• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Nowe odkrycia w jaskini Stajnia, gdzie znaleziono zęby neandertalczyków

    15.09.2010. 01:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Ślady neandertalskiego ogniska oraz substancji, która mogła być barwnikiem, znaleźli naukowcy podczas tegorocznych prac w jaskini Stajnia na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej - poinformował kierujący badaniami dr Mikołaj Urbanowski z Uniwersytetu Szczecińskiego. Wcześniej w tej jaskini znaleziono zęby trzonowe należące do człowieka neandertalskiego. Odkrycie odbiło się szerokim echem w świecie nauki, są to bowiem pierwsze neandertalskie szczątki pochodzące z obszaru Polski i jednocześnie pierwszy bezpośredni dowód na występowanie neandertalczyka na północ od Karpat. W tym roku kontynuowano badania w jaskini.

    Ślady neandertalskiego ogniska to węgielki drzewne i popiół. "Badania węgielków pozwolą na datowanie znaleziska, które jest dla nas cenne, bo pokazuje jakąś organizację przestrzeni. Takie odkrycia nie są częste" - powiedział PAP dr Urbanowski.

    Drugie znalezisko, wymagające jeszcze weryfikacji, to fragmenty substancji częściowo organicznej, częściowo mineralnej. Naukowcy przypuszczają, że może to być używany przez neandertalczyków barwnik. "Cały czas zastanawiamy się, jacy byli i na ile ludzcy - to byłby kolejny argument na ich człowieczeństwo" - zauważył archeolog.

    Szczątki neandertalczyka w jaskini Stajnia odkryli naukowcy z Zakładu Archeologii Instytutu Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Szczecińskiego, pod kierunkiem dr. Mikołaja Urbanowskiego. Poza archeologami z Uniwersytetu Szczecińskiego, w pracach uczestniczą naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego, Państwowego Instytutu Geologicznego i Polskiej Akademii Nauk.

    Naukowcy obawiają się o namuliska jaskiń jurajskich, intensywnie niszczone przez wandali. Wiele cennych eksponatów mogło już zostać zniszczonych przez nieświadome ich znaczenia naukowego osoby. Dr Urbanowski podkreśla, że takie znaleziska, choć bezcenne dla nauki, nie mają wartości materialnej.

    Najcenniejsze, wcześniejsze znalezisko z jaskini Stajnia to 3 zęby trzonowe. Do 2010 roku udało się odczytać z nich wiele informacji o naszych odległych poprzednikach, m.in. to, że należały do trzech różnych osobników.

    W jaskini odkryto bogate ślady osadnictwa neandertalskiego. Niezwykła wielość narzędzi krzemiennych świadczy o tym, że neandertalczycy u progu ostatniej epoki lodowcowej przychodzili tu często i najprawdopodobniej pozostawali przez dłuższy czas. Są to m.in. noże asymetryczne, charakterystyczne dla neandertalczyków zamieszkujących Europę Centralną w początkach ostatniego zlodowacenia. Ustalono już, że noży tych używano do cięcia skór i obróbki kości. Były to narzędzia uniwersalne, wytwarzano je starannie i użytkowano przez dłuższy czas, czasem poddając naprawom. Neandertalczycy przykładali dużą wagę do ich precyzyjnej obróbki.

    Ciekawego odkrycia dokonano też w centralnej części jaskini. Natrafiono tu na koncentrację buł krzemiennych. Niektóre nosiły ślady testowania jakości surowca, inne były już częściowo obrobionymi rdzeniami. Ponieważ krzemień nie występuje naturalnie w jaskini, można przyjąć, że mamy tu do czynienia z prehistorycznym magazynem. Zapobiegliwi neandertalczycy gromadzili zapasy, by przy kolejnych odwiedzinach mieć pod ręką surowiec do produkcji narzędzi. To jedyne takie znalezisko z tego okresu. Pokazuje ono, że prehistoryczni mieszkańcy jaskini potrafili planować swoje posunięcia z dużym wyprzedzeniem.

