacze udali się w teren ze specjalistyczną aparaturą do badań nieinwazyjnych, czyli nie wymagających kopania. Zastosowano magnetometr, czyli urządzenie rejestrujące zmiany w polu magnetycznym gruntu. Przebadano niemal 3-hektarową powierzchnię.

    "W wyniku tych badań stwierdziliśmy obecność owalnego założenia, składającego się z dwóch koncentrycznych fos. Zewnętrzna ma około 160-180 m średnicy, a fosa wewnętrzna ok. 110-120 m średnicy. Maksymalna szerokość fosy zewnętrznej wynosi ok. 8 m, a wewnętrznej ok. 6 m" - wyjaśnia dr Mirosław Furmanek, kierownik prac archeologicznych.

    Do wnętrza reliktów konstrukcji prowadzą dwie bramy (przerwy w fosach), nie można jednak wykluczyć, że w nieprzebadanej części obiektu znajdowało się jeszcze jedno wejście.

    Wzdłuż zewnętrznych stron fos widoczne są niewielkie okrągłe struktury - to zapewne pozostałości znajdujących się w tym miejscu palisad.

    Wszystkie widoczne cechy obiektu archeologicznego każą sądzić naukowcom, że mają do czynienia z unikatowym założeniem sprzed wielu tysiącleci - rondlem użytkowanym przez przedstawicieli lendzielskiej kultury archeologicznej.

    Rondle są do dziś wielką zagadką dla badaczy przeszłości. Te założenia są najstarszymi przykładami monumentalnej architektury w Europie. Do ich wnętrza prowadziło jedno lub więcej wejść, będących przerwami umożliwiającymi komunikację poprzez fosy i palisady. Dotychczas archeolodzy odkryli około 100 rondli, zlokalizowanych głównie na terenie dzisiejszych Węgier, Słowacji, Czech, Moraw oraz Niemiec. Wzniesiono je między 4900 a 4500 lat przed p.n.e.

    Największy problem archeolodzy mają z przypisaniem założeniom typu funkcji. "Istnieje wiele interpretacji tych obiektów - wyjaśnia archeolog. - Przeważnie traktowane są jako centra ceremonialne, świątynie. Korelacja pewnych ich elementów ze zjawiskami astronomicznymi, takimi jak położenie Słońca, Księżyca czy gwiazdozbiorów, jest podstawą interpretowania ich jako kalendarzy lub obserwatoriów astronomicznych, pozwalających łączyć wydarzenia przyrodnicze z rytuałami i działalnością rolniczą. Niektórzy traktują je jako centra redystrybucji dóbr i nie wyklucza się również ich funkcji obronnych, jako refugiów. W rzeczywistości funkcja ich była złożona i zapewne łączyła w sobie wszystkie te interpretacje."

    Do niedawna tego rodzaju założenia nie były znane z terenu ziem polskich. Jednak dzięki prowadzonej od dwóch dekad prospekcji lotniczej sytuacja uległa zmianie. Odkryto dwa rondle: w Bodzowie koło Głogowa oraz w Wenecji, niedaleko Biskupina. Rondel odkryty przez ekipę dr. Furmanka jest trzecim znanym na terenie Polski.

    Oprócz rondla i reliktów z nim związanych dzięki badaniom geomagnetycznym stwierdzono również obecność późniejszej osady, zapewne z epoki żelaza, powstałej już najprawdopodobniej wówczas, kiedy po neolitycznym założeniu nie było śladów.

    "Odkrycie w Pietrowicach Wielkich wnosi niezwykle wiele do poznania społeczności rolniczych z młodszej epoki kamienia. Obok badanego od kilku lat obiektu w Dzielnicy koło Ciska, gdzie odkryto pozostałości rozległej osady otoczonej rowami, oddalonego od Pietrowic Wielkich o kilkanaście kilometrów, jest to kolejny przykład imponującego założenia, będącego jednym z najstarszych przykładów architektury monumentalnej w Europie Środkowej" - mówi dr Furmanek.

    Zdaniem archeologów, odkrycie to rewiduje poglądy na temat społeczności rolniczych żyjących w tym czasie nad górną Odrą. Rondel stanowił ważny element ówczesnego krajobrazu kulturowego, związany z przemianami zachodzącymi w sferze społecznej i rytualnej.

