• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nowe odkrycia polskich archeologów w Gwatemali

    17.09.2010. 00:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Kamienna stela z wizerunkiem bogato odzianego władcy z końca okresu preklasycznego (ok. I-III w. n.e.), importowana z odległych regionów ceramika oraz fryz, ukazujący bóstwa znane ze świętej księgi Majów "Popol Vuh" - to najważniejsze odkrycia archeologów pracujących pod kierunkiem dr. Jarosława Źrałki i Wiesława Koszkula z Instytutu Archeologii UJ w starożytnym mieście Majów - Nakum. Tegoroczne wyniki wykopalisk poświadczają, że Nakum było pod koniec okresu preklasycznego jednym z najistotniejszych i najbardziej liczących się politycznie ośrodków w rejonie północno-wschodniej Gwatemali.

    Krakowscy archeolodzy badają starożytne miasto Majów - Nakum położone w departamencie Peten, w północnej Gwatemali, od 2006 roku. Mogą się pochwalić wieloma spektakularnymi odkryciami, które rzucają nowe światło na historię cywilizacji Majów.

    "Dokończyliśmy odsłanianie gigantycznego stiukowego fryzu, na który natknęliśmy się przypadkiem w zeszłym roku. Fryz wyobraża dwóch lokalnych władców lub bóstwa - tzw. bracia bliźniacy, znane ze słynnego dzieła +Popol Vuh+. Według mitów, bohaterowie ci odpowiedzialni byli za pokonanie panów śmierci" - wyjaśnia Koszkul.

    Fryz zdobił niegdyś zewnętrzną ścianę niewielkiej budowli, która dziś jest ukryta we wnętrzu jednej z piramid - Majowie rozbudowywali starsze budowle i zmieniali ich funkcje. Przedstawienie miało w momencie swojej świetności ok. 4 m wysokości, jednak w trakcie przebudowy górna część została zniszczona. Dolne partie przykryto posadzką, dzięki czemu zachowała się do naszych czasów w bardzo dobrym stanie.

    Na południowej fasadzie tej samej budowli, w okolicach schodów prowadzących na jej szczyt, archeolodzy znaleźli całą grupę świetnie zachowanych naczyń datowanych na ostatni okres funkcjonowania miasta, czyli schyłkowy okres klasyczny (IX-X w. n.e.).

    "To wtedy Nakum przeżywało rozkwit, a inne sąsiednie miasta Majów znajdowały się w stanie kryzysu i upadku. Wśród odkrytych naczyń jest ceramika, która została najprawdopodobniej importowana z północnej części Jukatanu, a także, szczególnie typowe dla tego okresu naczynia typu Naranja Fina, które były importowane z dolnego biegu rzeki Usumacinty w granicach dzisiejszego Meksyku" - mówi dr Źrałka.

    Odkrycie tego rodzaju ceramiki potwierdza, że w schyłkowym okresie klasycznym Nakum było jednym z najważniejszych ośrodków w regionie. Jego mieszkańcy utrzymywali intensywne kontakty handlowe z różnymi, nawet odległymi ośrodkami.

    Archeolodzy przeprowadzali prace badawcze również w rejonie tzw. Piramidy 99.

    "Konstrukcja ta znajduje się na północnym krańcu stanowiska i już od samego początku intrygowała nas jej funkcja i datowanie. Wygląda jak szeroka, przysadzista platforma bez żadnych widocznych śladów po budowlach na szczycie" - wyjaśnia dr Źrałka.

    Jednak polskie wykopaliska z lat 2006-2008 dowiodły, że na szczycie istniały 3 budynki skonstruowane w schyłkowym okresie klasycznym (IX-X w.), pełniące zapewne funkcje mieszkalne.

    "Wykopaliśmy głęboki szyb od czubka piramidy do jej podstawy. W ten sposób uzyskaliśmy informacje, że we wnętrzu tej ogromnej masy budowlanej kryje się starsza preklasyczna konstrukcja mająca ok. 2 tys.lat. Tunelem dotarliśmy do jej tylnego muru oraz wnętrza. Okazuje się, że miała ok. 5,5 m długości" - opowiada archeolog.

    Naukowcy dokonali również przypadkowego odkrycia w północnej części miasta. Zaintrygował ich tajemniczy kamień wystający z poziomu gruntu w rejonie tzw. Północnego Placu. W trakcie wykopalisk okazało się, że jego dolna część jest pokryta reliefem, przedstawiającym kroczącą postać w bogatym stroju. Stylistycznie zabytek ten pochodzi z końca okresu preklasycznego (ok. I-III w. n.e.), co oznaczałoby, że jest to najstarsza stela w samym Nakum i jeden z najwcześniejszych zabytków płaskorzeźbionych w tym regionie.