    W namulisku odkryto także wyroby z poroża renifera - m.in. rogowy młotek, i dużo odpadów z produkcji takich narzędzi. Znaleziono też wiele fragmentów kości zwierzęcych. Neandertalczycy nie obawiali się polowania nawet na najpotężniejsze zwierzęta - w namulisku znaleziono m.in. szczątki nosorożców włochatych i mamutów.

    Neandertalczycy zamieszkiwali Europę w epoce lodowcowej na długo przed przybyciem ludzi współczesnych. Wbrew obiegowym opiniom nie mieszkali na stałe w jaskiniach, ale chętnie wykorzystywali je jako tymczasowe schronienia podczas swoich wędrówek. Masywnie zbudowani, krępi, mieli twarze pozbawione podbródka, wydatne łuki brwiowe i duże nosy. Byli dobrze przystosowani do życia w surowych warunkach epoki lodowcowej. Umieli wytwarzać narzędzia z krzemienia, drewna i rogu. Sprawnie posługiwali się ogniem i mieli swoje życie duchowe. Troszczyli się o bliskich i potrafili opiekować się chorymi współtowarzyszami, choć niektóre grupy neandertalczyków praktykowały kanibalizm. LUN

    PAP - Nauka w Polsce

    hes/ bk/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Alegoria jaskini, znana również pod nazwą jaskini Platona lub jaskini platońskiej – metaforyczne przedstawienie ludzi w ziemskim świecie oraz wpływu idei na ten świat. Homo floresiensis (człowiek z Flores) – wymarły gatunek hominida, wyróżniający się drobną budową ciała i niewielkim mózgiem, odkryty w 2003 w Liang Bua – wapiennej jaskini na indonezyjskiej wyspie Flores. Jego przedstawiciele żyli jeszcze co najmniej 12 000 lat temu, zatem Homo floresiensis przez jakiś czas mógł żyć obok Homo sapiens, będąc drugim gatunkiem ludzkim zamieszkującym Ziemię. W jaskini wapiennej Liang Bua na indonezyjskiej wyspie Flores znaleziono prawie kompletny szkielet samicy gatunku Homo floresiensis datowany na 18 000 lat. W pobliżu odkryto też szczątki ośmiu innych przedstawicieli tego gatunku oraz kamienne narzędzia datowane na okres od 94 000 do 13 000 lat temu. Vela Luka - miejscowość w Chorwacji, położona nad zatoką o tej samej nazwie na zachodnim krańcu wyspy Korčula. Znaleziono tam stare ślady kopalne na stanowisku Vela spilja. Pochodzą ze średniego neolitu. W jaskini tej znaleziono ślady ciągłej obecności ludzi poprzez kolejne epoki, aż do okresu kolonizacji greckiej.

    Kultura prądnicko-mikocka – charakterystyczna dla polskiego środkowego paleolitu (250-30 tys. p.n.e.) rozwijana przez neandertalczyka w jaskiniach na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej i Wyżyny Małopolskiej. Najlepsze jej przykłady można spotkać na terenie Jaskini Raj i Jaskini Ciemnej w dolinie Prądnika. Człowiek z jaskini Denisowa – niezdefiniowany do rangi systematycznej takson z rodzaju człowiek (Homo) z epoki Paleolitu opisany w 2010 r. Zidentyfikowany został w oparciu o analizę molekularną mitochondrialnego DNA z dwóch zębów i kości palca u ręki. Szczątki należały do osobników, które żyły około 41 tys. lat temu. Znaleziono je w jaskini Denisowa w paśmie górskim Ałtaj na Syberii. Jak wykazały badania, palec i zęby należały do dwóch różnych osób. Jedną z nich było zidentyfikowane na podstawie DNA z małego palca u ręki dziecko płci żeńskiej między piątym a siódmym rokiem życia. Denisowianie wykazywali niskie zróżnicowanie genetyczne, z drugiej zaś strony wysoki i zróżnicowany poziom hybrydyzacji z neandertalczykiem oraz innym (nieznanym dotąd) archaicznym przedstawicielem rodzaju Homo. Przedstawiciele Homo sapiens z Azji wykazują domieszkę genetyczną denisowian, u Papuasów jest ona najwyższa i wynosi ona ok. 6%.

