• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Naukowcy odkryli stanowiska archeologiczne w woj. warmińsko-mazurskim

    16.01.2012. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Odkrycie nieznanych dotychczas odcinków wałów z czasów krzyżackich i dwa cmentarzyska kurhanowe - to najważniejsze efekty zakończonego projektu realizowanego na terenie Warmii i Mazur przez Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Kętrzynie.

    Badany przez archeologów obszar jest zalesiony, dlatego przez wiele lat trudno było ustalić, czy zasiedlano go w przeszłości. Tradycyjne metody stosowane w tej nauce nie pozwalają na miarodajne zbadanie terenu pokrytego lasem. Z pomocą przyszła nowoczesna technologia.

     

    "Zleciliśmy firmie MGPP Aero laserowy skan lotniczy (LiDAR) wybranych terenów leśnych o powierzchni ponad 30 km kw. Dzięki zastosowaniu tej metody można lokalizować trudno dostępne obiekty o własnej formie terenowej (wały, kurhany, grodziska). Jest ona przydatna szczególnie na terenach leśnych, zakrzaczonych, wszędzie tam, gdzie roślinność utrudnia obserwację" - wyjaśnia Mariusz Wyczółkowski, kierownik projektu.

    Archeolog dodaje, że atutem tej metody jest duża dokładność - na każdym metrze kwadratowym skanowanego terenu dokonywane są pomiary aż czterech punktów. Oznacza to, że na 1 ha badanego lasu dokonano pomiaru 40 000 punktów, z których każdy posiada dokładne dane dotyczące jego wysokości nad poziom morza oraz usytuowania w siatce kartograficznej.

    "Badaniami objęliśmy dwa duże kompleksy leśne - dawny las Marschals Heide - Puszcza Marszałkowska należąca w średniowieczu do Marszałków Zakonu Krzyżackiego, oraz las należący od XIV w. do Kętrzyna (Rastenburger Stadt Wald), położony na miejscu lasów Bosin i Tauro" - dodaje Wyczółkowski.

    W wyniku skanowania laserowego na terenie Puszczy Marszałkowskiej znaleziono nieznane wcześniej średniowieczne wały będące elementami systemu obronnego zlokalizowanego na granicy komturstwa królewieckiego i brandenburskiego. Według dotychczasowych ustaleń powstały po 1326 roku. "Wydaje się, że inicjatywę budowy systemu obrony liniowej państwa Zakonu można przypisać Wielkiemu Mistrzowi Ditrychowi von Altenburg, który w roku 1341, według informacji z kroniki Wiganda z Marburga, wykonał trzy szerokie drogi militarne prowadzące na Litwę, umocnione rowami. Śladem wspomnianych w kronice umocnień mogą być właśnie wały" - przekonuje archeolog.

    Wzmocnieniem systemu obronnego były strażnice, gródki stożkowe i dwa zamki w Gierdawach i w Nordenburgu. Stanowiły one część całego systemu wałów uzupełnionych prawdopodobnie przesiekami, które ciągnęły się od jeziora Oświn aż do jeziora Arklickiego Obecnie część średniowiecznych wałów udostępniona jest w ramach ścieżki edukacyjnej wykonanej przez Nadleśnictwo Srokowo.

    W tym samym lesie, dzięki LiDAR-owi odnaleziono również nieznane cmentarzysko kurhanowe, które wstępnie datowane jest na wczesną epokę żelaza lub okres wpływów rzymskich. Tworzą go trzy kurhany o średnicach dochodzących do 10 m i wysokości ok 0,5-0,6 m.

    Kolejne cmentarzysko kurhanowe odkryto na terenie dawnego Lasu Miejskiego w Kętrzynie.

    "W czasie weryfikacji terenowej obiektów widocznych na Numerycznym Modelu Terenu, wykonanym na podstawie skanowania laserowego, odnaleziono także kilka stanowisk płaskich. Najciekawszym z punktu widzenie badaczy przeszłości jest rozległa osada wczesnośredniowieczna związana z użytkowaniem grodziska w Poganowie i funkcjonowaniem miejsca kultu. Odnaleziono także dużą osadę z okresu wędrówek ludów, ślady osadnictwa z okresu rzymskiego oraz miejsce produkcyjne związane z wytapianiem żelaza z rud darniowych" - opisuje naukowiec.

    "Prowadzona od wielu lat w Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Kętrzynie akcja +archeologii leśnej+ wykazała, że badanie terenów zalesionych na terenach dawnych Prus może przyczynić się do odkrycia wielu nowych stanowisk archeologicznych" - dodaje Wyczółkowski. "Specyfika zagospodarowania terenu dzisiejszych Warmii i Mazur od czasów osadnictwa krzyżackiego sprawiła, że większe kompleksy leśne na tym terenie znajdują się w tym samym miejscu od okresu średniowiecza. Dlatego zachowały się liczne, nieznane dotąd obiekty i stanowiska archeologiczne" - mówi.