    Jak podkreśla kierownik badań, ważnym elementem analiz jest wykorzystanie nowoczesnych, nieinwazyjnych metod badań archeologicznych. Okazało się, że zastosowanie metod prospekcji z lotu ptaka oraz prospekcji geofizycznej przynosi nowe, często zaskakujące odkrycia.

    W badaniach brali udział archeolodzy z Muzeum w Wodzisławiu Śląskim: Sławomir Kulpa i Adrian Podgórski, a wspierał Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Rondel – założenie przestrzenne z czasów neolitu czyli ok. 5200-1900 r. p.n.e. (końcowego okresu epoki kamienia, poprzedzającego epokę brązu), mające zazwyczaj formę kręgu lub owalu otoczonego co najmniej jednym rowem, a czasami także palisadą. W Europie zlokalizowano około 100 tego typu obiektów. Najwięcej tego typu założeń odkryto jak dotąd w Niemczech i Czechach. Sampling, sampling probabilistyczny – w archeologii, jedna z technik prowadzenia badań powierzchniowych. Przedmiotem badań są fragmenty interesującego nas rejonu na których prowadzi się szczegółowe badania. W przypadku kiedy zachodzi konieczność szybkiego przeprowadzenia badań i równocześnie brakuje środków finansowych lub czasu, archeolodzy decydują się na zastosowanie tego rodzaju badań. Wykopaliska stratygraficzne - jest to jedna z dwóch metod eksploracji stanowiska archeologicznego. Polega na usuwaniu warstw archeologicznych zgodnie z ich układem i konturami. Warstwy są usuwane w kolejności odwrotnej do tej w jakiej powstawały. Historia stanowiska jest odsłaniana od czasów najnowszych do czasów najdawniejszych. Archeolodzy posługują się tą metodą prowadzenia wykopalisk kiedy tylko możliwe jest rozróżnienie warstw. Warstwy archeologiczne mają różne kształty, niejednakową miąższość oraz różny przebieg. Warstwy często są zaburzone, przemieszane przez działalność człowieka. Prowadzenie badań tą metodą jest pracochłonne i żmudne, przynosi jednak najlepsze efekty.

    Teoria wypierania motywacji (ang. Motivation crowding theory) - teoria motywacji opierająca się na założeniu, że ludźmi kieruje nie tylko motywacja zewnętrzna (uzyskanie korzyści i uniknięcie sankcji), ale również motywacja wewnętrzna (np.: ciekawość, chęć samorealizacji, satysfakcja z dobrze wykonanej pracy). W związku z tym zewnętrzne interwencje mogą powodować wzrost (efekt pobudzania) lub spadek (efekt wypierania) motywacji.
    Teoria ta głosi, że tradycyjne ekonomiczne teorie motywacji posiadają zbyt wąskie założenia dotyczące ludzkich aspiracji. Zakładając stałą interakcję pomiędzy motywacją wewnętrzną i zewnętrzną jest postrzegana przez wielu badaczy jako pomost pomiędzy modelem ekonomicznym, a teoriami psychologicznymi. Kluczowym pytaniem, na które szuka ona odpowiedzi jest "kiedy i dlaczego zachodzi wypieranie?"
    Jest ona analizowana szczególnie pod względem relacji przełożony (organizacja) - pracownik.
    Biblioteka Śląska w Katowicach – biblioteka publiczna i wojewódzka o statusie naukowym, samorządowa jednostka kultury. Gromadzi, opracowuje i udostępnia różnorodne zbiory, ze szczególnym uwzględnieniem piśmiennictwa dotyczącego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego oraz nauk społecznych i humanistycznych. Książnica śląska jest jedną z piętnastu bibliotek w Polsce, które mają prawo do egzemplarza obowiązkowego wszystkich publikacji ukazujących się w kraju. Dzięki temu jej księgozbiór jest na bieżąco uzupełniany o nowości wydawnicze i może służyć jako podstawa źródłowa do badań prowadzonych w ośrodkach akademickich.