    "Najprawdopodobniej przedstawia lokalnego władcę. Odkrycie tego zabytku może wskazywać na to, że pod koniec okresu preklasycznego (w ciągu tzw. fazy protoklasycznej) Nakum było bardzo ważnym, może jednym z najistotniejszych i najbardziej liczących się politycznie ośrodków w rejonie północno-wschodniej Gwatemali" - uważa dr Źrałka.

    Tegoroczne badania w Nakum były finansowane przez Krakowskie Zakłady Automatyki S.A. oraz Uniwersytet Jagielloński i Fundację Bratniak.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Izamal (z języka Majów Itzmal: "rosa z nieba") - miasto położone w meksykańskiej części półwyspu Jukatan na terenie stanu Jukatan. W okresie prekolumbijskim miasto było jednym z ważnych ośrodków kultury Majów. Rozmiary budowli i rozbudowana sieć dróg sacbé świadczą o potędze politycznej i religijnej miasta. Pod koniec epoki postklasycznej (XV w.) miasto zostało opuszczone, tak że w momencie przybycia Hiszpanów było praktycznie niezamieszkane. W XVI w. Hiszpanie zbudowali na szczycie piramidy kościół i klasztor franciszkanów Convento de San Antonio de Padua. W 1993 roku klasztor odwiedził Jan Paweł II. Miasto jest sidzibą władz gminy Izmal. Cobá – miasto Majów z okresu prekolumbijskiego na Półwyspie Jukatan. Znajduje się w stanie Quintana Roo w Meksyku. Zajmuje powierzchnię ponad 70 km, a w okresie największej świetności była zamieszkana przez ponad 50,000 ludzi. Jest to miejsce stosunkowo mało wyeksplorowane przez archeologów; szacuje się, że na terenie Coby istnieje około 6,500 struktur, z czego odkrytych zostało jedynie kilkadziesiąt - resztę budowli porasta dżungla. Sztuka toltecka – po upadku Teotihuacanu na terenach Meksyku powstał nowy ośrodek kultu religiiijnego Tula (Tollan). Była to stolica Tolteków. Miasto powstało w IX wieku, jego upadek datowany jest na drugą połowę XII wieku. Zdaniem wielu badaczy zajmujących się historią Mezoameryki (wśród nich pogląd ten głosi kronikarz Bernardino de Sahagún), Toltekowie to potomkowie mieszkańców Teotihuacanu, którzy opuścili zniszczone miasto. Są też teorie mówiące, że byli oni potomkami koczowniczych plemion, które w VII wieku napadły miasto, a następnie osiedliły się w jego granicach i nauczyły rzemiosła. Toltek w dawnych tekstach to synonim artysty, człowieka, który potrafi wytwarzać z gliny i kamienia dzieła sztuki. Badania archeologiczne potwierdzają związki kulturowe Teotihuacanu z Tulą. Wśród zachowanych zabytków znajdują się ruiny świątyni Tlahuizcalpantecuhtli (Gwiazdy Zarannej – magiczne określenie imienia Quetzalcoatla). Jest to pięciostopniowa piramida schodkowa poprzedzona placem ceremonialnym z kolumnadą u stóp piramidy. Kolumny pokryte reliefem to najprawdopodobniej ruiny sali kolumnowej, spełniającej funkcję przedsionka. Sala miała szerokość 15,0 m i długość 55,0 m. Z niej na najwyższy taras prowadzą szerokie schody. Na szczycie piramidy stała świątynia poprzedzona portykiem, z którego zachowały się dwie kolumny w kształcie węży. (Toltekowie uważani są za twórców kolumn w kształcie węży, których głowy ułożone są na ziemi, a ogony skierowane pionowo w górę). Potężne (pięciometrowej wysokości) pomniki atlantów podtrzymywały dach świątyni. Posągi atlantów (tolteckich wojowników) wykonane są z czterech bloków kamiennych ściśle połączonych ze sobą. Na ich piersiach widnieją wyobrażenia słonecznego motyla, symbolu boga – Słońca. Wnętrze świątyni to kwadratowa sala o boku 28,0 m. Wśród ruin zachowanych w Tule znajdują się jeszcze dwie inne piramidy (jedna z nich była poświęcona najprawdopodobniej Quetzalcoatlakowi) oraz dwa boiska do gry w pelotę. Sztuka Tolteków cechowała się dużą dekoracyjnością. Boki tarasów świątynnych piramid zdobione były licznymi reliefami. Fryz zwany murem węży przedstawia węże pożerające czaszki i ręce ludzkie. Inny fryz wyobraża postacie Quetzalcoatla, jaguary, kojoty i orły pożerające ludzkie serca (z Tulą wiąże się początki składania ofiar z ludzi). W okresie tolteckim pojawiły się także rzeźby leżących postaci, podtrzymujących naczynia ofiarne na łonie (tzw. Chacmool). Do osiągnięć sztuki tolteckiej zaliczyć należy opanowanie obróbki metali (złota, miedzi i srebra) oraz udoskonalenie techniki wykonywania mozaik i inkrustacji turkusami, muszlami perłowymi. W okresie świetności kultury tolteckiej jej wpływy obejmowały znaczną część Wyżyny Meksykańskiej. Po jej upadku (Tula została zniszczona przez Chichimeków w 1168 r.) spadkobiercami tej kultury byli Aztekowie i Majowie.