    Projekt sfinansowano dzięki dotacji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w ramach priorytetu Ochrona zabytków archeologicznych. Nowe metody weryfikacyjnych badań AZP obszarów leśnych. Wszystkie odnalezione stanowiska zostały zainwentaryzowane. Część uzyskanych wyników wykorzystana będzie w projekcie badawczym "Krajobraz wczesnośredniowiecznego osadnictwa Prus. Ekologia kompleksu osadniczego w Poganowie stanowisko IV", który dzięki grantowi Narodowego Centrum Nauki będzie realizowany w Muzeum w Kętrzynie w latach 2012-2014.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Geofizyczne metody prospekcji - w archeologii polegają na obserwacji i analizie zmian badanych parametrów takich jak zróżnicowanie przewodnictwa prądu elektrycznego, natężenia pola magnetycznego pomiędzy obiektami archeologicznymi a ich otoczeniem. Oznacza to, że dzięki zastosowaniu specjalistycznej aparatury można uzyskać obraz znajdujących się pod ziemią obiektów archeologicznych w postaci mapy/wykresu badanego terenu. Szpital Powiatowy w Kętrzynie. W roku 2008 obchodzono rocznicę stulecia budowy Szpitala Powiatowego w Kętrzynie. Szpital położony jest na północ od Jeziora Kętrzyńskiego. Archeologiczne Zdjęcie Polski to nazwa realizowanego na terenie całej Polski od 1978 r. przedsięwzięcia poszukiwania, rejestrowania i nanoszenia na mapy stanowisk archeologicznych. Celem przedsięwzięcia jest uzyskanie informacji potrzebnych do celów naukowych i konserwatorskich (związanych z ochroną zabytków). Przedsięwzięcie jest koordynowane przez poszczególnych wojewódzkich konserwatorów zabytków, a centralna baza danych przechowywana jest w Narodowym Instytucie Dziedzictwa w Warszawie.

    Archeologia niedestrukcyjna, prospekcja przedwykopaliskowa – jest gałęzią archeologii wykorzystującą nieinwazyjne lub w niewielkim stopniu niszczące metody badań służące do lokalizacji i wstępnego rozpoznania stanowisk archeologicznych. Andrzej Gołembnik - archeolog, absolwent i pracownik Instytutu Archeologii UW. Długoletni pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Specjalista w dziedzinie metodyki i metodologii archeologicznych badań wykopaliskowych - rzeczoznawca Ministra Kultury i Sztuki w tej dziedzinie. Przez szereg lat prowadził badania i brał udział w badaniach w krajach skandynawskich (Dania, Norwegia), gdzie zyskał uznanie i opinię specjalisty od badań średniowiecznych stanowisk miejskich. W latach 90. założył własną firmę archeologiczną, która koncentrowała się na badaniach ratowniczych w historycznym centrum Płocka. Jakość prac prowadzonych przez A. Gołembnika i ich wysoki poziom metodyczny skłonił Generalnego Konserwatora Zabytków do zorganizowania latem 1997 r. we współpracy z nim warsztatów archeologii terenowej dla konserwatorów zabytków archeologicznych - pracowników Państwowej Służby Ochrony Zabytków. W końcu lat 90. z ramienia Instytutu Archeologii UW prowadził badania archeologiczne w historycznym centrum Gdańska, ze szczególnym uwzględnieniem rejonu klasztoru dominikańskiego. Po powstaniu w 2002 r. Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) podjął pracę w jego pracowni badań interdyscyplinarnych. Po zleceniu KOBiDZ w 2003 r. przez Muzeum Pałac w Wilanowie przeprowadzenia badań archeologicznych na terenie ogrodu i parku wilanowskiego A. Gołembnik został ich kierownikiem. Pod jego kierownictwem badania te stały się poligonem najnowocześniejszych metod dokumentacji procesu badawczego w archeologii z wykorzystaniem technik 3D, ortofotografii, programów AutoCAD i systemów GIS.

    Badania sondażowe - metoda badawcza w archeologii polegająca na eksploracji niewielkiej części stanowiska archeologicznego. Badania prowadzone są tylko w wykopach o małej powierzchni. Inna wersja metody polega na przecinaniu powierzchni stanowiska wąskimi rowami sondażowymi. Lotniczy skaning laserowy (z ang. ALS – Airborne Laser Scanning) – fotogrametryczna metoda pomiarowa oparta na skaningu laserowym; pozwalająca na zapis powierzchni terenu w postaci chmury punktów stanowiącej reprezentację terenu. W wyniku pomiaru otrzymujemy bardzo dokładny model powierzchni. Idea działania lotniczego skaningu laserowego opiera się na pomiarze odległości pomiędzy aparaturą pomiarową znajdującą się na pokładzie samolotu, bądź też helikoptera, a punktami terenowymi.