    Long branch attraction (ang. „przyciąganie się długich gałęzi”) – zjawisko występujące w analizach filogenetycznych, polegające na merytorycznie niepoprawnym łączeniu co najmniej dwóch długich gałęzi drzewa filogenetycznego jako grup siostrzanych, wynikające z artefaktów metodologicznych. Występuje głównie w analizach wykorzystujących dane molekularne. Na obecność efektu long branch attraction szczególnie narażone są analizy stosujące metodę największej parsymonii, w mniejszym zaś te wykorzystujące metodę największego prawdopodobieństwa – jest to jedną z przyczyn dla których analizy stosujące metody prawdopodobieństwa częściowo wyparły te wykorzystujące parsymonię. Analizy opierające się na wnioskowaniu bayesowskim – wykorzystującym podobny probabilistyczny model ewolucji, co metoda maksymalnego prawdopodobieństwa – zastąpiły z kolei te stosujące drugą spośród wymienionych metod, jednak zdaniem Bryana Kolaczkowskiego i Josepha Thorntona faworyzują topologię long branch attraction, dlatego autorzy sugerują, że powrót do analiz przy pomocy metod maksymalnego prawdopodobieństwa może być lepszym rozwiązaniem. Jako przykłady „przyciągających się długich gałęzi” podawano wyniki analiz, według których myksosporidiowce należą do parzydełkowców i są grupą siostrzaną dla Polypodium, lub badania sugerujące bliskie pokrewieństwo pomiędzy wachlarzoskrzydłymi i muchówkami, jednak zostały one skrytykowane przez Marka Siddalla i Michaela Whitinga, którzy twierdzili, że nie są wynikiem long branch attraction, a niektórzy autorzy w ogóle wątpili w występowanie takiego zjawiska. W nowszej literaturze znajduje się jednak znacznie więcej jego przykładów. Istnieje wiele metod wykrywania long branch attraction, jak np. sekwencjonowanie losowych grup zewnętrznych lub symulacje parametryczne, a także metod pozwalających unikać tego zjawiska – m.in.: wyłączanie z analizy taksonów o „długich gałęziach”, usuwanie pozycji szybciej ewoluującego trzeciego kodonu, analizowanie większej liczby taksonów, większej liczby cech lub cech innego rodzaju, stosowanie metod mniej wrażliwych na long branch attraction, jak np. metoda największego prawdopodobieństwa. Orbitrap - analizator masy skonstruowany przez Alexandra Makarova, stosowany w spektrometrach mas. Orbitrap zbudowany jest z dwóch elektrod zewnętrznych i jednej elektrody wewnętrznej pomiędzy którymi poruszają się jony. Elektrody zewnętrzne mają kształt zwężających się na jednym z końców beczek. Elektrody te są ustawione szerszymi końcami do siebie. Wrzecionowata elektroda wewnętrzna umieszczona jest w środku urządzenia, jej oś symetrii pokrywa się z osiami symetrii elektrod zewnętrznych.

    Archeologia biblijna – nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowego przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie źródeł archeologicznych, czyli materialnych pozostałości działań ludzkich, zawężone pod względem terytorialnym do miejsc związanych z wydarzeniami opisywanymi w Biblii lub mających bezpośredni związek z jej powstaniem. Geofizyczne metody prospekcji - w archeologii polegają na obserwacji i analizie zmian badanych parametrów takich jak zróżnicowanie przewodnictwa prądu elektrycznego, natężenia pola magnetycznego pomiędzy obiektami archeologicznymi a ich otoczeniem. Oznacza to, że dzięki zastosowaniu specjalistycznej aparatury można uzyskać obraz znajdujących się pod ziemią obiektów archeologicznych w postaci mapy/wykresu badanego terenu.

    Navaglobe – system radionawigacyjny, protoplasta GPS. Obiekt określa w nim swoje położenie na podstawie odbioru sygnałów z nadajników wykorzystujących anteny kierunkowe. Namiar odbywa się dzięki porównaniu dwóch sygnałów pochodzących z tego samego źródła, przesuniętych wzajemnie w przestrzeni. Po wykonaniu kilku namiarów utworzone linie kierunkowe wskazują dokładne położenie obiektu. Zasięg stacji nadajnikowych jest większy niż tysiąc kilometrów.