    Sayil – stanowisko archeologiczne obejmujące pozostałości po cywilizacji Majów z późnego okresu klasycznego, we wschodnim Meksyku, na półwyspie Jukatan, w południowej części stanu o tej samej nazwie. Wraz z położonymi niedaleko stanowiskami Kabah i Labná oraz oddalonym o kilkadziesiąt kilometrów Uxmal jest jednym z głównych ośrodków regionu Puuc. Calakmul - duża gmina meksykańskiego stanu Campeche, leżąca w jego południowo wschodniej części u nasady półwyspu Jukatan. Jest jedną z 11 gmin w tym stanie. Siedzibą władz gminy jest niewielkie miasto Xpujil. Na terenie gminy znajduje się największe w Meksyku skupisko ruin miast cywilizacji Majów: Xpuhil (1 km), Becan (8 km), Chicanná, Balamcan, Hormiguero i najbardziej znane Calakmul, z liczącym 7230 km² Rezerwatem Biosfery Calakmul.

    Chichén Itzá – prekolumbijskie miasto założone przez Majów na półwyspie Jukatan (Meksyk) w IV-VI w. Zachowane zabytki w jego częściach południowej i zachodniej są związane z kulturą Majów, natomiast w części północnej - z kulturą Tolteków. Uxmal – miasto Majów położone na terenie stanu Jukatan w Meksyku. Zostało założone w okresie renesansu Majów (prawdopodobnie pomiędzy 987-1007 r.). Należało, obok Chichén Itzá i Mayapán do głównych miast-państw cywilizacji Majów w okresie Nowego Państwa. Zostało opuszczone w XV w. Wśród ruin zachowały się liczne zabytki zaliczane do stylu Puuc. Wśród nich znajdują się:

    Los Amates – niewielkie miasto w wschodniej Gwatemali, w departamencie Izabal, około 95 km na południowy-zachód od stolicy departamentu, miasta Puerto Barrios, oraz od wybrzeża Morza Karibskiego. Miasto leży na nizinie, nad rzeką Río Motagua na wysokości 77 m n.p.m. Według danych szacunkowych w 2012 roku liczba ludności miasta wyniosła 4 524 mieszkańców. W odległości 6 km od miasta znajduje się Quiriguá – strefa archeologiczna Majów. Sztuka Majów – rozwijała się w trzech etapach określanych jako okres preklasyczny, pomiędzy 1500 p.n.e. a 200 n.e., kiedy to ukształtowały się zręby ich kultury; klasyczny, trwający od ok. 200 r. do ok. 850 r; i okres postklasyczny, trwający od 850 r. do podboju dokonanego przez hiszpańskich konkwistadorów. Największy rozkwit sztuki Majów datowany jest na lata 700800 w fazie pierwszej i 1000 r. – 1200 r. w fazie drugiej. Majowie na tereny przez nich zamieszkane przybyli już w I tysiącleciu p.n.e. Jednak, na podstawie prowadzonych wykopalisk stwierdzono, że przez pierwsze wieki, największy wpływ na sztukę rozwijającą się w tym regionie, wywierały sztuka olmecka, ośrodek w Teotihuacanie oraz sztuka Totonaków. Sztuka Majów, podobnie jak sztuka innych plemion prekolumbijskiej Ameryki była mocno związana z religią.
    Ze względów historycznych, geograficznych i kulturowych tereny zamieszkane przez Majów dzieli się na ogół na trzy obszary:

    Kalendarz Majów – kalendarz używany w obrębie cywilizacji Majów w tzw. okresie klasycznym, tj. między III a IX w. n.e., a w okresie poklasycznym aż do najazdu Hiszpanów, z pewnymi zmianami, przez Majów i ludy Nahua (Nahaua), od IX w. n.e. Tolteków, a od XIV w. n.e. Azteków.

    Morales – niewielkie miasto w wschodniej Gwatemali, w departamencie Izabal, około 60 km na południowy-zachód od stolicy departamentu, miasta Puerto Barrios, oraz od wybrzeża Morza Karibskiego. Miasto leży na nizinie, nad rzeką Río Motagua na wysokości 40 m n.p.m. Według danych szacunkowych w 2012 roku liczba ludności miasta wyniosła 35 574 mieszkańców. W odległości 6 km znajduje się rezerwat przyrody Sendero Parque Regional Municipal Montaña Chiclera a 40 km od miasta znajduje się Quiriguá – strefa archeologiczna Majów.

    Dodano: 17.09.2010. 00:04  


    Najnowsze