    Wzgórze Panieńskie – drugie (poza Wzgórzem Lecha) najwcześniej objęte osadnictwem wzgórze (wysokość ok. około 120–123 m n.p.m.) gnieźnieńskie, jedno z siedmiu wzgórz, na których według podania założono miasto; obecnie Rynek. Na terenie wzgórza odkryto pozostałości pochodzącej z VIII wieku osady, której mieszkańcy zajmowali się głównie rzemiosłem i handlem. Na tych terenach ślady osadnictwa sięgają jednak znacznie dalej, bo nawet okresu wpływów rzymskich i wędrówek ludów (od pocz. n.e. do ok. 570 r.). Nazwa wzniesienia najprawdopodobniej związana jest z położonym dawniej na wzgórzu klasztorem klarysek. Muzeum Mazurskie w Szczytnie jest oddziałem Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. Powstało w 1945 r. na bazie ocalałych zbiorów dawnego niemieckiego Heimatmuseum, które założono w 1925 r. Muzeum gromadzi zbiory archeologiczne, artystyczno-historyczne, etnograficzne, numizmatyczne i przyrodnicze. Zbiory kartograficzne, niewielka kolekcja, gromadzone są razem z księgozbiorem muzeum, który obejmuje także starodruki. Od 1948 r. muzeum zajmuje pomieszczenia w południowym i wschodnim skrzydle ratusza miejskiego, wzniesionego w 1936 r., którego dziedziniec od zachodu zamykają pozostałości XIV-wiecznego zamku krzyżackiego, gdzie wcześniej miało ono swą siedzibę.

    Edward Cecil Harris - współczesny archeolog brytyjski, znany dzięki dokonanemu przez niego wynalazkowi systemu graficznej prezentacji stratygrafii stanowisk archeologicznych.

    Geodezja leśna wchodzi w skład geodezji, czyli nauki ustalającej metody wykonywania pomiarów na małych powierzchniach do 50 kilometrów kwadratowych z pominięciem wpływu kulistości Ziemi zwanej także geodezją niższą Wyniki tych pomiarów rozpatruje się w odniesieniu do płaszczyzny poziomej, umożliwiającej sporządzenie map terenu w płaskim układzie współrzędnych. Mapa stanowi podstawę planowania w gospodarstwie leśnym oraz jest niezbędną pomocą w urządzaniu lasu. Pomiary geodezyjne wykonywane na terenach leśnych mają na celu:

    Murajbat (Tell Murajbat) – mezolityczne stanowisko archeologiczne położone w Syrii w pobliżu Aleppo. W trakcie badań ekspedycji amerykańskiej a potem francuskiej stwierdzono ponad 10500-letnie zasiedlenie miejsca. Wyodrębniono trzy fazy osadnictwa: obóz rybaków i myśliwych (przed 8600 p.n.e.), osada z okrągłymi domami z tufu (8600 – 8100 p.n.e.) oraz osada z prostokątnymi domami (8100 – 7300 p.n.e.). W Murajbat odnaleziono pszenicę i jęczmień, które w stanie dzikim rosną na terenach oddalonych od stanowiska ponad 150 km. Znalezisko świadczy o transplantacji zbóż w nowe środowisko. Proces podepozycyjny - w archeologii terminem tym określa się destrukcję istniejących pierwotnie układów na stanowisku archeologicznym. Destrukcja często zachodzi na skutek działalności człowieka. Na przykład w przypadku stanowisk długo zamieszkiwanych, starsze warstwy były niszczone przez wkopywanie się w nie. Kamienne cegły starych budowli mogły być ponownie wykorzystywane przy budowie nowych obiektów. Również poszukiwacze skarbów i rabusie mogli niszczyć stanowiska archeologiczne. Niejednokrotnie planowane inwestycje i głęboka orka mogą stanowić zagrożenie dla stanowiska archeologicznego. Orka niszczy warstwy, ułatwia dostęp tlenu co zmienia temperaturę i potęguje działanie deszczu i wiatru. Inwestycja w postaci budowy dużego obiektu może całkowicie zniszczyć stanowisko. Stanowisko jest także przekształcane przez zwierzęta i rośliny (dżdżownice, korzenie). Erozja także jest elementem procesu podepozycyjnego. Erozja niszczy zabytki znajdujące się na powierzchni ziemi. Erozja gleby powoduje odsłonięcie ukrytych dotąd zabytków i ich niszczenie. Z kolei agradacja jest korzystna dla zabytków. Procesy podepozycyjne zmieniają i przekształcają stanowisko. Część kontekstu jest zmieniana, a część pozostaje bez zmian - powstaje skomplikowana sytuacja.

    Wykopaliska stratygraficzne - jest to jedna z dwóch metod eksploracji stanowiska archeologicznego. Polega na usuwaniu warstw archeologicznych zgodnie z ich układem i konturami. Warstwy są usuwane w kolejności odwrotnej do tej w jakiej powstawały. Historia stanowiska jest odsłaniana od czasów najnowszych do czasów najdawniejszych. Archeolodzy posługują się tą metodą prowadzenia wykopalisk kiedy tylko możliwe jest rozróżnienie warstw. Warstwy archeologiczne mają różne kształty, niejednakową miąższość oraz różny przebieg. Warstwy często są zaburzone, przemieszane przez działalność człowieka. Prowadzenie badań tą metodą jest pracochłonne i żmudne, przynosi jednak najlepsze efekty.

    Dodano: 16.01.2012. 00:19  


    Najnowsze