    Polityka naukowa definiowana jest jako działalność państwa oraz innych instytucji publicznych mająca na celu takie wpływanie na naukę, które w sposób optymalny przyczyni się do wzrostu gospodarczego i rozwoju społecznego przy jak najlepszym wykorzystaniu środków na badania naukowe. Często do szeroko rozumianej polityki naukowej zalicza się także politykę innowacyjną, której zadaniem jest wprowadzanie wyników badań naukowych, wynalazków i usprawnień do praktyki gospodarczej. Jest to jedna z najmłodszych dziedzin polityki gospodarczej, ukształtowała się dopiero w latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Przełomową datą jest rok 1935, kiedy to wydano pracę J.D.Bernala pt. "The Social Function of Science"("Społeczna funkcja nauki"), ujmującą całościowo problemy nauki we współczesnym świecie. W 1967r. we Frascati(Włochy) odbyła się konferencja przedstawicieli krajów skupionych w OECD, w trakcie której wypracowano wiele zaleceń i definicji dotyczących polityki naukowej, będących podstawą obecnego rozwoju tej dziedziny. Dzięki ustaleniom z 1967r. w wielu krajach, także w krajach rozwijających się, utworzono organy decyzyjne a szczeblu rządowym odpowiedzialne za politykę naukową.

    Wojewódzki ośrodek archeologiczno-konserwatorski (WOAK) – jednostka organizacyjna wojewódzkiej służby ochrony zabytków powołana do wypełniania zadań wojewódzkiego konserwatora zabytków wobec zabytków archeologicznych. Zadania WOAK porównywalne są z zadaniami obecnych inspekcji ds. zabytków archeologicznych pozostających w ramach wojewódzkich urzędów ochrony zabytków (WUOZ), z tą różnicą, iż ich "zasobność" kadrowa, finansowa i sprzętowa (w porównaniu z obecną sytuacją "służby" archeologicznej) pozwalała, oprócz realizowania zadań o charakterze czysto administracyjnym, na prowadzenie własnych badań archeologicznych (wykopaliskowych i AZP) - w tym także ratowniczych badań archeologicznych. WOAKi uległy likwidacji do połowy lat 90. XX w. w ramach kolejnej reformy administracji ochrony zabytków i scalaniu zadań wojewódzkich konserwatorów zabytków w ramach ich urzędów. Silezaur (Silesaurus) – rodzaj archozaura żyjącego w późnym triasie na terenie współczesnej Europy. Odkrycie skamieniałości co najmniej kilkunastu osobników pozwoliło na stosunkowo dokładną rekonstrukcję morfologii zwierzęcia, a także zbadanie mikrostruktury kości i fizjologii. Analizy te sugerują, że należał do grupy zwierząt zwinnych i aktywnych. Silezaur był prawdopodobnie średniej wielkości czworonożnym roślinożercą prowadzącym stadny tryb życia. Filogenetyczna pozycja rodzaju Silesaurus była przedmiotem intensywnych debat od chwili jego opisania. Niektórzy naukowcy klasyfikowali go jako prawdziwego dinozaura, jednak większość paleontologów uznaje go za bliską grupę zewnętrzną dinozaurów. Wszystkie znane skamieniałości należące bezsprzecznie do przedstawicieli tego rodzaju pochodzą z Krasiejowa w województwie opolskim.

    Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich (SNAP) jest społeczną organizacją zrzeszającą polskich specjalistów w zakresie archeo­logii i prahistorii oraz dyscyplin z nimi współ­pracujących, działających w dziedzinie badań archeo­logicznych, ochrony i konserwacji za­bytków archeologicznych oraz muzealnictwa archeologicznego. Członkami wspierającymi mogą być również inne osoby zainteresowane archeologią. Fosa Miejska we Wrocławiu – pozostałości skomplikowanego systemu umocnień Wrocławia, w znacznej mierze opartego o naturalne i sztuczne odcinki rzeki Odry i wpadającej do niej Oławy. Zachowane do dziś fragmenty fosy, biegnące wzdłuż ul. Podwale, stanowiły element zewnętrznego pierścienia umocnień okalającego miasto, od północnego wschodu i wschodu, na najdłuższym swym odcinku – od południa, oraz częściowo od zachodu. Obecnie pas zieleni wzdłuż fosy (oraz dalej Odry) nazwany został Promenadą Staromiejską.

    Dodano: 20.07.2011. 00:19  


    Najnowsze