    Jaskinia lodowa – jaskinia, w której (w całej jaskini lub przynajmniej jej części) przez cały rok utrzymują się trwałe skupiska lodu lub nacieki lodowe. Z reguły wiąże się to z utrzymywaniem się w jaskini (lub w jej części) przez cały rok temperatur ujemnych lub nieznacznie tylko powyżej zera w ciepłym półroczu. Jewel Cave – jaskinia położona w łańcuchu górskim Black Hills w amerykańskim stanie Dakota Południowa. Jej oficjalna długość na dzień 16 marca 2008 roku wynosiła 228,32 kilometra, co czyni ją drugą co do długości jaskinią na świecie, po Jaskini Mamuciej. Badania przepływu powietrza w jaskini wskazują, że może w niej istnieć jeszcze wiele nieodkrytych korytarzy. Oficjalna głębokość jaskini wynosi 193 metry. Jej najwyższy punkt położony jest na wysokości 1648 m n.p.m., zaś najniższy na poziomie 1455 m n.p.m. Jaskinia posiada tylko jedno naturalne wejście.

    Studnia krasowa, awen – forma krasu podziemnego: pionowy lub prawie pionowy kanał biegnący w dół, często rodzaj jaskini krasowej lub jej część, łącząca korytarze jaskini położone na różnych głębokościach. Studnia krasowa powstaje w wyniku rozpuszczania skał krasowiejących przez wodę opadową, wzdłuż pionowych szczelin. Szerokość do kilkunastu metrów, głębokość do kilkuset metrów. Czasami studnia jest dalszą częścią ponoru, występującą w jaskiniach krasowych, przez studnię woda przepływa do korytarza, a następnie do jaskini krasowej. Kocioł wirowy (geol.) – owalne zagłębienie o wygładzonych ścianach, wyżłobione w stropie lub ścianie korytarza jaskini, w miejscach zawirowań płynącej pod ciśnieniem wody krasowej, która wypełniała całą objętość korytarza jaskini. Formy w stropie jaskini są charakterystyczne dla warunków freatycznych. Kotły wirowe osiągaja wielkość od kilkudziesięciu centymetrów do kilku metrów.

    Jaskinia Sąspowska – jaskinia położona na terenie w Ojcowskiego Parku Narodowego. Jaskinia o poziomym rozwinięciu, można ją zwiedzać tylko po uzyskaniu zgody Dyrekcji OPN. Przejście utrudnia śliski 2,5 m. próg a korytarze miejscami są bardzo ciasne. Otwór jaskini położony jest ok. 20 m nad dnem Doliny Sąspowskiej, powyżej ujścia do niej Wąwozu Jamki na zachodnim zboczu. Partie za przewężeniem jaskini odkrył W. Barski i Z. Korona w 1967 roku. Została zinwentaryzowana przez A. Górnego w 1971 roku, w latach 19941995 odkryto dodatkowo 9-metrowy korytarzyk jaskini. 9 kwietnia 2008 roku 30-letni krakowski niedoświadczony grotołaz zignorował zakaz wejścia do jaskini i zginął utknąwszy głową w dół w wąskiej szczelinie na 14 metrze. W akcji brali udział ratownicy z grupy jurajskiej GOPR, którzy chcąc wydobyć ciało musieli rozkuwać ręcznie fragment wewnętrznej skały.

    Jaskinia Wysoka za Siedmioma Progami, zwana też Jaskinią za Siedmioma Progami – jaskinia w Tatrach Zachodnich. Jej otwory znajdują się w dolnej części Wysokiego Grzbietu w zboczach Wąwozu Kraków. Jest trzecią pod względem długości i piątą pod względem deniwelacji jaskinią w Polsce. Posiada wiele dobrze wykształconych pięter. W jaskini można spotkać zarówno obszerne korytarze i studnie (np. Studnia Koloseum), jak i miejsca bardzo wąskie, takie jak Zacisk Katowicki. W Jaskini Wysokiej za Siedmioma Progami nie są obserwowane stałe przepływy wody. Jest ona trudna technicznie, obecnie rzadko odwiedzana przez grotołazów.

    Dodano: 15.09.2010. 01:04  


    Najnowsze